00:00Merhaba, Engin Veysel İstamoğlu Yeşil Dağ Programı'yla yine karşınızdayız.
00:28Bu hafta ilginç bir konuyu ekrana getireceğiz.
00:30Gündemde olan bir konu Santorini yanardağı.
00:32Patladı patlayacak diye konuşulurken volkanlar dikkat çekmeye başladı.
00:37Halbuki ülkemizin neredeyse %20'si volkanlarla kaplı, volkanik kayaçlarla kaplı.
00:44Arkamda onlardan bir tanesini görüyorsunuz.
00:46Sarıcıkaya, Bozaniş bölgesindeyiz.
00:49Bir kaya gibi görünüyor ama aslında kendisi bir volkan tıkacı.
00:53Evet, yanlış duymadığınız bir volkan tıkacı zamanla ortaya çıkmış.
00:58İşte bu hafta bu konuyu ekrana getireceğiz.
01:00Ülkemizde hangi volkanlar var, hangileri tehlikeli, sönmüş mü sönmemiş mi?
01:04Ve bazılarının altında mağma odaları oluşmuş ve genişlemeye başlamış.
01:08İşte bu hafta bu konuyla karşınızda olacağız.
01:12Merak ettiğiniz birçok sorunun cevabını bu programda bulacaksınız.
01:15Yeşil Doğa başlıyor.
01:17Eskişehir Sarıcıkaya'daki bu kaya oluşumu Bozaniş kayası olarak biliniyor.
01:23Bu kayanın aslında bir volkanik oluşum olduğu pek bilinmiyor.
01:27Yaklaşık 50 milyon yıl önce bu ölgeden geçmeye kalksaydık lav akıntıları ile karşılaşacaktık.
01:39Gördüğünüz bu kaya aslında bir lav bacısı.
01:41Zamanla soğuyan lav çıkışı kapatıp katılaşmış.
01:45Bu oluşuma volkan tıkacı deniyor.
01:47Yıllar içinde erozyonla ortaya çıkmış.
01:50Çok etkileyici bir görüntüsü var.
01:58Gerçekten müthiş bir coğrafyada yaşıyoruz.
02:01Aslında Türkiye'de volkanlar çok sönüp sönmediği konusunda da tartışmalar var.
02:07Aşağıdaki mağma aktivitesi bittiği anda volkan soğuyabiliyor.
02:12Ancak hemen arkamızda Anadolu fay hattı var.
02:15O fay hatların hareketliliği sonucu tekrardan mağma hareketlenebiliyor.
02:20Onu da bilim insanlarının takip etmesi gerekiyor.
02:23Yani aslında bilim insanlarına göre sönmüş volkan olmuyor.
02:26Sadece aktivitesi bitmiş olabilir.
02:29Ama dediğim gibi deprem hareketleri ile tekrardan hareketlenebiliyor.
02:33Şimdi Eskişehir Osman Gazi Üniversitesi'ne gidiyoruz.
02:36Orada jeolojik mühendisleri ile görüşeceğiz.
02:39Çünkü onlar Kula'da bir araştırma yaptılar.
02:41Orada Erzincan'da da bir araştırmaları var.
02:43Yeni mağma odaları keşfetmişler.
02:46Evet yeni.
02:47Kula'da biliyoruz ama Erzincan'ı hiç bilmiyoruz.
02:51Orada varlığından haberimiz yok.
02:52Orada da bir mağma odası keşfetmişler.
02:56Ve keşfettikleri mağma odası şu anda beklenen depremin bulunduğu merkez.
03:02Çok ilginç.
03:12Eskişehir Osman Gazi Üniversitesi'ndeyiz.
03:15Prof. Dr. Özgür Karaoğlu ile konuşacağız.
03:18Volkan sismolojisi ve mağma oluşumları üzerinde çalışan bir jeoloji mühendisi.
03:24Karaoğlu ve ekibi Türkiye'nin en geç volkanlarının yer aldığı Kula ilçesinde
03:29yer kabuğunun farklı derinliklerinde 8 mağma odası keşfetmişler.
03:34Karaoğlu yüzeye yakın mağma odalarının deprem gibi etkenlerle püskürme riskinin bulunduğunu söylüyor.
03:40Eğer bir mağma odasındaki ergi oranı soğumaya başladığında %40'ın altına düşer ise
03:48bu mağma odası artık hareket edemeyecek anlamına gelir ve sıcak olsa da aktivite göstermez.
03:54Buradaki mağma odasının altında bir mağma odası var.
03:58Bu mağmalar çok derinden geliyor.
04:01Yaklaşık 65 ile 75-80 kilometre derinlikten geliyor.
04:06Başka yerlerde de bazalt var fakat her bazalt bu kadar derinden gelmiyor.
04:11Yaklaşık 5 ile 15 kilometre, 17 kilometre derinliklerde çok büyük farklı mağma odasındadır.
04:19Bu mağma odasının altında bir mağma odası var.
04:22Bu mağma odalarının, ki burada da tektonik hareketler var, bu tektonik hareketler devam ettiği sürece
04:29şu an yılanı söyleyemeyeceğim ama zamana bağlı yapılan bir mağma odası var.
04:34Bu mağma odasının altında bir mağma odası var.
04:37Bu mağma odasının altında bir mağma odası var.
04:39Bu mağma odasının altında bir mağma odası var.
04:42Bu mağma odasının altında bir mağma odası var.
04:44Bu mağma odasının altında bir mağma odası var.
04:47Bu mağma odasının altında bir mağma odası var.
04:49Şu an yılanı söyleyemeyeceğim ama zamana bağlı yaptığımız analizlerde
04:53yüzeye çıkma potansiyelleri özellikle beş kilometreye gelenin bulunmaktadır.
04:59Ne kadar kısa zaman diyelim?
05:01Yani bir üç yüz, dört yüz yıl içerisindeki bir zamandan bahsediyoruz.
05:06Üç yüz, dört yüz yıl.
05:06Evet ama bizim için uzun bir zaman gibi görünse de
05:09jeolojik dönemde çok uzun zaman değil.
05:15Kula Volkanı en son 4.700 yıl önce püskürmüş.
05:19Karaoğlu daha zaman var diyor ama 200-300 yıl gibi de bir sınır koyuyor.
05:25Doğu Anadolu bölgesi volkanlar aşısından çok hareketli bir bölge.
05:28Hasan Dağı, Erciyes, Nemrut Dağı, Süphan yeniden püskürebilecek volkanik yapılar.
05:35Ancak sürpriz daha önce hiç volkanik aktifte olmayan bir bölgeden geliyor.
05:39Erzincan'da daha yeni bir mağma odası bulunmuş.
05:43Karaoğlu bu mağma odasının çok tehlikeli olduğunu söylüyor.
05:47Üstelik bu oda şu an deprem beklenen Karlova bölgesine de çok yakın.
05:53Biz üç ana volkan belirledik biz burada.
05:57Varto Volkanı, burası Özenç denilen bir volkanik bir sistem ve burada da Turna Dağı Volkanı var.
06:04Burası artık blok olarak Anadolu bloğu, burası Avrasya bloğu diyoruz.
06:09Bu volkanlar yaklaşık 2 milyon yıldır faaliyet göstermişler.
06:14Biz üç volkanın da altında biraz daha derin 20-22 kilometrelerde başlayarak
06:20mağma odalarını sismik tomografi görüntüleriyle belirledik.
06:24Bu mağma odaları bu süreçte yaklaşık 50 kilometre yanal olarak hareket etmiş.
06:31Çok ilginç değil mi?
06:3250 kilometre taşınmış bir tarafı.
06:36Şöyle mesela örneğin Varto Volkanı'nın altında beklediğimiz mağma odası
06:42artık yerinde yok.
06:44Yani biz burada 40-50 kilometre civarı bu mağma odalarının yanal olarak hareket ettiğini biliyoruz.
06:51Yani buradan mağma odası kendine yeni bir kalitere yaratabilir o zaman.
06:56Kesinlikle yaratabilir.
06:57Bu volkanı beklediğimiz yerden de 50 kilometre çıkabilir.
06:59Değil başka bir yerde çıkabilir.
07:00Başka bir yerden çıkabilir.
07:02Erzincan'daki mağma odalarının etrafındaki basınç değeri aşılmış durumda.
07:08O durum aşılmış durumda ve gerçekten çok ciddi bir şekilde her an püskürme riski de var orada.
07:15Büyük depremler gibi değildir volkanik faaliyetler.
07:18Yani o kendini belli eder bir şekilde.
07:21Neyle belli eder?
07:22Boğar çıkışıyla mı belli eder?
07:24Uğultuyla mı belli eder?
07:26Neyle belli eder kendini?
07:27Öncelikle çok küçük günde binlerce depremle belli eder.
07:38Santorini adasında sismik hareketlilik artmış durumda.
07:44Deprem fırtınası yaşanıyor.
07:46Santorini daha önce volkanik bir dağdı.
07:48Patlamayla içe çökerek bugünkü halini aldı.
07:51Bilim insanları kalderasının 4 santimetre yükseldiğini söylüyor.
07:56Santorini volkanın haritası.
07:58Bunun altında bir mağma odası var.
08:01İlk çıktığı nokta burası olması lazım.
08:04Burası patlamış içe çökmüş değil mi?
08:05Burası aslında bu şey kısım ada gibi görünen kısım Santorini volkanının en son faaliyetlerinden bir tanesi.
08:14Bunu önce Santorini volkanını kenarlarından itibaren yükselen bir strata volkan gibi düşünelim.
08:24Yani normal bir ağır dağ gibi düşünelim.
08:26Nazlıavuş şöyle bir şey olacak.
08:28Kesinlikle böyle bir volkandı.
08:29Eğer çok yüksek hacimde kül boşaltırsa mağma odasından, boşaltmanın ardından mağma odasında bir hacim farkı olacaktır.
08:42Ve koninin üstü çökecektir.
08:45Bu durumda krater olur.
08:47Yani telden.
08:48Şu anda mı çökmüş hal.
08:49Çökmüş hal.
08:49Ama genelde Nemrut'da olduğu gibi, burada da olduğu gibi insanlar biraz farklı düşünüyorlar.
08:57Sanki tek seferde olmuş gibi.
08:59Örneğin Nemrut'ta bu süreç 8-10 kilometrelik o kaldıra 10 farklı patlama sonucu oluşmuş.
09:05Burada da en az 10 farklı patlama var.
09:09Dolayısıyla her püskürme, her patlama ürünü bir küçük çöküntü alanı yaratıyor.
09:16Biz de bunun en son olarak kaldır olarak görüyoruz.
09:2024.000 yıl önce buradaki büyük kaldır oluştu.
09:23En son?
09:24M.Ö. 1650 yılından binimen uygarlığını yok eden büyük püskürme oldu ve artık bu görünme karışmış.
09:31Püskürme buradan mı olur, yanlardan mı olur?
09:35Belli değil o.
09:36Evet o belli değil.
09:38Yani buradaki ana bacanın biz merkez olduğunu tabii ki burada söyleyebiliriz.
09:45Fakat etrafında da bunun farklı bacalar olduğunu denizaltı çalışmalarından biliyoruz.
09:51Nemrut Krater Gölü de muhteşem güzelliğe sahip bir volkanik çöküntü.
09:56Santorini'ye çok benziyor.
09:58Altına Mağm Odası var ama durumu belli değil.
10:01Nemrut'un çok yakınında Türkiye'de en son faaliyete geçen bir volkan konisi var.
10:06Devamı Van Gölü'ne kadar uzanıyor.
10:09Burası yaklaşık 2247 metre göl yüksekti.
10:13Burası da 3000 metrelerdi.
10:15Dolayısıyla 800 metrelik yaklaşık 70-80 derece çok dik olan bir kaldıra.
10:22Döndürebilir miyiz bunları?
10:24Tabii şöyle döndürelim.
10:26Bunun içine girdiğimizde bu kaldıra yaklaşık 300 bin yıl önce faaliyetine başladığını düşünüyoruz.
10:35Tamamen suyla dolduktan sonra burada daha sonra yine faaliyet gösteriyor.
10:42İçinde şu anda kara parçası olan kısım.
10:46Hatta bazen sıcak soğuk sular.
10:48Tabii burada göller var sıcak su olan bölgeler.
10:50Burada Türkiye'nin en son volkanik faaliyeti ve lav faaliyeti burada olmuştur.
10:57İşte burası.
10:59Burada meşhur bir fay var, kırık var.
11:01Nemrut kırığı.
11:03Yerel olarak buraya Nemrut Kan Taşı ismini veriliyor.
11:07Burada da görüldüğünüz kırık aslında gözümüzde görebiliyoruz.
11:11Görülüyor.
11:13Bu çatlaklar Nemrut'tan itibaren.
11:15Bu çatlaklara lavlar dolmuş.
11:17İki farklı lav var ama biz şu siyah renkli bazaltik lavların milattan sonra 1441 yılında küskürdüğünü kesinlikle biliyoruz.
11:27Dolayısıyla 600 sene önce burada bir volkanik faaliyet oldu.
11:33Ve 5 koldan, buradan, buradan, şuralardan.
11:37Burada mı bir volkan konisi?
11:39Burada bir volkan konisi ve şurada.
11:41Yani burada da görüldüğü gibi bir kırıktan biz bir volkanik faaliyetin nasıl olduğunu bir laboratuvar gibi olan bir Nemrut'ta burada görebiliyoruz.
11:51Kişede Van Gönü'nde olduğu bir şey var.
11:53Evet.
11:55Ona bakabiliriz.
11:57Hemen yanında çünkü.
11:59Evet.
12:01Şimdi buranın hemen güneyine gittiğimizde Tatvan'ın doğusuna doğru yolculuk yaptığımızda belki de 3-4 kilometredir.
12:08Burada yoldan geçildiğinde çok fazla fark edilmeyen bir krater var.
12:14Burası.
12:16Burası faaliyetine Van Gönü'nün içinde başlıyor.
12:18Van Gönü'nün seviyesinden itibaren yaklaşık burada bir 500-600 metre kadar yükseliyor.
12:26Burası içinde de bir köy var buranın.
12:28Aslında iki tane krater var.
12:30Ana krater burası.
12:32Daha sonra da burada çok fark ediliyor mu bilemiyorum.
12:36Bir krater de şu an gölün içinde.
12:38Şurada bir krater var.
12:40Dolayısıyla burası peki yaş olarak yani bildiğimiz kadarıyla yaklaşık 80 bin yıl önce faaliyetine başlamış.
12:48Tıpkı Santorini'de gördüğümüz şekilde hidrovolkanik küskürmelerin yaşandığı bir örnek olarak karşımıza çıkıyor.
12:58Peki bu Nemrut ve burayı baz alırsak böyle bir şey mümkün mü?
13:04Son depremlerden sonra böyle bir şey söylemek mümkün mü?
13:08Altında bir mağama odalarını inceledik mi?
13:10Aktiviteleri ne durumda?
13:12Onu ne söyleyebiliriz?
13:14Bu bölge için bizlerin ve başka grupların çalışmaları halen devam ediyor.
13:18Biz burada özellikle Nemrut'un altında bir magma odası olduğunu kesinlikle biliyoruz.
13:24Ve bu magma odası sığ.
13:26Sığ bir magma odası.
13:28Yüzeye yakın derenliklerde olduğunu kesinlikle biliyoruz ki
13:331441 yılında burada biraz önce gösterdiğim faaliyet gerçekleşmiş.
13:39Ve ayrıca çeşitli gaz çıkışları var.
13:43Ama pek bilmiyoruz herhalde.
13:45Ama burada faaliyet olmuş.
13:47Faaliyet olmuş tabi.
13:49Peki diğer volkanlarda var mı?
13:53Evet var.
14:03Türkiye depremler gibi aynı zamanda bir volkanlar ülkesi.
14:07Bu volkanların bir çoğu hayatlarına da çok yakın.
14:10Sismik hareketler bunları faaliyete geçirebilir.
14:13Son 20 yıl içinde arda arda faaliyete geçen volkanlar,
14:16şiddetli depremler, yıkıcı fırtınalar, yangınlar,
14:20iklim değişikliğinin doğal afetleri tetikleyeceğini söyleyen bilim insanlarını doğruluyor nitelikte.
14:27Haftaya bir başka yerde bir başka hikayede buluşmak üzere.
14:30Hoşçakalın.
14:32www.feyyaz.tv
Yorumlar