00:00Karşılaşıyorduk gıda sektöründe. Şimdi son gelinen aşamada gerçekleştirilen denetimlerde neler ortaya çıktı? Hangi ürünlerde yüksek fiyat tespit edildi?
00:11Aslında bütün neredeyse hemen hemen birçok kalemde birçok üründe yüksek fiyatların olduğunu söyleyebiliriz.
00:18Bu yüksek fiyatların ana sebebi üretici değil ve aslında tüketici de bu noktada hem üretici hem de tüketici mağdur konumunda
00:28yaş, meyve ve sebze zaten özellikle son yıllarda ciddi anlamda tartışma konusu olan konuların başında geliyor.
00:36Bu konuların en büyük sebebi de şu. Üretici şunu söylüyor en kısa tabirle. Diyor ki biz diyor ürettiğimizden yani ürettiğimiz
00:45malın masrafını, maliyetini karşılayamıyoruz.
00:48Bize gelen toptancılar bizden çok cüzi ve çok düşük miktarlarda bu ürünleri alıyorlar ve satıyorlar.
00:55Üretici kendi de markete gittiği zaman üretici tarlada üreten kişi onu kaç liraya ürettiğini biliyor, kaç liraya mal ettiğini biliyor,
01:04görüyor.
01:04Ama markete gittiğinde diyor ki ben bunu 5 liraya üretiyorsam markette neden 50 lira aslında?
01:11Üretici de kazanmıyor, tüketici de bu durumda mağdur oluyor.
01:14En mağdur olan üretici gibi gözüküyor şu tablada.
01:17Aslında iki tarafta mağdur. Yani tarlada emeğiyle, alın teriyle işini yapan çiftçi çok düşük miktarda, çok cüzi miktarda toptancılara malını
01:25kaptırıyor.
01:26Adeta bunu söyleyebiliriz.
01:27Sonrasında arada o aracılar, o firmalar, o şirketler aslında pastanın büyük bir bölümünü götüren ya da oradaki ne üreticinin hakkını
01:41veren ne de tüketiciye ucuz sebze, meyve sunan kişiler o arada zenginleşiyorlar, haksız kazanç sağlıyorlar.
01:49Bugün itibariyle operasyon yapıldı İstanbul'da, farklı şehirlerde, 22 ilde 41 şüpheli hakkında gözaltı kararı var, 39'u yakalanmış durumda.
02:00Tabi iddialarda bazı soruşturma devam ediyor halen daha. Muhtemelen bunun devamı da gelecektir ama biz birkaçını böyle dikkat çekenini grafik
02:09olarak hazırlattık, onları göstereyim.
02:11Şimdi şöyle bir durum var. Fiyat farkı nasıl ortaya çıkıyor? Tarladan tedarikçiye fiyat farkı. Üretici, çiftçi tarlasında mandalinayı 6 liraya
02:23üretiyor.
02:23Üretiyor. Yani bunun işte, nasıl diyelim, çiftçi tabiriyle işçi parası, amele parası, mazot parası, taşıma parası, lojistik, hepsi içerisinde.
02:33Gübre parası, tohum parası vesaire.
02:35Kilosun buradan 50 liraya, 70 liraya satın.
02:37Çıktığı zaman mandalinayı. Kilosunu 6 lira, 6 lira. Tarlada 6 lira. Ama markette ya da pazarda 32 lira. Hatta belki
02:47zaman zaman daha da farklı oluyor.
02:496 liralık bir ürün nasıl oluyor da 32 liraya kadar...
02:53İlçesine göre bile değişir bu.
02:55Değişiyor. Ama mesele sadece şimdi marketçiler ya da işte manavcılar şunu da diyebilir.
03:01Kira gelirimiz var, işte kiramız var, elektriğimiz var, suyumuz var, lokasyonumuz var.
03:06Bağcılardaki kirayla, İhsanut'taki kirayla, Nişantaşı'ndaki kira aynı değil vesaire. Bunlar da amenna, onlara da itirazımcı yok ama burada problem
03:14şurada başlıyor.
03:15Bu aracı firmalar 6 liralık ürünü, yani çiftçiden, mandalinacıdan aldıkları kilosu 6 liralık ürünü makbuzlarda 28 lira olarak göstermişler.
03:2920'si 6 liralık ürünü kağıt üzerinde, masa başında biz bu ürünü 28 lira olarak yazalım demişler.
03:36İşte bu da suç kapsamına giriyor.
03:38Ve sonrasında da market satış fiyatlarında da 30-32 liradan daha fazla fiyattan satılıyor.
03:44Bunu neden yapıyorlar? Bunu şundan yapıyorlar.
03:46Geçtiğimiz yıllarda Ticaret Bakanlığı, Tarım Bakanlığı şöyle bir uygulamaya imza atmıştı.
03:50Demişti ki bu aradaki makas farkı oldukça fazla.
03:54Tarlada işte 5 lira markette neden 50 lira?
03:58Bunların hepsinin marketlerde, raflarda etiketler vardı.
04:02Görmüşsünüzdür belki işte.
04:03Mersin'de üretiliyor, Antalya'da üretiliyor, İzmir'de üretiliyor.
04:06Orada alıcı fiyatı yazıyor, çiftçinin fiyatı yazıyor, satış fiyatı yazıyor.
04:11Alış ve satış fiyatı.
04:12Aslında bunlar bu evrakta sahtecilikle alış-satış fiyatındaki farkı da,
04:18yani markette bize yansıttıkları o etiket farkını da kapatmış oluyorlar.
04:236 lira ürün doğal olarak bizim soframızı 30 liradan, 35 liradan, 32 liradan gelebiliyor.
04:29Çekirdeksiz üzüm.
04:31Bağda, bahçede 28-29 lirada çiftçi üretmiş.
04:36Kağıt üzerinde makbus 45 lira olarak kesilmiş ve markette de sanki biz zaten alışına satış yapıyoruz gibi
04:4545 lira 80 kuruştan işlem yapılmış, vatandaşa sunulmuş.
04:50Elma 4 lira 5 liralık ürün neredeyse 9-10 liraya, %100 zamla satılıyor.
04:56Oldukça dikkat çekici.
04:58Yani mandalindadaki fiyat farkı daha da fazla.
05:01Neredeyse 6 katı, 5 katı fiyatından, %500 zamla sofraya gelirken,
05:07elmada %100'lük bir artıştan söz ediliyor.
05:10Yine patatesin kilosu 7 ile 12 lira arasında değişiyor.
05:14Müstahsil makbuzunda 20 lira olarak yazılmış ve 21-22 liradan satışa sunuluyor.
05:20Limon, limonun fiyat farkı da değişkenlik gösteriyor.
05:24Limon üreticilerinin de ifadeleri alınmış.
05:27Limon üreticileri, biz burada 30-55 lira arasındaki bandı seçtik ama
05:31bazı limon üreticileri şunu söylemişlerdi.
05:34Onu tabii oldukça uzun olduğu için okumaya fırsat olamadı.
05:38Yakaladığım kadarıyla 5-6 liraya da limon var.
05:415-6 liraya da limon var ve limon üreticisi şunu söylüyor.
05:44Diyor ki, biz 5-6 liraya ürettiğimiz limonu diyor, markette pazarı diyor, 60-70 liraya görüyoruz diyor kilosunu.
05:53Bunun farkı tabii üretici de bu anlamda ciddi anlamda mağdur oluyor.
05:58Şöyle de bir durum var.
05:59Orada bazı firmaların, bazı aracı şirketlerin tekelleştirmesi de söz konusu olabilir.
06:07Tabii burada üreticiden en nihayetinde şu oluyor.
06:11Ne burada üretici kazançlı çıkıyor, ne de tüketici kazançlı çıkıyor.
06:15Bu için stokçuluk yapanı da var bir taraftan.
06:18Stokçuluk yapanı var, tabii fahiş fiyat uygulayanları var.
06:22İşte mazotu bahane eden, elektrik fiyatlarını bahane eden, kirasını, elektriğini, her şeyi bahane eden kesim de var.
06:31Ama şöyle baktığımız zaman yani 6 liralık bir ürün, hadi gideri işte bütün masrafları çıktığın zaman en fazla 10-12
06:40liradan sofraya, markete gelebiliyor olması lazım.
06:44Yani %100 karp koyuyorsunuz.
06:48Burada işin rengi değişiyor.
06:50Bu aracı şirketler yani operasyon yapılan firmalar şunu da yapmışlar, o da enteresan.
06:57Vefat eden üreticiler, ölmüş vefat etmiş, 2015 yılında vefat etmiş, X kişisi, A kişisi, B kişi vefat etmiş.
07:06Sanki o kişiden fazladan ürün almış gibi göstermişler, fazladan ölen kişiden, tuhaf geliyor değil mi?
07:15Anlatırken tuhaf geliyor yani.
07:18Ölmüş kişiden, ölmüş kişili ticaret yaptığınızı düşünün.
07:21Ölmüş kişili ticaret yapabilir misiniz? Bu mümkün mü? Mümkün değil.
07:25Ama sanki vefat etmiş çiftçiden işte 5 ton limon almış gibi gösterip, bunu makbuzlandırıp, faturalandırıp, sonrasında da yüksek meblalarla markete,
07:40pazara satıyorlar.
07:40İyi de bu adamın öldüğü zaten kayıtlarda yok mu? Nasıl böyle bir şey mümkün olabiliyor? O da çok acayip geldi.
07:45Ne anlamadım?
07:46Bu adamın zaten öldüğü belli değil mi?
07:48İşte ama kağıt üzerinde onu öyle gösteriyor.
07:52Çok ilginç gerçekten.
07:53Vefat eden kişilerden, ölen kişilerden böyle sanki yani bu biraz hayali ihracat, hayali fatura, sahte fatura, evrakta sahtecilik dosyalarına da
08:03giriyor yani.
08:04Sadece artık bir suçtan bahsetmek de mümkün değil.
08:06Pek çok şey.
08:07Pek çok suç zincirleme halde işlene işlene bugüne kadar gelinmiş durumda. Böyle bir tablo var ne yazık ki.
08:14Gerçekten çok ilginç. O zaman aklıma şu geldi. Bütün hepsini aracıları aradan çıkarıp, dijitalleşen dünyada üreticinin kendi sayfalarını oluşturup, direkt
08:26tarladan satma işlemine yoluna gidip, bu şekilde halka ulaştırma imkanı da olamaz mı?
08:32Bütün bunları yapan kesme de bir tür işte cezalandırma ise cezalandırma. Bu tarz bir yol izlenemez mi mesela?
08:40Aslında bununla alakalı çok çalışma yapılıyor ama henüz de hayata geçebilmiş değil.
08:46Yani tarladan direkt sofraya, herhangi bir şekilde aracı olmadan, herhangi bir şekilde orada fiyat artışına müsamaha gösterilmeyecek şekilde bir düzenleme
08:56planlanıyor.
08:58Ama şu ana kadar adım atılabilmiş değil. Yani o eski usul gelenek devam ediyor.
09:04Çünkü şöyle de bir durum da var. Yani özellikle 3 harflı marketler ya da büyük marketler, onlar kendi nasıl diyelim,
09:13toptancı şirketlerini de oluşturmuş durumdalar.
09:16Onlar da bir tekel oluşturmuş durumdalar. Kendi marketlerine aldıkları yaş meyve sebzeleri direkt olarak tarladan, üreticiden kendileri alıyorlar.
09:26Kendi nakliye şirketleriyle, nakliye firmalarıyla, nakliye kamyonlarıyla kendi mağazalarına getiriyorlar ve satıyorlar.
09:33Onlar da fiyatları böyle kendi içerisinde belirleyebiliyorlar.
09:39Bu da tabii çok fazla güven sıkıntısını da beraberinde getiriyor.
09:45Çok düz mantık düşündüm ben ama tabii ki daha çetrefilli bu meseleler.
09:48Biraz daha çiftçi de burada zarar ediyor, üretici de zarar ediyor, tüketici de zarar ediyor.
09:55Belediyeler bir dönem konuşuldu. Belediyelerin eliyle, belediyelerin yardımıyla getirilsin, dağıtılsın, satılsın.
10:03En azından nakliye masrafları ya da ulaşım masrafları ortadan kalksın.
10:07Ama bu da çok herhalde kolay bir şey değil gibi görünüyor ama buna bir çözüm yolu bulunması gerek.
10:12Kesinlikle öyle yazık bu millete. Herkesin çoluğu var, çocuğu var. O sofraya bütün gıdaları koyabilme isteği olur anne babaların.
10:20Ama şu tabloda sürekli bir yerlerden kısmak zorunda kalıyorlar anladığımız kadarıyla.
10:26En temel ihtiyaçları alırsın ama meyvesini alamazsın mesela.
10:30Ben şuna da razıyım. Ben bir vatandağım.
