00:03MÜZİK
00:17Uluslararası sistemde temel bir asimetri oluşmuş durumda.
00:21Savaş kapasiteleri devletlerin büyürken maalesef ki Matsa'ya oturup diplomasi ve barış üretme kapasiteleri küçülüyor.
00:30Çünkü sadece savaş süreçleri içerisinde biz devletleri değil aynı zamanda pek çok silah şirketini ve en zamanlı olarak enerji şirketini
00:40de görüyoruz.
00:41Ukrayna, İran, Sudan, Somali, Gazze ve Yemen.
00:45Tüm bu cephelerde savaşlar ve çatışmalar yıllardır devam ediyor.
00:49Binlerce kişi hayatını kaybetti, milyonlarcası da zorla yerinden edildi.
00:55Peki savaşlar neden bitmiyor?
00:57Diploması tamamen rafa mı kaldırıldı?
00:59Buna döneceğiz ama gelin önce savaşın devam ettiği cephelere biraz yakından bakalım.
01:04Zaten 2025 yıl verilerine bakıldığında en az 65 silahlı çatışma alanının küresel sistemle öne çıktığı görüyor.
01:13Bunların 13'ü savaş kategorisine giriyor.
01:15Ukrayna, savaş 4,5 yılı geride bıraktı.
01:18Bugüne kadar göstermelik çok kısa süreli ateşkesler uygulandı.
01:22ABD'nin ara buluculuğundaki görüşmeler tıkandı.
01:25Moskova cephe hattını donduran bir ateşkesi reddedip kendi şartlarında bir teslimiyet hayatıyor.
01:31İki taraf da artık binlerce kilometre menzilli vuruşlara yöneldi.
01:36Karşılıklı drone saldırıları ise doruk noktasına ulaştı.
01:39Cepheden cepheye savaşların, biz artık siber savaşlar, drone, siyah, iya veyahut da seyir balistik füzeleri üzerinden şekillendiğini, tarafların daha çok
01:49belki de vekil güçleri kullandığı bir süreçte karşı karşıyız.
01:56İran, 2026 Şubat sonunda İsrail ve ABD'nin İran'a düzenlediği saldırılarla yeni bir savaş patlak verdi.
02:04Saldırılarda İran'ın dini lideri Ali Hamane'i dahil çok sayıda üst düzey ismi öldürüldü.
02:09İran füzelerle karşılık verdi, Hürmüz boğazını kapattı.
02:13O tarihten bu yana ilan edilen ateşkesler ve mutabakatlar defalarca bozuldu.
02:19Ağustos itibariyle görüşmeler son şans denilerek sürüyor.
02:23Ama savaş resmen bitmiş değil.
02:25Üstelik buna bağlı bir Lübnan cephesi de açıldı.
02:31Değerli madenlere sahip olması maalesef bölgesel veya küresel aktörlerin vekil güçleri üzerinden devletlerin içerisinde yaşanan bu silahlı çatışmalara bir şekilde
02:45arkadan biz taraf olduklarını görüyoruz.
02:49Dünyada savaşların neden bitmediğini anlamak için sanırım biraz daha sistemi anlamamız gerekiyor.
02:54Çünkü bugün savaşların bitmemesinin en önemli nedeni masaya oturan aktörlerin masadan güçlü mü zayıf mı kalkacaklarına karar verememeleri.
03:03Yemen, Husilerin saldırılarıyla 2014 yılında iç savaş başladı.
03:08Hükümet başkent sanayi terk etmek zorunda kaldı.
03:112022 yılında taraflar arasında bir ateşkes imzalandı.
03:15Ancak İran'daki savaşla birlikte Yemen'deki çatışmalar yeniden patlak verdi.
03:20Şimdi dünyanın en büyük su yollarından olan Babülmendep'te tehlikede.
03:26Sudan, Nisan 2023'ten beri süren iç savaşta, Ekim 2025'te El Faşir kenti 500 günlük kuşatmanın ardından hızlı destek kuvvetlerinin eline
03:37geçti.
03:37Saldırının bu 100 yılın en ölümcül katliamlarından biri olduğu, on binlerce kişinin öldürüldüğü tahmin ediliyor.
03:44Ülke fiilen ikiye bölündü, kıtlık birçok bölgeye yayıldı.
03:50Somali, Eşşebap örgütü 2025 yılının başlarında düzenlediği saldırılarla hükümetin kazanımlarını geri aldı.
03:58Bugün ülkenin yaklaşık üçte birini kontrol ediyor ve başkent Mogadishu'yu adeta kuşatmış durumda.
04:05Uzmanlar bu tabloyu kazanılamayan savaş olarak tanımlıyor.
04:10Ve Gazze, Ekim 2025'te bir ateşkes imzalandı ama bu ateşkes kalıcı bir barıştan çok taktiksel bir araya benziyor.
04:19İsrail genel saldırılardan nokta atışlarına döndü.
04:22Gazze'deki resmi kaynaklara göre ateşkes yüzlerce hatta binlerce kez ihlal edildi.
04:28Ölümler sürüyor.
04:29Ekim 2023'ten bu yana açıklanan can kaybı 21.000'den fazlası çocuk olmak üzere 73.000'i aştı.
04:39Bu savaşların hepsi farklı coğrafyalarda farklı aktörlerle sürüyor ama şaşırtıcı bir ortak faydaları var.
04:46Hiçbiri kesin bir zaferle sonuçlanmıyor.
04:49Askeri literatürde bunun bir adı yıpratma savaşı.
04:53Yani tarafların birbirini bir hamlede yenemediği, bunun yerine yıllara yayılan bir tükenme mücadelesine giriştiği savaştı.
05:00Ukrayna'da cephe aylardır neredeyse aynı yerde.
05:03Somali'de harita 2022'ye geri döndü.
05:06Sudan'da taraflar ülkeyi bölüşüp menzilendi.
05:09Ateşkesler teknik süreçler olarak kaldı.
05:12Barışlarsa acaba ben bundan sonra hangi başlığı daha fazla alabilirim sorusunun altında ezilmeye başladı.
05:19Bu nedenle de zaten bugün küresel sistem içerisinde bu kadar zorlukları beraberinde görüyoruz.
05:25İkinci ortak payda ateşkeslerin bir bitiş değil bir mola haline gelmesi.
05:30Artık ateşkes imzalanıyor ama savaşı bitilmiyor.
05:33Sadece taraflara nefes aldırıp yeniden mevzilenme fırsatı veriyor.
05:37Gazze'de, Ukrayna'da, İran hattında gördüğümüz tam da bu.
05:41İmzalanan ama tutmayan mutabakatlar zincir.
05:48Burada sorulması gereken en önemli soru şu.
05:51Bu savaşlar neden bitmiyor?
05:53Birinci neden maksimalist hedefler.
05:56Taraflar artık kabul edilebilir bir uzlaşma değil.
05:59Karşı tarafın tam teslimiyetini istiyor.
06:01Rusya, Ukrayna'nın teslim olmasını,
06:03kimi aktörler koşulsuz teslim dışında anlaşmayı reklamıyor.
06:07Masada uzlaşılacak bir orta nokta kalmayınca savaş da bitmiyor.
06:11Eskiden üstünlük arayışını sadece askeri platformlar, asker sayısı ve teçhizatlarla okuyorduk.
06:17Ama bugün algoritmalar, büyük veriler, otonom sistemler devreye girdi.
06:22Ve dolayısıyla bu dönüşüm askeri doktrin alanında kendisini güçlü ilan eden
06:27ya da o güce kavuşan aktörlerin sistem içerisindeki etkisini ve beklentilerini arttıracak.
06:33İkinci neden dış destekçiler ve vekalet boyutu.
06:36Bu savaşların hemen hepsinde, sahadaki tarafların arkasında büyük güçler ya da bölgesel aktörler var.
06:43Silah, para ve istihbarat dışarıdan aktıkça yerel taraflar yenilmeden ayakta kalabiliyor.
06:49Yani savaş kendi kaynaklarıyla değil, dışarıdan beslenerek uzuyor.
06:53Aklımızda jeostratejik olarak enerji kaynakları veyahut da madenler bağlamında değerli olan ülkelerin
06:59hala güç üzerinden hareket eden küresel veya bölgesel aktörlerin
07:04savaş veya çatışmaları ve rekabete döndüğü bir süreci de maalesef görüyoruz.
07:11Üçüncü neden ekonomik ve siyasi çıkarlar.
07:14Kimi liderler için savaş, içeride iktidarı korumanın,
07:17kimi yapılar içinse toprak, kaynak ve nüfuz elde etmenin araçı.
07:21Barış bu aktörlerin işine gelmediği sürece ertelenmeye devam ediyor.
07:25Eskiden tehdit dediğimizde aklımıza gelen sınır güvenliği ya da askeri anlamda bir güvenlik bağlamı iken
07:32bugün enerjiden yarı iletkenleri, yapay zekadan uzaya kadar pek çok bağlamda karşımıza çıkan
07:39çok geniş bir alan olduğunu görüyoruz ve tabii ki de teknoloji savaşın doğasını değiştirdi.
07:44Ve dördüncü belki de en yıkıcı neden.
07:46Uluslararası hukukun ve caydırıcılığın zayıflaması.
07:49Soykırım tespitleri yapılıyor, tutuklama kararları çıkıyor, güvenlik konseyi çağrıları yayınlanıyor.
07:55Ama sahada bunları uygulatacak bir güç çoğu zaman devreye giremiyor.
07:59Cezasızlık yaygınlaştıkça savaşı sürdürmenin bedeli de azalıyor.
08:05Bu tablonun asıl faturasını ise siviller ödüyor.
08:09Sudan bugün dünyanın en büyük insani ve yerinden edilme kriziyle karşı karşıya.
08:14Milyonlarca insan evini terk etti, kıtlık ilan edildi.
08:17Gazze'de on binlerce sivil öldü, bir nüfus enkaz altında yaşıyor.
08:22Lübnan'da bir milyondan fazla insan yerinden oldu.
08:25Somali'de bir başkent kuşatma psikolojisi altında.
08:29Yemen'deki insani kriz ise yıllardır devam ediyor.
08:32Çocukların açlıktan öldüğü haberleri bile geliyor.
08:42Ama belki de en tehlikeli olan şey bu haberlerin artık sıradanlaşması.
08:47Bir savaş yıllarca sürdüğünde dünya kamuoyu ona alışıyor,
08:52manşetlerden düşüyor, bir fon gürültüsü haline geliyor.
08:55İşte bitmeyen savaşların en sinsi yanı bu.
08:59İnsanları öldürmeye devam ederken dünyayı da onlara duyarsızlaştırıyor.
09:03Maalesef burada Birleşik Milletlerin, uluslararası hukukun tamamen belki de yetersiz kaldığı.
09:10İşte bu güç üzerinden şekillendirilen politikalar yüzünden biz uluslararası hukuktan ziyade çok daha fazla gücün ön plana çıktığını görüyoruz.
09:20Peki bundan sonra ne olacak?
09:21Savaşlar daha ne kadar devam edecek?
09:24Tarih hiçbir savaşın sonsuza dek sürmediğini söylüyor.
09:27Er ya da geç ya bir taraf tükeniyor ya da masada bir denge bulunuyor.
09:32Ama bugünün tablosu kısa vadede imser olmayı zorlaştırıyor.
09:36Görünen o ki önümüzdeki dönem kesin zaferlerin değil, uzayan ateşkeslerin, donmuş cephelerin ve tekrar tekrar alevlenen çatışmaların dönemi olacak.
09:45Bu tabloyu değiştirebilecek tek şey ise uzmanlara göre işleyen bir diplomasi ve caydırıcılığı olan bir uluslararası düzen.
09:52Yani savaşı bitirmenin sürdürmekten daha karlı hale geldiği bir denklem.
09:57O denklem kurulana kadar maalesef bitmeyen savaşlar ifadesini daha çok duyacağız.
