00:00Isa po sa mga haharapin ng mga mananalong kandidato ay ang problema sa mga kalamidad sa bansa.
00:06Taon-taon po kasi maraming sakuna ang nagaganap, kabilang na po ang mga bagyo, at hindi na nawawala ang banta ng The Big One.
00:15Kaya ba yan na iboboto mong kandidato? Narito ang Special Report.
00:22Sa isang bansang gaya ng Pilipinas na madalas namaan ng bagyo, lindol at iba pang sakuna,
00:27mahalaga ang disaster preparedness.
00:31Pero ngayong panahon na eleksyon, isang tanong ang bumabangon.
00:35Handa rin ba tayong pumili ng mga leader na may kakayahang humarap sa mga sakuna?
00:40Yung titirahan ng mga tao, asam mo sila titira?
00:43Kailangan talaga ng mga mamayan na ang gobyerno ay kikilos din sa ganitong gawain.
00:48Hindi naman puro ayuda, kailangan po hindi kami matulong kasi nasa support area po kami.
00:53Kalamidad at eleksyon, dalawang mukha ng paghahanda.
00:57Ang mga residente rito, hirap iwan ang kanilang tahanan dahil sa pangamba na walang malipatan.
01:08Mga kamagaan ako sa Pampanga, gustong umuwi na talaga ako.
01:12Hindi naman basta-basta ipupunta ang kakagad ng makipira sa mga kamagaan ako na ano diba.
01:22Ano nga ba ang the big one?
01:24Hindi siya scientific term.
01:28Ginagamit siya to describe a large magnitude earthquake.
01:31Meron ding big one sa iba't ibang lugar sa Pilipinas.
01:34But for the context of the Philippine setting, nire-relate natin yung big one sa movement ng West Valley Fault dito sa Metro Manila.
01:44Ang West Valley Fault ay may habang isandaang kilometro na dumadaan sa Bulacan, Rizal, silang ang bahagi ng Metro Manila at Laguna.
01:52Inaasang ahabos sa magnitude 8 ang mararamdaman natin kung gumalaw ito.
01:56Iyan yung intensity ng lindol na naramdaman ng mga kababayan natin during the 1990 Luzon earthquake.
02:05Halos tatlong dekada na naninirahan dito si Nanay Gloria.
02:09Mga locals housing ito dati.
02:11Over the years, hindi pa naman agad-agad lumabas yung fault line.
02:16Gusto na naman anak ko na ibenta na namin itong bahay.
02:20Ang hirap naman magbenta.
02:22Sinubukan niya raw noon na ilapit ito sa kinaukulan.
02:24Wala. Useless lang anak. Wala tayong sa government natin.
02:32Kasama ito sa active fault line na tinatawag, Marquina Fault Line.
02:36Nilagyan namin ganitong signage para alam ng mga residente dito na ito ay active fault line.
02:41Tumira kami dito, wala pa yan. Napansin lang namin yan, mga nasa 2,000.
02:47Itong daan na ito, dati, hindi yan ganyan. Nakita mo yung pagbaba talaga.
02:50Sa bahay naman na ito, kita mismo sa loob ng bahay ang pag-angat ng lupa.
02:54Ito yung lutoan namin. Pumangat na kasi itong sahig dahil sa fault line.
03:00Wala eh. Walang kayang pang-upa.
03:02Kasi yung trabaho pa, sulpot-sulpot lang.
03:05Yung nakita niyong mga cracks, ay hindi pa yan cause ng West Valley Fault na movement.
03:13Nandun yung fault, pero dahil nauubos yung groundwater sa ilalim ng lupa,
03:17bumabagsak yung mga lupa doon at bumabagsak siya along these West Valley Faults.
03:24Naabutan namin ang inspeksyon ng Disaster Risk Reduction Team sa ilang mga kabahayan dito.
03:29May kita naman po, meron po inilagay si PVOX na mga device nila na makakapagdetect once po na gumagalaw po yung lupa.
03:36Nilalakad na po namin na malagyan po ng mga CCTV cameras and yung alarms po na once po na gumalo po ang lupa, patutunogin po namin yun.
03:46Ang Japan ay matatagpuan sa Pacific Ring of Fire tulad ng Pilipinas.
03:52Ang kalimang gusali ay dinisenyo para sumayaw o gumalaw kasabay ng lindol para hindi ito madaling gumuho.
03:58May regular earthquake drills at bawat bahay.
04:02May earthquake emergency kits.
04:03Sa California naman, lalo na sa paligid ng San Andreas Fault, mga gusali, may early warning system at strict zoning laws.
04:12Kaya bawal ang pagtira sa mga lugar na nasa ibabaw ng fault line.
04:17Samantala sa New Zealand na tinamaan ng malakas na lindol noong 2011, mabilis na kumilos ang gobyerno at komunidad.
04:24Maraming lumang gusali ang giniba at itinayo muli gamit ang earthquake resistant designs.
04:31Sa Pilipinas, lalo na sa mga lugar na dinaraanan ng fault line, may batas gaya ng building code at mga babala mula sa fee box.
04:41Pero sapat ba ito para maging ligtas sakaling yung manig ang lupa?
04:45Kung yung building natin ay sumusunod sa building code, dapat at intensity 8 ay hindi pa siya babagsak.
04:54Pero alam natin, dito sa Metro Manila ay maraming mga buildings na itinayo ng walang building permit.
05:01So baka during ang intensity 8 ay isa sila sa mga magkakaroon ng damage.
05:06Sa Quezon City, nagtatagpo ang East and West Valley Fault.
05:10Pinapaalam namin sa kanila na nandito mismo po yung fault line.
05:14Dapat kapag nakita nila na may marker, hindi na dapat nagtatayo ng mga tinatawag natin na mga structural building.
05:232017, nang ilagay ang fault line markers pero tila hindi malinaw sa ilan kung ano ang simbolo nito.
05:30Yung marker dyan sa may gate na yan, hindi yan ang tinuro sa amin.
05:34Nung wala pa po dito, naka-marker na yan, isa daw yung sa marker ng fault line.
05:39Nagkataon lang bago po tayo naglagay ng marker, nandiyan na po kasi yung mga kabahayan.
05:45Pero itong mga kabahayan na ito, pinapaliwanagan namin ako maaari lumikas na.
05:50Apat sa sampung pinakamalakas na bagyo sa kasaysayan ay tumama sa Pilipinas.
05:54Inulunsa ng mga eksperto mula sa Universidad ng Pilipinas ang Project NOAA
05:58o ang Nationwide Operational Assessment of Hazards website, isang flood forecasting system.
06:06Samantala, sa pamamagitan ng few box fault finder, matutulungan ang mga mamamayan
06:10na matukoy kung gaano kalapit ang isang lokasyon sa mga active port sa bansa.
06:16Meron din silang web application na tila one-stop shop for hazard assessment.
06:20Sa panahon ng sakuna, kailangan natin ang leader na hindi lang nandyan sa umpisa.
06:25At sa panahon na eleksyon, nasa atin ang kapangyariang pumili ng ganitong klase ng pinuno.
06:29Tandaan, ang pagboto ay hindi lang karapatan.
06:33Ito'y responsibilidad.
Comments