00:13İzlediğiniz için teşekkürler.
00:30Sonunun simgesi oldu. 9 Nisan 2003'te Bağdat'ın Firdos meydanında Saddam Hüseyin'in 12 metrelik bronz heykeli yerle bir edildi.
00:39Dünya bu anı canlı yayında izledi.
00:43Aradan 23 yıl geçti ve 30 Eylül 2026'da son Amerikan askeri de Irak'tan ayrıldı.
00:49Peki bu iki an arasında Irak'ta neler yaşandı?
00:53Heykele ilk valyozu vuran adam bugün neden pişman?
00:56ABD çekilmesinden sonra ülkede farklı aktörler Şii, Sunni, Arap, Kürt ve Türkmen ve azınlıklar arasında hem mezhepsel hem de etnik
01:05temelde bir güç savaşı yaşanıyor.
01:06Amerika orada bir şey tesis etmiyordu. Amerika'nın mevcudiyeti yeni farklı grupları beraberinde getiriyordu.
01:12Tabi bir de baktığımızda ta işvari yapıların yeniden türeme ihtimali yok mu? Elbette var.
01:17Hikayenin kökleri 1990'a uzanıyor. Saddam Hüseyin Ağustos 1990'da Kuveyt'i işgal etti.
01:24Ocak 1991'de ABD öncülüğündeki koalisyon çöl fırtınası harekatıyla Irak ordusunu Kuveyt'ten çıkardı.
01:32Ama Saddam iktidar da kaldı.
01:34Sonraki 12 yıl Irak, BM yaptırımları ve uçuşa yasak bölgelerle kuşatılmış bir ülke olarak yaşadı.
01:41Silah denetçileriyle Bağdat arasındaki kriz hiç bitmedi.
01:44Uzun yıllardır Irak ordusu yeni bir yapılanma içinde.
01:47Kendi ülkenin kendi güvenliğini sağlayacak kapasitede olduklarını söylüyorlar.
01:52Burada Haçlı Şabi'nin entegrasyonu, Kuzey'de PKK gibi örgütlerin silah bırakması,
01:58bırakması peşverkenin pozisyonu çok önemli.
02:00Tek bir ordu yapısı ve güvenlik yapısının olması lazım.
02:03Irak'ta bir cumhurbaşkanı var, bir başbakan var, Kürt bölgesel yönetimi var,
02:08işte oradaki farklı mezhep ve etnik grupları var.
02:10Bu grupları yönetmek çok zor çünkü bu gruplar aynı zamanda dışarıyla da ilişkili gruplar haline geldi.
02:16Kırılma noktası 11 Eylül 2001 saldırıları oldu.
02:19Bush yönetimi Irak'ı şer ekseni içinde saydı.
02:23Washington'un iki iddiası vardı.
02:24Irak'ın kitle imha silahlarına sahip olduğu ve El-Kaide ile bağlantısı.
02:295 Şubat 2003'te ABD Dışişleri Bakanı Colin Powell bu iddiaları BM Güvenlik Konseyi'ne sundu.
02:36Sonradan iki iddianın da kanıtlanamadığı ortaya çıktı.
02:40Irak'ta kitle imha silahı bulunmadı.
02:46Türkiye'de bu sürecin içindeydi.
02:481 Mart 2003'te Türkiye Büyük Millet Meclisi,
02:51ABD askerlerinin Türkiye üzerinden Kuzey Cephesi açmasına izin veren tezkereyi kabul etmedi.
02:5817 Mart'ta Bush, Saddam'a ve oğullarına ülkeyi terk etmeleri için 48 saat süre verdi.
03:03Süre doldu. 20 Mart 2003 sabahı Bağdat'a ilk füzeler düştü.
03:08ABD bu harekata Irak'a özgürlük adını verdi.
03:12Başkente yönelik yoğun hava bombardımanı şok ve dehşet diye anıldı.
03:27BM Güvenlik Konseyi'nden yeni bir karar çıkmadan başlayan savaşa ABD ve İngiltere öncülük etti.
03:33Kara birlikleri Kuveyt'ten Kuzey'e ilerledi.
03:36Basra'da İngilizler, Nasıriye ve Kerbela hattında Amerikalılar savaştı.
03:41Üç hafta içinde Amerikan tankları Bağdat'ın göbeğindeydi.
03:44Irak Enformasyon Bakanı son ana kadar zafer açıklamaları yaptı ama 9 Nisan'da başkent fiilen düştü.
03:51Saddam Hüseyin ortadan kayboldu.
04:00Firdos Meydanı'ndaki heykel, Nisan 2002'de Saddam'ın 65. doğum günü için dikilmişti.
04:06Meydanın karşısında yabancı gazetecilerin kaldığı Palestina Oteli vardı.
04:11Bu yüzden her şey kameraların önünde yaşandı.
04:14İlk hamleyi Kazım El Cuburi yaptı.
04:16Eski bir halter şampiyonu ve motosiklet tamircisiydi.
04:19Saddam döneminde Ebu Gureyp de hapis yatmış, ailesinden çok sayıda kişiyi rejimin infazlarında kaybetmişti.
04:27Elindeki balyozla kaidenin mermerine vurmaya başladı.
04:31Kalabalık heykeli tek başına yıkamadı.
04:33Devreye ABD deniz piyadelerinin zırhlı kurtarma aracı girdi.
04:37Bir asker heykelin yüzünü kısa süreliğine Amerikan bayrağı ile örttü.
04:41İşgal görüntüsü vermemek için bayrak hemen Irak bayrağı ile değiştirildi.
04:51Heykel devrildi, başı sokaklarda sürüklendi.
04:55Görüntü dünyanın her yerinde Bağdat düştü manşetiyle yayınlandı.
04:59Ancak yıllar sonra sahnenin ne kadar kendiliğinden olduğu tartışıldı.
05:03Meydandaki kalabalığın sınırlı olduğu, yıkımda ABD askerlerinin belirleyici rol oynadığı vurgulandı.
05:10Heykelin düşüşü bir sonun değil, uzun bir karanlığın başlangıcıydı.
05:161 Mayıs 2003'te Bush, uçak gemisinde görev tamamlandı pankartı önünde, büyük çatışmaların bittiğini ilan etti.
05:24Bağdat'ta ise müzeler, hastaneler, bakanlıklar yağmalanıyordu.
05:28Geçici koalisyon yönetimi Irak ordusunu dağıttı.
05:32Bağdat partisi üyelerini devletten tasfiye etti.
05:35Yüz binlerce silahlı ve işsiz insan bir anda sokaktaydı.
05:3913 Aralık 2003'te Saddam Hüseyin, memleketi Tikrit yakınlarında bir yeraltı sığınağında yakalandı.
05:522004'te Fellu Uca kuşatıldı.
05:55Ebu Gureyp cezaevindeki işkence fotoğrafları ABD'nin itibarını derinden sarstı.
06:002006'da Samarra'daki türbenin bombalanması, Sünni ve Şii gruplar arasında kanlı bir iç savaşı ateşledi.
06:07Üzgür ve istikrarlı bir ülke olduğunu söyleyemeyiz.
06:10Irak daha uzun yıllar bu üzgürlük ve istikrarı arayış içinde olacak.
06:14Çünkü devlet yapılanması ve millet bütünleşmesinde eksiklik olan bir devlet yoksulunu olan aktörden söz ediyoruz.
06:20Devlet otoritesinin zayıfladığı yerler, silahlı grupların zaten ön plana çıkması kaçınılmaz bir son olarak bizlerin karşısına çıkıyor.
06:30Saddam Hüseyin Ducayl katliamı davasında idama mahkum edildi.
06:3530 Aralık 2006'da Kurban Bayramı sabahı idam edildi.
06:39Saddam devrildi. Evet, bir Saddam gitti. Fakat çok sayıda Saddam geldi diyebiliriz.
06:452003'te ABD'nin müdahalesi ve Saddam'ın devrilmesinden sonra Irak'ta güvenlik riskleri bitmedi.
06:51Ama bir diktatörden kurtuldu.
07:00Barack Obama'nın kararıyla son ABD konvoyu 18 Aralık 2011'de Kuveyt'e geçti.
07:07Washington, Irak'taki savaşın bittiğini açıkladı.
07:15Sadece iki buçuk yıl sonra, Haziran 2014'te ÖŞİD, Musul'u ele geçirdi ve Bağdat'a dayandı.
07:21ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyon, bu kez ÖŞİD'e karşı Irak'a geri döndü.
07:27Örgüt 2017'de Irak'ta toprak kontrolünü kaybetti.
07:312014 yılına geldiğimizde, Haziran ayına baktığımızda Musul'dan hareketlenen DAEŞ,
07:35aslında Şii-Sunni ayrımının ortaya çıkmasından dolayı bir sosyoloji ve taban buldu.
07:42Başbakanlık Şii'de, devletli Şii'lerin öne çıkması,
07:46Suudi Arapların, özellikle Musul hattında bulunan Arapların bir ötelik birleştirme durumu ortaya çıktı.
07:52Güvenlik boşluğu, ordunun bölgeye hakim olamaması ve bölgenin aşiret yapısından ortaya çıkan gerçeklik,
08:00DAEŞ'in ortaya çıkmasına, taraftar bulmasına neden oldu.
08:03DAEŞ, Musul gibi büyük bir vilayeti Irak'ın kuzeyinde işgal etti.
08:07Merkezi hükümetin güçlü olması, tıpkı Suriye'deki gibi güçlü bir merkezi hükümet ve toprak bütünlüğünün sağlanması,
08:14yeni oluşacak yapıların mevcudiyeti evet olabilir fakat devamlılığının olması tamamen bence bu şarta bağlı.
08:23Ocak 2020'de İranlı General Kasım Süleymani'nin Bağdat'ta ABD saldırısıyla öldürülmesinin ardından,
08:30Irak Meclisi yabancı askerlerin çıkarılması çağrısında bulundu.
08:332024'te Bağdat'la Washington, koalisyonun görevini iki aşamada sona erdirme konusunda uzlaştı.
08:40Bu yıllarda yaklaşık 4500 Amerikan askeri hayatını kaybetti.
08:44Iraklıların kaybı ise yüz binlerle ifade ediliyordu.
08:53O gün balyozu kaldıran Kazım El Cuburi, zamanla Irak'ın pişmanlık sembolüne dönüştü.
08:59Daha 2007'de işgalin dördüncü yılında heykeli yıktığına pişman olduğunu söylüyordu.
09:062016'da BBC'ye konuşan El Cuburi artık o heykelin önünden geçerken acı ve utanç duyduğunu anlattı.
09:13Kendine sürekli aynı soruyu sorduğunu söyledi.
09:16O heykeli neden yıktım?
09:24El Cuburi, Saddam'ın gittiğini ama yerine bin Saddam geldiğini söyledi.
09:30Bush ve Blair ise Irak'ı yalanlarla mahvetmekle suçlayıp yargılanmaları gerektiğini savundu.
09:35Saddam döneminde ailesinden 14-15 kişiyi kaybettiğini anlatan bir adamın bu sözleri,
09:41işgal sonrası Irak'ın yaşadığı hayal kırıklığını belki en çarpıcı şekilde özetliyor.
09:50Ve 30 Eylül 2026, ABD ordusu son birliklerin ülkenin kuzeyindeki Erbil hava üstünden ayrılmasıyla Irak'tan çekilmenin tamamlandığını açıkladı.
10:01Takvim Biden döneminde Bağdat'la yapılan anlaşmayla belirlenmişti.
10:05Süreci Trump yönetimi tamamladı.
10:07Başkan Trump, Irak'a IŞİD'le mücadele için gelindiğini, artık askeri varlığa gerek kalmadığını söyledi.
10:13Pentagon verilerine göre, ülkede son yıllarda yaklaşık 2500 Amerikan askeri bulunuyordu.
10:19Askerlerin önemli bölümü ABD'ye dönmüyor, Ürdün ve bölgedeki diğer üslere kaydırılıyor.
10:31Irak Başbakanı Ali Ezzeydi, çekilmeyi büyük bir ulusal başarı olarak niteledi.
10:36Bugün 1 Ekim, Irak'ta egemenlik günü olarak kutlanıyor.
10:39Peki Amerikalılar gittikten sonra Irak'ı neler bekliyor?
10:43Gündemin ilk maddesi silahlar.
10:45Kasım 2025 seçimlerinin ardından, aylar süren pazarlıklarla başbakan olan 40 yaşındaki bankacı Ali Ezzeydi, silahların yalnızca devletin elinde olacağını söylüyor.
10:56Amerikan üslerinin bölge ülkelerini korumak yerine tamamen odağını İsrail'e çevirmesi,
11:01elbette bölgede Amerikan askerlerin mevcudiyetinin artık kendilerine bir katkı sağlamadığı inancını geliştirdi.
11:08ABD'nin tamamen çekilmesinden sonra sağda sorulan soru şu, özellikle Haçlı Şabi ve Bilişenleri ne olacak?
11:16Bunlar Irak ordusuna entelikasyon olacak mı?
11:19Bunun ilk sinyali, Alisistani'ye bağlı silahlı yapıların silah bırakıp Irak ordusuna entelikli olacak yönündeki açıklamalara.
11:26Ama burada Ketebul Hizmullah, Bedir Tukaylar gibi büyük ve İran'a daha çok yakın duran ve İran yansıtanınlanan grupların ne
11:33yapacağı belli değil.
11:34Hükümet 30 Eylül'ü önce silahlı grupların silah bırakması için son tarih olarak açıklamıştı ama İran'a yakın Keta'yip
11:42Hizmullah ve Nüceba gibi güçlü gruplar buna yanaşmadı.
11:46Bazı gruplar sürenin 2027 sonuna uzatılmasını istiyor.
11:50Bağdat şimdi 30 Eylül'ü bir son değil, bir başlangıç olarak tanınmıyor.
11:55İkinci başlık Haçlı Şabi yasası.
11:58Zeyd'i bu yapıyı silahlı kuvvetler komutası altına alacak bir yasa çıkarılacağını açıkladı.
12:04Üçüncü başlık ise boşluğu kimin dolduracağı.
12:07İran'a yakın gruplar çekilmeyi tarihi zafer olarak kutlarken,
12:11Kürt yetkililer IŞİD'in uyuyan hücrelerinin hareketlendiği uyarısında bulunuyor.
12:16Pellüce'deki sünni aşuret liderleri de Irak'ın güvenliği tek başına devralmaya henüz hazır olmadığını düşünüyor.
12:23Türkiye açısından da gündem sıcak.
12:26Zeyd'i Türk askerlerinin Irak topraklarından çekilmesi konusunda Ankara ile görüşmelerin sürdüğünü söyledi.
12:392003'te bir balyozla başlayan hikaye, 2026'da bir nakliye uçağıyla kapandı.
12:45Heykel yıkıldı, diktatör idam edildi, işgalciler gitti ama Irak'ın sorusu yerinde duruyor.
12:52Silah kimin elinde olacak, egemenlik kimin olacak?
12:55Kazım el-Cuburi'nin sözleri belki de en iyi cevabı veriyor.
13:00Saddam gitti ama Iraklıların beklediği huzur hala gelmedi.
