00:03Bugün yeniden gökyüzüyle buluşan MUD-36.
00:07Aslında 90 yıl önce başlayan bir hayalin izlerini taşıyor.
00:14Nuri Demirağ.
00:15Demiryollarıyla başlayan kalkınma hamlesini 1930'lu yıllarda gökyüzüne taşıdı.
00:20Türkiye o yıllarda uçak ihtiyacını büyük ölçüde dışarıdan karşılıyordu.
00:24Demirağ'ın hedefi ise hazır uçak almak değil, Türkiye'nin kendi uçağını üretmesiydi.
00:38Uçak fabrikası kurmak için İstanbul'da çalışmalara başladı.
00:41Teknik incelemeler için yurt dışına geziler düzenlendi.
00:44Yeşilköy'de pist, hangarlar, bakım atölyeleri ve gökokulu kurdu.
00:48Amaç yalnızca uçak üretmek değil, Türk avacılığının insan kaynağını da yetiştirmekti.
00:55Nuri Demirağ, Türk müteşebbisi olarak ciddi bir şekilde sermaye biriktiren,
01:01o dönemin şartlarıyla karşılaştırdığımızda,
01:03Türkiye'nin bütçesinin 212 milyon olduğunu düşündüğümüzde,
01:0711 milyonluk bir sermayesiyle bu işe aday olan bir müteşebbis olarak ortaya çıkıyor.
01:14Ve Türkiye o dönemde savaşın yaklaşmasıyla birlikte ciddi anlamda bir uçak, silah ve araç ihtiyacı oluyor.
01:24Nuri Demirağ da milletimizin ve devletimizin bu ihtiyacını görerek burada bir sorumluluk alıyor.
01:321936'da NUD-36 için üretim süreci başladı.
01:35Ardından çift motorlu NUD-38 geliştirildi.
01:39Uçağın motorları dışındaki aksamı Türk teknisyen ve işçiler tarafından üretildi.
01:436 kişilik NUD-38 yaklaşık 1000 kilometre menzile sahipti.
01:49Ve beklenen gün geldiğinde NUD-38 İstanbul'dan Ankara'ya havalandı.
01:54Yaklaşık 1,5 saat sonra İtimizkut Havaalanı'na başarıyla indi.
01:58Türkiye'nin kendi imkanlarıyla geliştirdiği yolcu uçağı artık gökyüzündeydi.
02:05Ancak projenin geleceğini belirleyecek asıl süreç bundan sonra başladı.
02:10Türk Hava Kurumu Demir Ağa'nın uçaklarından sipariş vermişti.
02:14Fakat Türk Hava Kurumu daha sonra sözleşmeyi tek taraflı feshetti.
02:17Demir Ağa karara karşı hukuk mücadelesi başlatsa da sonuç alamadı.
02:22Mevcut siyasi hükümet buradan gelecek uluslararası tepkiyi karşılayamadığı için Nuri Demir Ağa biraz mesafeli duruyor.
02:28Türkiye'nin özellikle Amerika ve İngiltere ile birlikte yakın ilişkileri var müttefiklerle.
02:33Çok popüler bir kimliği, ulus milletimiz tarafından takdir gören bir kişinin siyasi anlamda da bir güç oluşturması da dönemin yöneticileri
02:44tarafından bir tehdit olarak görülmüş olabilir.
02:47Nuri Demir Ağa'nın yerli uçak üretiminin engellenmesi süreci dış pazarda da sekteye uğrattı.
02:52En başta girişim başarısızlığa uğramış olsa bile dış faktörlerden dolayı aslında birçok mühendisin yetişmesine vesile oldu.
03:00Nuri Demir Ağa birçok mühendisi hem yurt içinde hem yurt dışında eğitimlere göndererek ve kendi fabrikasını onlara açarak tecrübe kazanmasını
03:10sağladı.
03:10Sonuçta Türkiye'nin kendi uçağını üretme girişimi çeşitli bahanelerle engellenmiş oldu.
03:15Ancak Nuri Demir Ağa'nın hikayesi bu da bitmedi.
03:18Demir yollarından havacılığa uzanan yatırımlarıyla Türkiye'nin sanayileşme hamlesine öncülük etti.
03:24Pilot yetiştirdi, uçak üretti.
03:26Nuri Demir Ağa özel müteşebbislerin bu alanda var olabileceğini gösterdi.
03:31Sermayesini sadece kolay para kazanacağı yerlere değil, devletinin, milletinin için harcamının önemini de sonraki müteşebbislere gösterdiğini ifade edebiliriz.
03:44Ve bugün, 90 yıl sonra NUD 36 yeniden gökyüzünde.
03:49Bu kez bir replika olarak ama taşıdığı anlam 1930'lu yıllarda olduğu gibi aynı.
03:56Türkiye'nin kendi teknolojisini üretme iradesi.
03:58Nuri Demir Ağa'nın başlattığı hamle bugün Hürjet, Hürkuş, Gökbey gibi hava araçları, TUSAŞ'ın yaptığı araçlar.
04:10Aslında Nuri Demir Ağa bunun ilk başlangıcını oluşturuyor.
04:13Nuri Demir Ağa şu anda bizim gökte keyifle izlemeye muktedir olduğumuz kağanın ilk başlangıcı olarak değerlendirebiliriz.
04:26İzlediğiniz için teşekkür ederim.
