00:00Inaniniwala ang isang debris flow ang nagganap na trahedya sa Nepal.
00:04May kaparehong insidente ng nangyari noon dito sa Pilipinas.
00:07At hindi raw malayong baulit, ayon po yan sa isang eksperto.
00:11Nakatutok si Maki Pulido.
00:16Nang rumagasa ang toneto nila ng bato at putik na inagos mula sa bundok ng Nepal kahapon,
00:22sa border checkpoint na ito ng China at Nepal,
00:25parang tidal wave na nilamon ang mga gusali at pinangay ang mga nagtatakbuhang tao.
00:31Pinag-aaralan pa ng mga scientist kung ano ang naging sanhi nito.
00:36Pero sabi ni Maharlagmay, executive director ng UP Resilience Institute,
00:40ito raw ay isang debris flow.
00:42Parang baha na pero may laman na mga bato, graba, buhangin,
00:48na pagka umagos ay parang wet concrete.
00:51Debris flow ang tawag dyan.
00:52Boulders na tangay-tangay ng baha na more than 50% ang bato, ang graba,
01:00dun sa marami pa sa tubig.
01:02Ang trahedya sa Nepal nangyari na raw sa Pilipinas at hindi malayong mangyari uli,
01:07ayon kay Lagmay.
01:08Noong 2012, nagkaroon ng debris flow sa Compostela Valley.
01:12Mahigit limang daang katao ang namatay.
01:15Taong 2015, ang natabunan rin ang bahagi ng ilang barangay ng Baco Oriental Mindoro
01:20ng mga naglalakihang bato mula sa debris flow.
01:25Sa Pilipinas, ang trigger down ng debris flow ay matinding ulan sa bundok na nagdudulot ng landslide.
01:31Marami tayong bundok.
01:32Pag nagkaroon ng landslide because of a storm,
01:36na thousands of landslides doon sa mountains,
01:38meron tayong source material.
01:40And when they get remobilized, they turn into what we call as debris flows.
01:46And they exit at the mouth of the drainage network.
01:51Sa ating bansa, babagsak daw ang debris flow sa mga komunidad na nasa mga gilid ng ilo.
01:56There are more than 1,000 places that we've identified na merong communities na nandun.
02:02And we need to put them out of harm's way.
02:05And if we cannot get them to leave that place, at least we need to get them prepared.
02:11Dito papasok ang kahalagahan ng pag-aaral ng UP Resilience Institute
02:15ng mga maaring pagmula ng mga natural hazards sa bansa.
02:19Nitong taon, nakatanggap ng 1 bilyong piso ang UP Resilience Institute
02:22na magagamit na pambili ng equipment para sa hazard mapping ng buong bansa.
02:27Pero para sa isang bansang may lindol, baha, landslide at pumuputok na bulkan,
02:32dapat daw hindi lang minsanan ang pagpupondo para rito.
02:36What creates disaster or tragedy is our lack of preparation.
02:43Hindi talaga mapigilan ang lindol.
02:45Ang purpose natin dito is to prepare to build a resilient society
02:49para ma-menos-menos ang damage to number one life.
02:54Mackie Pulido, Nakatuto, 24 Horas.
