00:00Sayın Başkanım, değerli komisyon üyeleri, Sayın
00:03Cumhurbaşkanı yardımcım, çok kıymetli bürokratlar, değerli
00:06sivi toplum kuruluşlarının temsilcileri, değerli basın
00:09mensupları ben de hepinizi sevgi ve saygıyla
00:12selamlıyorum. Bütçe dönemimizin ülkemiz için hayırlı sonuçlar
00:16doğurmasını ben de gönülden temenni ediyorum. Biz de
00:19tespitlerimizi, görüşlerimizi burada ifade edeceğiz ki
00:22bütçenin daha sağlıklı olabilmesi açısından bütçenin
00:26büyüklüğüne baktığımız zaman ben daha çok bütçe üzerine
00:28konuşmak istiyorum. Çünkü diğer ııı sözcümüz dahil diğer
00:33vekillerimiz ııı genel konulara detaylıca değindiler. Bütçenin
00:36büyüklüğü iki bin yirmi beş yılı bütçe büyüklüğü on dört
00:40nokta yedi trilyon. Iıı yine kamu gerilleri açısından
00:44baktığımız zaman da on iki nokta sekiz trilyonluk bir
00:48gelir hedeflenmiş. Gider büyüklüğü içerisinde en çok
00:52büyüklüğü alan yine Hazine ve Maliye Bakanlığı doğal olarak
00:54tabii ki altı trilyon beş yüz doksan sekiz milyar. Iıı yani
00:58bütçenin yüzde kırk dört nokta yetmiş sekizine tekabül ediyor.
01:01Onu yine bir trilyon dört yüz elli bir milyarla Milliyetin
01:05Bakanlığı ve bir nokta yirmi milyarla da Sağlık Bakanlığı
01:08takip ediyor. Aktarılacak ödenekler haricinde konuşuyorum.
01:11Tabii ki bu iki bakanlık Milliyetin Bakanlığı ve Sağlık
01:15Bakanlığı ile ilgili sorunlar var. Onların bütçeleri geldiği
01:18ve bu konuya daha ayrıntılı bir şekliyle değineceğiz. Şimdi
01:23baktığımız zaman bütçede şimdiden ııı bir trilyon dokuz
01:26yüz otuz bir milyarlık bir açık öngörüyoruz. Önceki yıla
01:29göre yüzde on nokta bir olanında bir düşüş olmasına
01:32rağmen yine de bütçe açığı açısından önemli bir büyüklük.
01:36Bu açıkla ilgili bu bütçe disipliniyle ilgili bu kontrolü
01:40henüz sağlayamadık. Şimdi baktığımız zaman bu bütçe
01:44açığının kamu giderlerine oranı yüzde on üç vergi
01:48gelirlerine oranı da yüzde on beş nokta civarında yüzde on
01:52beş nokta sıfır sekiz civarında burada da geçen
01:55yıllara nazaran tabii ki oransal olarak bir düşüş
01:59olmasına rağmen ııı ciddi oranlarda bir büyüklük var.
02:02Burada da bütçenin detayına baktığımız zaman da en önemli
02:05sorunun faiz giderleri olduğunu görüyoruz. Bir trilyon dokuz yüz
02:08elli milyarlık bir faiz gideri var. Bu da faiz gideri yine
02:12bütçe büyüklüğünün oranı yüzde on üç civarında gelirleri oranı
02:16da yüzde on beş nokta yirmi üç civarında. Şimdi genel olarak
02:19dünya ekonomisine de baktığımız zaman ııı global sorun burada
02:24küresel borç büyüklüğüyle ilgili IMF'in açıklamalarına
02:28göre kamu borcu dünyada tüm kamu borçlarını kastediyorum.
02:33Yüz trilyon dolar civarında özel sektör borcunu da
02:36kattığımız zaman bu üç yüz milyar dolarları buluyor. Çok
02:40ciddi ve yüksek rakamlar. Çünkü dünyanın toplam geliri de yüz
02:44beş trilyon dolar civarında. Hani gayri safi millasıla
02:47diyelim bunu. Hani toplam üretilen gelirden bahsediyorum.
02:49Dolayısıyla borçlanma oranı çok yüksek ve borç ödeme sorunu
02:54var. Eskiden gelişmekte olan ülkeler borçlanır, gelişmiş
02:58ülkeler bunu üstlenirdi. Şimdi durum tersine döndü. Bir de
03:01buna çin ilave edildi. Demek ki bu borcun gelir yaratılarak
03:05ııı üretim içerisinde eritilmesi ve aşağı çekilmesi
03:09lazım. Ülkemize baktığımız zaman da bu sorun ülkemizde de
03:12geçerli. Çünkü bu bütçe borç faiz ve ben şimdi bir de ilave
03:18eden ııı kur farkı giderini burada özellikle vurgulayacağım.
03:22Kur farkı giderleri bizim için çok çok önemli. Birazdan detay
03:25rakamları vereceğim. Bu üstünün salmalığına girmiş durumda net
03:30borçlanma hasılatı üretemiyoruz. Yani aldığımız
03:33kullandığımız borçları üretimi istihdamı arttırıcı ihracatı
03:37geliştirici projelere kanalize edip elde edilen gelirle faizi
03:42ödeyip ve ana parayı da ödeyip aşağıya çekmemiz lazım. Yıllar
03:45itibariyle bu borç yükünün arttığını görüyoruz. Bunu
03:48beceremediğimizi görüyoruz. Önümüzdeki dönem içerisinde de
03:51bu ülke ekonomimizi zorlayacak bir şey. Ihracatı arttıralım
03:55diyoruz. Fakat bir taraftan iki bin yirmi dört ve iki bin
03:58yirmi beş ihracatı ayrılan real sektördeki ihracatı ayrılan
04:02paya baktığımız zaman altmış dokuz milyarken iki bin yirmi
04:05dörtte iki bin yirmi beşte elli yedi milyar seviyesinde
04:08görüyoruz. Burada da yüzde on yedi nokta dört oranında bir
04:12düşüş var. Bu demek ki ııı hasılat yaratma ve borç ödeme
04:17konusunda sıkıntı yaşadığımızı gösteriyor. Şimdi kur
04:21giderinden bahsetmiştim az önce. Bu ben iki bin yirmi üç
04:24yılı rakamlarına ve iki bin yirmi dört yılı rakamlarına
04:27baktım Sayıştay raporlarında da genel uygunluk bildiriminde de
04:30detaylıca bu konuyu incelenmiş ve irdelenmiş. Şimdi kısa
04:34vadeli iç borç ve uzun vadeli iç borç açısından baktığımız
04:37zaman kısa vadeli bahsediyorum kur farkı gideri olarak toplam
04:41üç yüz yetmiş dört milyar kırk beş milyonluk bir kur farkı
04:45gideri var. Iki bin yirmi üç yılında. Yani bunun otuz iki
04:50milyar sekiz yüz altı milyonu ödenmiş. Tahkuk etmiş ama
04:53ödenen kısım iki bin yirmi üç yılı içerisinde otuz iki milyar
04:57sekiz yüz altı milyon. Bu da ııı toplam iç borç büyüklüğü üç
05:01trilyon iki yüz on bir milyar iki bin yirmi üç yılında yüzde
05:04on bir nokta altmış dörde tekabül ediyor. Bu kur farkı
05:07giderlerine özellikle dikkat çekmek istiyorum. Şimdi kurun
05:11baskılandığı bir ortamda bu tutarlar bu boyuta geldiyse
05:14biraz kur artışında bu borç yükünün çok daha fazla
05:17olacağını ve esasında da borçlanma oranının ülke olarak
05:21da çok yükseleceğini bir gerçeğini buradan ifade etmek
05:24istedim. Peki dış borç kullanımlarında durum nasıl?
05:27Burada da baktığımız zaman kur farkı giderleri ııı toplam bir
05:32trilyon üç yüz kırk sekiz milyar. Ve iç ve dış borç kur
05:36farkı giderini topladığımız zaman da bir trilyon yedi yüz
05:40yirmi iki milyarlık bir rakamdan bahsediyoruz. Iki bin
05:44yirmi üçten iki bin yirmide yirmi dörde devreden borç stoku
05:47da Sayın Cumhurbaşkanı Yardımcım altı trilyon yedi yüz
05:50milyar. Devreden borç. Şu anda Sayın Temurçu de konuşmalarında
05:55ifade etti. Dokuz nokta bir trilyonları buldu diye ifade
05:58etti. Söyledi. Iıı gerçekten çok büyük bir rakam. Altı nokta
06:02yedi trilyonda bile kur farkı gideri yüzde yirmi beşlik bir
06:06oran. Yüzde yirmi beş nokta yetmiş hatta. Bunun önlemini
06:10almamız gerekiyor. Şimdi burada benim bazı sorularım da
06:13olacak. Eee gerekli arkadaşlar not alıp da çalışıp da eee cevap
06:18verirlerse sevinirim bu süreç içerisinde. Iki bin yirmi dört
06:21yılına devreden hazine garantili borçların toplamı altı
06:25yüz elli altı milyar dört yüz otuz beş milyon. Hazinenin
06:28garanti verdiği. Iki bin yirmi dörde devrettiği ve iki bin
06:32yirmi dört yılı içerisinde de kullanılanlar var. Şimdi ben bu
06:36hazine garantilerinin nereden kullanıldığını yani dış
06:39kaynaksa dış kaynaklı hangi finans kurumlarından
06:42kullanıldığını faiz oranlarını ve vade yapısını merak ediyorum.
06:46Hangi projelere kullanıldığını merak ediyorum. Bu projelerde
06:50kullanılan müteahhit firmaların kimler olduğunu, oradaki işlerin
06:54tamamlanma oranlarını, bu kullanılan kredilerin geri
06:58dönüşümlerini temerrute düşenler var mı? Vadesi gecikenler var mı?
07:01Ödenmeyenler var mı? Bu konularla ilgili özellikle
07:06bilgi verilirse çok memnun olacağım. Bunu da özellikle
07:09buradan vurgulamak isterim. Yine incelediğimiz zaman bu
07:16garantilerin iki bin yirmi dört yılına devredilen kısmıyla
07:20ilgili iki yüz elli bir milyar beş yüz on dokuz milyonluk bir
07:23kur farkı oluşmuş. Bunun da iki bin yirmi üç yılında on yedi
07:28milyarı ödenmiş. On yedi milyar sekiz yüz seksen yedi milyon.
07:31Yani ödemişiz, hazinemizden çıkmış, devletin kasasından
07:34çıkmış. Şimdi yine iki bin yirmi üç yılı kesin hesabını
07:38ve ııı bütçeyi incelediğim zaman bir dikkatimi çeken bir
07:43şey oldu. Hazine risk hesabından ödenen bir tutar
07:46var. Hazine garantileri tutarı diye risk hesabından ödenen.
07:50Üç yüz elli yedi milyon sekiz yüz otuz bir bin liralık bir
07:52rakam. Şimdiki bu rakam neye ulaştı? Neye bali oldu? Iki bin
07:57yirmi dört yılının son haliyle. Ve bu ödenen tutar kim için ne
08:01için ödendi? Demek ki acaba hazinenin garanti verdiği bir
08:05ııı kredi veya borç veya herhangi bir şeyde ödenmeyen bir
08:10kısım var mı? Hazine o kişinin yerine o kurumun yerine bunu mu
08:13ödüyor diye merak ediyorum. Buna da cevap verirseniz
08:16sevinirim. Yine aynı bağımda devam eden bir soru da iki bin
08:20yirmi üç yılı içerisinde yine imzalanan garanti ve ikrazlı
08:24kredi anlaşmaları dört milyar yüz dokuz milyon ABD doları
08:28bunların da detaylarını az önce sorduğum sorular bu kredi
08:31kullanımı içinde geçerli. Bununla ilgili de özel bilgi
08:34verirseniz memnun olalım. Şimdi gelelim gelirlere. Az önce
08:38bahsetmiştik gelirlerle ilgili. Iıı gelir kısmında da ııı
08:42vergide adaleti sağlayacağız demiştik. Dolaylı ve dolaysız
08:45vergiler açısından. Dolaylı ve dolaysız vergiler ayarına
08:49baktığımız zaman yıllar itibariyle değişen bir şey yok.
08:52Bu bütçede de yüzde altmış beşe yüzde otuz beş. Dolaylı
08:56vergiler yüzde altmış beş. Dolaysız vergiler işte yüzde
08:59otuz beş ııı civarında devam ediyor. Dolayısıyla az
09:03kazanandan ııı az vergi alınması gerekirken az
09:07kazanandan da yüksek vergiler çok kazanandan da aynı
09:11vergileri almış oluyoruz. Dolayısıyla vergi yükü
09:14ücretçiler ve dar gelirler üzerinde devam ediyor. Bir de
09:17red ve iadeleri esasında bunun üzerine ilave edecek olsak
09:21çünkü iade edilen KDV'ler de dolaylı vergidir. Bu oranın
09:24yüzde yetmişlere de dayandığını görüyoruz. Burada da ııı vergide
09:30adaleti sağlama açısından ııı vergi muafiyet istisna ve
09:35indirimler var. Yani vergi harcamaları dediğimiz
09:37tahsilinden vazgeçilen vergilerden bahsediyorum. Iki
09:42bin on iki bin yirmi yılı arasında sadece bu köyü ve
09:47yapıştır devlet projesi yapan firmaların bir kısmına yüz
09:51yirmi sekiz kez vergi resim harç istisna belgesi verilmiş.
09:54Yani sayabilirim detayları. Işte Cengiz İnşaatı otuz kez,
09:58Koli İnşaatı otuz altı kez
Yorumlar