- 2 ay önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Sevgili Cumhuriyet TV izleyenleri hoş geldiniz yayınımıza.
00:03Efendim biliyorsunuz önceki gün grup toplantısında yaptığı konuşmayla birlikte
00:07CHP'nin seçilmiş lideri Özgür Özel yeni parti konusunda ilk adımı attı artık.
00:12Resmi girişimlerde bulunulacak, isim belli olacak, logo belli olacak, program belli olacak,
00:18halka açıklanacak ve uzun zamandır yürüyüş diyor ya Özgür Özel, o yürüyüş artık başlıyor.
00:24Şimdi burada bu yürüyüşte hangi engeller olabilir?
00:27Aşamalarda neler göreceğiz, neler tartışacağız biraz sizler için değerlendirmek istedik.
00:32Siyaset bilimci ve araştırmacı Ertan Aksoy'u ağırlıyorum.
00:35Hoş geldiniz ayaklarınızı sağ olun.
00:37Hoş bulduk teşekkür ederim.
00:39Şimdi tabi uzun zamandır bekliyorduk aslında yeni parti ne zaman kurulacak diye.
00:43Bir kere ismiyle ilgili de sanıyorum yeni parti olacak adı.
00:46Siz de bir şeyler duydunuz.
00:47Bana gelen bilgi de o yönde.
00:48Yani bir ihtimal daha tartışıldığını duydum ama görüyorum ki adı yeni olacak gibi.
00:53En azından şu an için bence hukuki bir engel çıkmazsa öyle olacak gibi görünüyor.
00:57Aslında hemen buradan başlamamın sebebi şuydu Ertan Bey.
01:00Bir yandan da şöyle bir kaygı vardı ya özellikle muhalif seçmen açısından.
01:05Şimdi yeni bir partinin ismine, logosuna hemen aşina olmak zor bir şey.
01:10Bir de çok köklü bir partiden bahsediyoruz.
01:12Hatta şey vardır ya ben altı oka oy veririm diye ismin bile anılmadığı.
01:16O yüzden belki yeni parti isminin seçilmesi bu anlamda basit olması hasebiyle iyi bir strateji olabilir mi?
01:23Ne dersiniz?
01:24O açıdan da iyi bir strateji.
01:26Öte yandan şöyle benim asıl burada olumlu görmemin nedeni şu.
01:31Türkiye'de dünyada da böyle 20-20 senede bir kuşak değişir ve sıklıkla vurgulamaya çalıştığım şey şu.
01:38Her yeni kuşak aslında dünyayı bir kere daha değiştirir.
01:40Şimdi bu kadar değişimin üstüne şöyle bir ihtiyaç doğuyor bu tür dönemlerde.
01:46Yeni yarıyor toplum.
01:48Aynı 2000'lerin başında aradığı gibi mevcut siyaseti daha mesafeli olduğu kadrolara, mevcut siyasilere daha mesafeli olduğu ve yeni yaradığı
01:59bir dönem geliyor.
02:00Bu dönem de o dönem.
02:01Bu açıdan da asıl ismin örtüşme sağladığını söyleyebiliriz.
02:08Ama tabii bu şu anlama da gelmiyor.
02:10Elbette ki bir, bugün yeni bir parti bir tercihten öte çok net ki bir zorunluluk.
02:17Özellikle işte yargı, mahkeme süreçleri vs. bunun ardından ortaya çıkan tablolar bu partiyi kuranlar açısından bir zorunlu tercihe doğru gitti.
02:28Çünkü şu nedenle söylüyorum.
02:30Elbette ki böyle bir dönemde bu mücadele alanının kurulması lazım.
02:35Ama onunla birlikte hiçbir şey de kolay olmayacak.
02:38Buna birçok şeyi katabiliriz.
02:40Yani orada kadro oluşturma, ideolojik olarak konumlandırma, mali sorunlar keza aynı.
02:46Öte yandan her ne kadar birçok liberal çevreler tarafından böyle bir şey yokmuş gibi varsayılsa da hepimiz de biliyoruz ki
02:55insanların Cumhuriyet Halk Partisi'yle bir duygusal bağı var.
02:57Üstelik bu duygusal bağını çok açık tarif edelim.
03:00Yani toplumun büyük çoğunluğu Cumhuriyet Halk Partisi'nin geçmişten boyuna programlarını okuyup, evet Türkiye'nin ihtiyacı olan kalkınma programı budur
03:08dediği için değil.
03:09Veya işte özgürlükler konusunda CHP çok bütünlüklü bir önerme getirmiş dediği için değil.
03:15Kurucu liderine ve onun yaratmış olduğu Cumhuriyet ve Cumhuriyet değerlerine bağlılığından kaynaklı.
03:21Onları en güçlü oranda temsil ettiğine olan inancından kaynaklı çok uzun süredir seçmenin Cumhuriyet Halk Partisi'yle duygusal bağı var.
03:30Özellikle son 25 yıldır AKP karşıtlığı çok güçlü olması nedeniyle AKP'ye karşı bir direnç alanı olarak Cumhuriyet Halk Partisi
03:40'ni seçmesi nedeniyle toplumun arada hani saçı gözüyle söyleyecek olursak 25 yıllık bir duygusal yatırımı var insanların Cumhuriyet Halk Partisi
03:50'ne.
03:50Bu da çok kolay olmayacak.
03:52Öyle anlatıldığı gibi ya ne olacak canım işte döner ona verir öyle bir durum yok açıkçası.
03:57Aslında ben yürüyüş yolundaki engeller dedim ya biraz sizinle o kısmı konuşmak istedim.
04:02Şimdi pek çok yönü var malin yöne ayrıca geleceğim.
04:05Ama şimdi bir de Özgür Özel'in yaptığı yeni parti tarifiyle başlamayı istiyorum.
04:10Uzun zamandır söylediği bir şey tabii Özgür Özel'in.
04:13Türkiye İttifakı diyor muhafazakar demokratlar, milliyetçi demokratlar, Türk demokratlar ve sosyal demokratlar.
04:19Şimdi geniş bir yelpaze, geniş bir hedef ama şimdi bütün bu demokratlar kümesinde, ortak kümesinde birleştirdiği kesimlerin aslında ortak bir
04:30Türkiye hayali yok.
04:31Baktığımız zaman nasıl bir Türkiye olsun dediğimizde daha farklı tanımlar yaparlar.
04:37Hepsinin belki bir ortak noktası bu iktidarın gitmesini istemek olabilir.
04:42Belki birkaç ortak nokta daha bulabilir.
04:44Bu bir handikap değil mi?
04:46Yani nasıl bir siyasetle bu sağlanabilecek?
04:49Ben çok düşündüm.
04:50Sizin de ne düşündüğünüzü merak ediyorum.
04:51Evet, aynı tartışmayı takdir edersiniz ki hepimiz yapıyoruz çok olağan bir biçimde.
04:57Şimdi açıkçası şöyle, teknik olarak bakarsak seçmenin bugünkü en temel itirazı antidemokratlık değil.
05:06Daha çok bu ekonomik krizle birlikte, hatta daha gerçekçi olalım enflasyonla birlikte.
05:11Çünkü bir bütünlükle ekonomik kriz diyebilmek için işsizlik vesaire alanında da belli problemler görülmesi lazım.
05:18Onlar olmadığı sadece enflasyon ağırlıklı, daha doğrusu büyük oranda gittiği için seçmenin büyük oranda itirazı da enflasyon üzerinden yaşamış olduğu
05:28yoksullaşma ahali.
05:29Özellikle orta ve üst gelir grubunda anlamlı bir yoksullaşma var.
05:34Zaten AKP'nin iki problem alanı burası.
05:36Bir tanesi bu birçok yerde neredeyse tabel üniversitesi diyeceğimiz yapılarla yaratmış olduğu diploma enflasyonu ve kendi tabanındaki sekülerleşmeyle birlikte kendi
05:47doğal tabanının ondan uzaklaşmış olması hali.
05:51Böyle Türkiye zannedildiği gibi bir dincileşme falan yaşamıyor.
05:54Tam tersine ağır bir sekülerleşme yaşıyor bu hükümetle birlikte.
05:59Çünkü üniversitelleşme sekülerleştiriyor aynı zamanda.
06:03Bir burayla başı edemiyor hükümet, ikincisi de bu enflasyon üzerinden yaşanan yoksullaşma ve onun yarattığı seçmen kopuşuyla başı edemiyor.
06:12Bu nedenle oradaki birinci motivasyon seçmenin AKP'den uzaklaşması konusundaki birinci motivasyonu AKP'nin antidemokratik uygulamaları değil.
06:22Bu mesele.
06:23Ama tabii ki buna karşı da tam bir kayıtsızlık halinde değil.
06:27Bir sınırlı kayıtlı olma hali var.
06:29Oradaki mesele şu.
06:31Sorun şurada.
06:32Daha sınırlı bir gruptan bahsediyoruz.
06:34Yani özellikle o tarif üstünden yola çıkacak olursak mesleğim gereği de bu notu düşmeye ihtiyacı hissediyorum.
06:40Mesela Sosyalist Demokratlar diye bir tarif var.
06:45İlginç bir şey.
06:46Çok sınırlı.
06:48Sonuçta işçi sınıfının diktatörlüğünü arzu eden, hayal eden bir ideolojik akım.
06:56Öte yandan muhafazakar demokrat yoktur demeyelim gene ama istatistik olarak uç gözlem.
07:02Çünkü muhafazakarlık özü itibariyle zaten demokratlığa karşı neredeyse bir tutum, bir pozisyon.
07:08Ama her şeye rağmen yine de az ya da çok demeden demokrasi üzerinden ortaklaşma çağrısını son derece kıymetli bulduğumu,
07:17daha demokratik zeminde bir askeri müştereklerde ortaklaşma çabasını çok kıymetli bulduğumu ifade etmek isterim.
07:25Bu tür kavramı, çok sizinizle şey yapayım.
07:27Bu tür arayışların önemini sadece seçim sonuçlarına bakarak okumak da eksik bırakır.
07:34Bakın mesela bugün altılı masalı meselesinde çok rahatlıkla herkesten beklenen geriye dönüp orayı eleştirmesi.
07:41Ama ben kendi adıma şöyle bakıyorum.
07:43O kıymetli bir arayıştı.
07:45Seçim kaybedildi ayrı.
07:46Ama bu düzeyde kapsayıcı bir siyaset.
07:50Eleştirdiğin rakibine benzemeden aksini inşa etme çabası son derece anlamlı.
07:55Bugün de demokratlık, belki çok anti demokratik uygulamalar seçmenin dünyasında arkaya düşse de siyasetin dünyasında arkaya düşmemesi gerekir.
08:04Aslında belki belli olan dönemler belli kavramlara daha farklı anlamlar yükler ya,
08:11burada bahsettiğimiz demokrasi çok gelişmiş bir demokrasiden ziyade aslında asgari hukuk düzeninin uykulanması,
08:18muhalefetin bu kadar alenen bir seçimden geriye çekilmemesi bir cumhurbaşkanı adayının tutuklanmaması bile olabilir.
08:24Evet orada birleşmek aslında çok zor değil.
08:27Hatta küçücük bir, gene böldüm özür dilerim ama mesela hukuk devletini geçtik artık.
08:32Kanun devletine rahatsız olacak hale gelmiş durumda herkes.
08:35Bir kanuna bağlı kalan bir yönetime bugünkü ihtiyaçlar açısından bakıldığında acil bir ihtiyaç var açıkçası.
08:43Özür dilerim devam edelim.
08:44Şimdi ben sizin o anlattığınız ilk kısımdan aslında yeni bir soru da düştü aklıma.
08:48Şimdi dedik ya aslında ilk kaygısı toplumun gerçekten ekonomiyle ilgili belki hepimizin, bizlerin bile öyle.
08:55Dolayısıyla buna dair bir siyaset üretmek, yeni partinin de ilk hedefleri arasına bunu koymak önemli olur mu diye soracağım.
09:03Ve bence burada çalışılacak kişilerin, ekonomiden sorumlu genel başkan yardımcılarının vesaire belki biraz daha yoksul tabana, dediğiniz o yoksullaşan tabana
09:16hitap edebilecek, o tabana yönelik uygulamalar, politikalar geliştirebilecek isimler olmaları gerekir.
09:22Yani ekonomi de nihayetinde ideolojik bir bakış açısıyla şekillendiriliyor bir ekonomik program.
09:27Dolayısıyla burada da CHP'nin nasıl bir yol izlemesi gerektiğini düşünüyorsunuz?
09:32CHP'nin yeni part.
09:34Bir süre çok olağan yani.
09:38Günah yok bir süre için.
09:41Şöyle, tam da ifade ettiğiniz gibi aslında bütün ideolojik yapılar, bütün dünya görüşlerinin aslında hepsinin arkada bir, en temelde dayandığı
09:51bir ekonomik program oluyor.
09:52Bir ekonomik model oluyor daha doğrusu.
09:55Burada da her ne kadar uzun bir süredir, artık anlamlı bir süre, özellikle bu buttan geliyor, gelmek üzere, geldi vesaire,
10:03uzun süredir muhalefet konsantrasyonun iktidar eleştirisinden kopup, kendi iç tartışmalarına dönmüş durumda.
10:14Bunu yargıladığım için değil, bu gerçekle yüzleşmek gerektiğini düşündüğüm için bu notu düşüyorum.
10:20Ve bundan sonraki bölümde ise partinin kuruluşuyla birlikte muhalefete düşen, topyekun CHP yönetimine de, yeni kurulacak partinin yönetimine de, diğer
10:31muhalefet partilere de,
10:32aynı şekilde yine bu iç tartışmaları geride bırakıp, muhalefetin muhalefete eleştirisini, söylendiği kadar kolay olmadığım farkındayım ama bu yaşananlardan sonra,
10:42ama siyaset olgunluk gerektiriyor.
10:44Bu olgunluğu göstererek ekonomiye çevirmesi lazım.
10:47Ve yeni parti için bence olması gereken şey şu, anladığım kadarıyla seçmendeki merkeze gelme halinden kaynaklı,
10:54şu ana kadar reddedilmediği için, yedi partinin ideolojik olarak konumlanacağı yer, gönlendeki merkez olacak, merkeze konumlanacak.
11:04Ama merkeze konumlanırken, bir merkez partinin ekonomik programına sahip olması, bugünkü Türkiye'nin ekonomik ihtiyaçlarını çözmez.
11:12O nedenle, her ne kadar söylem düzeyinde, kadrolar düzeyinde bir merkeze konumlanma çabası olsa da,
11:19ekonomik politikaların gene sol sosyal demokrat politikalardan oluşması gerekiyor.
11:25Çünkü bugünkü ekonomik ve toplumsal yapıya baktığımızda, bir sağ ekonomi programıyla burayı çözemezsiniz.
11:32Çünkü çok temel bir ayrım var ikisinin arasında.
11:35Birisi, sağ ekonomik politikalar ağırlıklı olarak büyümeyi öncelikler,
11:41sol sosyal demokrat politikaları ise kalkınmayı ve adil bir bölüşümü öncelikler.
11:46Tam da bu nedenle, asıl ihtiyaç diğerinde, yani sol sosyal demokratta.
11:52Bu, düşünüldüğü kadar zor değil.
11:54Bakın mesela, topluma bugün örnek veriyorum, görev onayı yüksek olduğu için, ölçümler de çok yüksek çıktığı için,
12:03Sayın Mansur Yavaş'ın ekonomi politikalarını sorsanız, size hep daha böyle sosyal demokrat bir politikaya yakın bir anlatı olacaktır.
12:11Öyledir, değildir başka bir tartışma ama anlatı daha toplumdan yana, daha yoksuldan yana,
12:16halkçı bir, ekonomik anlamda bir model kurmaya çalıştı.
12:21Büyükşehir ölçeğinde anlatılacaktır ama kendisinin sağcı olduğu gerçeğini değiştirmiyor.
12:25Dolayısıyla ideolojik olarak sağ kurumlanırsa da,
12:29ekonomi politikaları açısından sosyal demokrat olması önemli.
12:34Peki, şimdi burada bir yandan da yeni partinin maddi zorlukları olacak diye hep konuştuk ya,
12:41hatta ilk günlerde Cumhuriyet Halk Partisi'nin içerisinde bu mücadele verirken,
12:45çeşitli kişiler, yorumcular şunu söylediler,
12:48bakın bu mücadele verilmeli çünkü bir anlamda Cumhuriyet Halk Partisi'nin birikmiş bir mali gücü var.
12:54Şimdi iki yönlü soracağım sorumu.
12:56Birincisi, bu yeni partide bu mali gücü elde edebilmenin ne kadar süreceği ve zorlukları,
13:03bir diğer yönü de şu, bir yandan o birikmiş mali gücü de putlan ekibinde kalacak.
13:09Şimdi bu mali tarafı düşünüldüğünden daha fazla zor bir bölüm.
13:13Çünkü şu nedenle, Türkiye'nin geldiği yer itibariyle artık küçük bir işletmeyi bile,
13:18yani ekonomi açısından tarif edelim, küçük işletme de değil,
13:23mikro işletmeyi bile ayakta tutabilmek artık gerçekten zor.
13:28Sabit maliyetiyle, değişken maliyetiyle, maliyetlerin her bir ayrı kalemi ayrı ayrı almış başını gitmiş durumda.
13:34Burada da bir seçime girme yeterliliği olan bir parti, bir bütünlüklü parti ayakta tutmak çok kolay olmayacak.
13:40Mesela şöyle partiler var, kağıt üstünde gidiyor, bir yerde genel kurul gösteriyor,
13:46bir tane de adres gösteriyor, böyle adres var mı yok mu, kimsenin umur da değil pek ilçesinde, ilinde.
13:52Bunu bir şekilde ayakta tutabiliyorsunuz veya işte kağıt üstüne seçime sokabiliyorsunuz.
13:57Ama bu düzeyde iddialı bir partinin seçime girmesi için çok ciddi bir kaynağa ihtiyacı var.
14:03Herkesin bildiği sırrı şey yapalım, siyaset genelde bu kadar iddialıysanız size destek de gelmeye başlar.
14:10İş dünyasından gelir, işte bunun dışında insanlar işte gönüllü bağışlar yapar vs. falan.
14:18Fakat burada özellikle yeni partiyi kuracak ekibin siyasal olarak sıkışmışlığı üzerinden bakarsak,
14:26öyle iş dünyasından falan bir kaynak geleceğini de beklemek gerçekçi olmaz.
14:30Yarın bir iddianamenin konusu olabilir.
14:32Çok net, hatta yarına bile kalmayacak.
14:35Evet.
14:35Oralarda yargı hızlı çalışıyor malumunuz Türkiye'de.
14:39Bu nedenle aslında doğrudan bir dayanışma dışında bir ekonomik modeli kurmak çok gerçekçi değil.
14:47Orada da gene gönüllü ki iş topluma düşecek.
14:51Yani gene emeğiyle geçinen, ayakta kalmaya çalışan insanlar bir de belki böyle bir diğer yandan da siyaseti ayakta tutmaya çalışacak.
15:00Şimdi yeni parti gerekli miydi, gereksiz miydi, daha geç kurulabilir miydi, bir süre Cumhuriyet Halk Partisi içerisinde mücadele zorlanabilir miydi,
15:09bütün bu tartışmaların hiçbirini anlamsız olarak tarif edemeyiz.
15:13Hepsinin kendi için ayrı bir önemi ve anlamı var.
15:16Ama artık bir tercih var ortada ve bu tercih katılsanız da katılmasanız da şöyle bir saygınlık içeriyor.
15:24Günün sonunda mücadeleden vazgeçmeyen ve devam etmek isteyen bir ekip karşımızda.
15:30Bu da kendi içinde bir onurlu bir mücadele olarak görmek gerekiyor.
15:35Muhtemelen ki toplumun ciddi bir kısmı da bunu görecek, destek sağlayacaktır.
15:39Ama tam rakamları da bugün ikimizin oturup çalışması çok kolay olmadığı için de umarım ki toplum desteği de burada yeterli
15:48olacaktır.
15:48Çünkü tekrar ediyorum hiçbir şey kolay değil.
15:50Bir de şöyle düşünün, konvansiyonel medyada yer bulması çok zor açıkçası.
16:00Her ne kadar haksızlık edilip muhalif olarak tarif edilse de muhalif bir medya diye ben muhalif görmüyorum.
16:05Ben iktidara bağlılık bildirmeyen medya olarak tarif ediyorum ve bağımsız medya olarak tarif ediyorum.
16:11Bağımsız medyaya döndüğümüzde sizlere anlatman sizliğine girmeyeceğim.
16:15Ne kadar zor ayakta kalmak için bir çaba harcandığını ki çoğu da emek veren insanların kişisel fedakarlığından ayakta kaldığını hepimiz
16:26biliyoruz.
16:27Bu nedenle burada da bir sıkışmışlık var ve bu nedenle diğer bir ihtiyaç ne?
16:31Daha yenilikçi yöntemlerle, iletişim yöntemlerini kullanmak ama o da günün sonunda bir ekonomik imkana dayanıyor.
16:38Haliyle bu açıdan da zor bir dönem bekliyor yeni parti.
16:42Peki şimdi yine Özgür Özal'i kullandığı bir kavram yeni nesil siyaset.
16:47Siz de dediniz ya aslında kuşaklar değişiyor ve toplum 20-25 senede bir yeni arıyor.
16:53Belli ki o noktadayız hatta belki biz bir 5 sene öncesinden aramaya da başlamıştık.
16:58Şimdi bu yeni nesil siyaseti eski kadrolarla yapmak ne kadar çalışır onu soracağım.
17:05Çünkü bakıyoruz işte yeni partide siyasi hayatına devam edeceği söylenen 80-80'e aşkın milletvekilinin pek çoğunu,
17:13ben çocukluğumdan beri muhtemelen siyaset yapan isimler, kötüdür iyidir gibi bir ayrım yapmıyorum.
17:18Mutlaka hepimizin beğendikleri beğenmedikleri vardır ama en nihayetinde ortaya yeni bir kadro koymak da gerekmez mi?
17:25Şüphesiz böyle ama izninizle bir iki notumu düşeyim burada.
17:29Bir kere bu tartışmayı da çok kıymetli bulduğumu ifade edeyim.
17:33Çünkü Türkiye'nin yakın geleceği tam da bunun üstüne ilerleyecek.
17:37Şimdi şöyle bir durum var.
17:38Aslında siyasi hareketlerin şöyle yapması lazım.
17:41Arkadan bu değişimin ihtiyacını görüp arkadan kadro yetiştirmesi lazım.
17:47Üstelik bu kadro bir takım olarak mesela kendi kadrolar içerisinde çok iyi sokak siyaseti yapan kadroları yetiştirmesi lazım.
17:54Kendi kadrolar içerisinde ideolojik olarak derinliği olan, entelektüel olarak derinliği olan yeni isimler yetiştirerek kadrolarına dahil ederek ilerlemesi lazım.
18:05Başarılı organizasyonların, başarılı siyasal partilerin, işletmelerin yüzünüzü nereye çevirirseniz çevirin hep arkasında bunun olduğunu görürsünüz.
18:14Ama burada Sol Sosyal Demokrat Mahalle'ye bir ağır eleştiri getirelim.
18:19Böyle bir kültür yok.
18:21Şimdi bunu defakto yapmaya kalktığınızda mesela son kurultayda böyle bir çaba vardı.
18:28Butlan öncesindeki kurultaylarda.
18:31Anlamlı bir gençleşme.
18:33Özellikle ise SİKİ olarak mesela parti meclisinin 40'lı yaşlara gelmesi anlamlı bir gençleşmedir.
18:40Ama orada başka bir sorun üretti.
18:42O da şu, gençleşirken deneyimsizleşti.
18:46Şimdi bu nedenle bu dilek ve temenniyle olacak bir şey değil.
18:51Ancak bir planlamayla olacak bir şey.
18:54Bu da tabii yoldaşlık hukukunu gerektiren ve bir kurmay aklı gerektiren, bir kurum kültürünü gerektiren bir şey.
19:02Bu nedenle gençleşme meselesinde hazırlıksız bir biçimde ısrar ettiğinizde bu sefer siyasal rekabette geriye düşme olasılığı oluyor.
19:13Çünkü her ne kadar Türkiye'de her kararı lider tarafından verilmesi beklense de bu kimseyi doğruya götürmüyor.
19:19Hükümetin de bugün sıkıştığı yer burası aslında.
19:22Karara katılan kişi sayısının azalmış olması.
19:25Karara katılanların siyasal deneyimde, siyasal kadrolar olmaktan uzak daha fazla bürokratların ve deneyimi düşük isimlerin olması.
19:34Hükümeti bugünkü sıkıştığı yere itmiş durumda.
19:38Benzer bir şey muhalefet içinde geçerli.
19:41Bence de gençleşme tartışılacak bir tarafı yok.
19:44Bir kadro yetiştirmesi koşuluyla gerekli.
19:47Ama kadro yetiştirmiyorsa da mutlaka bir gençleşme arayışıyla özellikle böylesine sıkışmış bir ülkede, sıkışmış bir siyasette oraya da çok baskın
19:57bir ısrar olmasını çok desteklemediğimi ifade edeyim.
20:00Burada belki hibrit bir şey olabilir.
20:02Yani kadroların bir kısmı özellikle gencin daha fazla enerjisinden faydalanacağı.
20:08Çünkü Türkiye'de malum gencin aklından veya heyecanından faydalanma kültürü çok yok.
20:13Enerjisi ilk akla geliyor.
20:16Verili alanlarda genç kadroları da halledebilirler.
20:19Ama öte yandan da siyasal rekabet içinde deneyimli isimlere de ihtiyacı olacak bence.
20:24Peki.
20:25Şimdi bir yandan gençlere gelmişken mesela şunu sormayı istiyorum.
20:28Bu sürecin başından sonuna kurumsal siyasete olan güvenin azaldığını ben kendi deneyimlerimle görüyorum.
20:35Belki siz araştırmalar veriler ışığında görüyorsunuz.
20:38Özellikle tabii bu genç nesille yankılanıyor.
20:41Aslında iktidar partisine duyulan güvensizliğin büyük bir oranının artık ana muhalefet partisine ya da çeşitli sağda solda kalan partilere,
20:50meclisteki muhalefete, mecliste yapılan siyasete artık bir güvensizlik meselesi var.
20:57Ve bu gençler tamamen apolitik ya da dünyada olanlardan kokmuş oldukları için değil aslında bu mesele.
21:03Türkiye'deki siyaseti biraz kirli buluyorlar.
21:06İşte bir belediye başkanının CHP'den AKP'ye geçtiğini izliyor.
21:10Dünkü konuşmasıyla bugünkü söylediği şeyin bambaşka şeyler olduğunu görüyor.
21:14Dolayısıyla bu da şöyle bir şey herhalde sonuç doğuracaktır.
21:19Yani seçimlere de olacak bir güvensizliğe vs.
21:23Burada bu oranları nasıl görüyorsunuz onu bir sorayım.
21:27Gençlerde nasıl bir güvensizlik artışı var?
21:30Bir de olası bir seçime, kurumsal siyasetin o aygıtlarına nasıl yansır bu tavır?
21:36Gençlik tarafında şöyle, Türkiye'deki gençlikle dünyadakini ayırmak gerektiğini düşünüyorum.
21:41Şu nedenle dünyada gençliğin siyaseti pek umursadığı yok.
21:45Özellikle gelişmiş demokrasilerde, korumsal yapının korunduğu ülkelerde pek umuru değil.
21:51Hatta o kadar ilgilenilmiyor ki mesela Türkiye'de şöyle mutluluklar oluşuyor.
21:54Avrupa'da ciddi bir ülkede Türkiye'den giden bir göçmen veya göçmen bir ailenin çocuğu çok önemli görevlere geliyor.
22:02Elbette ki bu son derece sevindirici bir şey.
22:03Ama nedenini kazadığında şunu görüyorsunuz.
22:06O ülkelerde oradakiler o kadar da umursamıyor siyaseti.
22:09O kadar da ilgili değil.
22:11Çünkü orada iki doğan arasından çıkan şey talimat kabul edilmiyor.
22:15Böyle ego besleyen, zenginleşme, aracına dönüşen vesaire bir şeye dönüşmüyor siyaset.
22:20O nedenle de insanların görev alma konusunda da, takip etme konusunda da çok da umursadığı bir alan değil siyaset.
22:27Bu nedenle de yine seçime katılımlar da anlamlı oranda Türkiye'ye göre düşük.
22:33Ama Türkiye'ye geldiğinizde dünyadaki diğer gençlikle örüntüler büyük oranda ortaklaşıyor.
22:42Mesela eskiye göre aidiyet duymak yerine daha fazla dahil olmayı tercih ediyor.
22:46Mesela benim gibi değil örneğin ve doğrusunu yapıyor.
22:49Bir ideolojiye hayat boyu bağlılık bildirmek yerine, lidere aynı şekilde şey yapmak yerine daha düşük bir aidiyetle o gün doğru
22:59bulduğunu desteklemeye çalışıyor.
23:01Veya eskiden olduğu gibi bir kuruma girip oradan emekli olmak diye bir şey bitti son derece.
23:07Şimdi ama Türkiye'de bu örüntüler, mesela bir şirkete girip oradan emekli olma bitti.
23:15Evet Türkiye'deki gençlikte de var.
23:16İşte ideolojilere aidiyetin son derece sınırlı kalması, daha çok siyasete dahil olmayı tercih etme burada da var.
23:24Ama başka bir şey daha var.
23:25Siyaseti çok yakından takip etmek zorunda kalıyor.
23:28Neden?
23:29Çünkü iki temel talebi var.
23:31Ölçümler onu gösteriyor gençliğin.
23:34Öyle siyasi partilerin programlarına yazdığı gibi 4 GB internet falan beklemiyorlar yani.
23:414 de çok azmış biraz fazla yazsınlar.
23:442 de onu da demeye dilim varmadı yani bir öncekinde.
23:49Neyse şey asıl talepleri fırsat eşitliği ve düşünce özgürlüğü.
23:54Ve burada gerçek anlamda bir düşünce özgürlüğü.
23:56Yani sadece kendi düşüncesini savunma hakkı değil.
24:00Katılmadığı fikirlerine katılmadığı insanların da düşüncesini özgürce ifade edeceği bir özgürlükçü iklim bekliyorlar.
24:07E şimdi iki büyük beklenti var gençlikte.
24:10Peki gerçeğe baktığınızda ise tam tersini görüyorsunuz.
24:13Yani bu iki beklentinin aksine bir gidiş yönü ve alınmış bayağı mesafe görüyorsunuz.
24:18Yani fırsat eşitliği denilen şey Türkiye'de artık dilek ve temenni olmaktan bile çıkmış.
24:22Çünkü neden? Bunu yaratan mekanizmalar çökertilmiş.
24:25Başta devlet okullarının niteliksizleştirmesinden tutun da birçok alana kadar.
24:30Sınavların kaldırılıp mülakatların gelmesi veya sınavların yanına mülakatların eklenmesi.
24:35Bütün hepsi bunları yaratıyor.
24:37Düşünce özgürlüğüne geldiğinizde şimdi yani adil suçlardan birçok insanın yaptığı yanına kaldığını görüyorsunuz.
24:44Öte yandan dönüp gencecik bir çocuğun eleştirel bir tweet attığı için hukukun karşısına çıkmak zorunda kaldığını görüyorsunuz.
24:53Haliyle Türkiye'de daha fazla izlemek durumunda.
24:56Ben gençlikte bir siyasete takip etme veya seçimlere katılımda bir gerileme beklemiyorum.
25:02Hatta geçen zaman hep iktidarın aleyhine muhalefetin lehine oluşuyor.
25:08Çünkü yeni gelen seçmen gruplarını hep incelediğinizde hep daha fazla muhalefete görece yakın geliyor.
25:15Mesela şöyle bir durum söz konusu.
25:18Bir önceki kuşaklara gittiğinizde Türkiye'de büyük oranda hep solun ve sağın uçlarına görece daha yakın çıkıyor aileler.
25:26Çocuklara göre çocuklar iki mahallede de merkeze doğru bir gelme hali söz konusu.
25:33Peki nerede daha fazla geliyor derseniz o da muhafazakar ailelerin çocuklarında.
25:37Yani daha seküler ailenin çocukları merkeze doğru yürüyorsa muhafazakar ailenin çocukları merkeze doğru koşuyor şu anda.
25:46Tam bir kendi dünyasında bir geleneksel yaşam biçimiyle modern yaşam biçimi arasında denge kurmaya çalışırken
25:55çocuğunuz ne yapacak sorusunda net bir şekilde modern yaşam biçimi tercih edecek yanıtının verdiğini görüyorsunuz.
26:01O yüzden...
26:02Bunu da biraz kentleşme getirdi galiba.
26:03Birçok şey. Üniversitelleşme, kentleşme, dünyanın gidişatı, teknolojik ilerleme.
26:10Şimdi mesela ben hep şunu söylüyorum yani.
26:12Şimdi mesela siyasal İslam zamana yenilmiş bir ideoloji.
26:17Çağa yenilmiş bir ideoloji.
26:19Neden?
26:20Siyasal İslam'ın en temel önermesi nedir?
26:23Geçmişimiz geleceğimiz olsun.
26:25Geçmişimizdeki gibi yaşayalım.
26:26Diye öneriyor.
26:28Peki soru şu.
26:31Diş fırçasını bile yapay zekaya seçtiren çocuklara misvakla dişini fırçalayayı nasıl ikna edeceksin mesela?
26:38Yani çağın gerisinde kalmış bir durum.
26:40Dolayısıyla bütün bunların hepsi bir araya geldiğinde ne çıkıyor ortaya?
26:45Bugünkü tablo çıkıyor.
26:46Peki şimdi 3 GB internet dedik ya aslında bakarsanız kurumsal siyaset de iktidarıyla muhalefetiyle yine bu taleplerin gerisinde kalıyor.
26:56Dolayısıyla yani bu çocuklar evet belki oy vermeye gidiyorlar ya da oy tercihleri daha demokrat kaydelerle yönetilen bir Türkiye yönünde
27:06olsa o adayları tercih etseler de bu partilerin içine girip mücadele etmiyorlar.
27:12Doğru.
27:12Bu partilerin kardolarını oluşturmuyorlar. En nihayetinde uzaktan bir etki yapmaları gerekiyor. Bunun için de bir örgütlülük gerekiyor.
27:18İşte bir gençlik hareketi bir şey isteyecek ki ana muhalefetin bir gündemi haline gelecek bu.
27:24Şundan aslında çekindiğim için soruyorum.
27:27Bütün mutalepler ortadayken kurumsal siyasete hiç etki edememesi, nüfuz edememesi gibi bir şey de gerçekleşebilir mi?
27:34Orada çok kaygım yok.
27:35Hatta tam da çatısı altında bulunduğumuz kurumda yayınlanmış bir yazıdan yola çıkarak söyleyeyim.
27:432000'lerin başına hatta 2002 olması lazım.
27:47Çok değer verdiğim, saygı duyduğum geçmişleri.
27:49Cumhuriyet'in yazarı Sayın Korkut Borotov'un Cumhuriyet'te yazdığı bir yazıda belirttiği, vurguladığı bir bölüm var.
27:57O da şu.
27:58Diyor ki toplumsal patlamalar Türkiye'de sandıkta olur.
28:02Öyle eylemle sokakta vesaire olmaz.
28:05Daha çok sandıktaki patlamayla siyasete tepkisini verir seçmen.
28:11Ben gençlik tarafında da böyle olacağını düşünüyorum.
28:14Yani orada bir bugün işte demokratik eylemler, barışçıl eylemlerde çok yoğun bir katılım görmüyoruz.
28:20Gerçekçi olmak lazım.
28:21Mesela mitingler, son derece barışçıl ve demokratik eylemler, protestolar.
28:27Ama özellikle Anadolu'ya gittiğinizde, kısmen İstanbul'da biraz daha ayıralım.
28:32Anadolu'ya gittiğinizde ezici çoğunluğun görece yaşanmış kitlelerden oluştuğunu görüyorsunuz.
28:37Ama bu şu anlama gelmiyor.
28:39Gençliğin tepki biçimi aynı değil.
28:42Yani miting kültürü yoksa gençlikte itiraz yok, tepki yok anlamına gelmiyor.
28:47Bu nedenle ben yaşanan her şeye rağmen Türkiye'de seçime başta gençlik olmak üzere önümüzdeki dönemde yine bir yüksek katılım olacağını
28:58düşünüyorum.
28:58Çünkü şöyle bir durum var İrem Hanım.
28:59Bütün bu yaşananlar bize sonuçlar açısından baktığımızda iki şey gösteriyor.
29:05Bir, beklendiği gibi bir oy geçişi oluyor mu?
29:08Yanıtım koskoca bir hayır.
29:10Yani ne yaşanırsa yaşansın.
29:12Hemen hemen muhalefetle iktidar arasında bir bloklarda artış ya da azalışla karşılaşmıyoruz.
29:17Yani iktidar bütün bu yaşananlar karşısında daha da geriye gidiyor mu?
29:20Hayır gitmiyor.
29:21Ama başka bir şey var.
29:22Belki ondan daha büyük bir sonuç var.
29:24O da şu.
29:2560'a 40 blok muhalefetin 2023 öncesinde de oluşturabildiği ama seçimin sonuna kadar tutamadığı 60'lık blokta,
29:34iktidarın yanındaki 40'lık blokta çok daha kararlı bir halde kendi mahallesini destekliyor, kendi siyasetini destekliyor.
29:41Bunu koruyabilmek çok yaşamsal.
29:43Çünkü 2023 öncesinde bu korunabilseydi seçimin sonucu farklı olacaktı.
29:48Şimdi Türkiye'de birçok şeyi sonuç üstünden yorumlamak çok konforlu.
29:53Şimdi 2023'e dönüp baktığınızda insanlar sizden bekliyor ki her şeyi yerin dibine sokalım veya ağır eleştiri getirir.
30:01Ama günün sonunda 2 puanla kaybedilmiş bir seçim var.
30:04Ve 60'lık blok oluşturulabilmişti.
30:06Sona doğru hem kampanya hatalarından kaynaklı hem de rakibin kara propaganda yapmasından kaynaklı kaybedildi.
30:12Ama şimdi buradaki önem şu, bugün o 60 daha kararlı.
30:16O yüzden gerçek anlamda sağlıklı bir seçim yapılabilmesi halinde bütün bu yaşananlara rağmen muhalefetin şansı güçlü bir içimine devam ediyor.
30:24Şimdi o zaman bir yandan süremizi de daha fazla uzatmayalım.
30:28Bu son bıraktığınız yerden bir toplama yapalım.
30:32Bir seçim yapılabilmesi halinde yani normal şartlarda bildiğimiz bir seçim yapılabilmesi halinde dediniz ya.
30:38Şimdi yeni bir parti kuruluyor.
30:40Ama bu partiyi işte kuran isim ve yanındaki çeşitli isimler hakkında hazırlanmış dokunulmazlığın kaldırılmasına ilişkin fezlekeler var.
30:47Meclise gitmiş olan.
30:49Çeşitli insanları gözaltına alıyorlar.
30:52Sorular soruyorlar.
30:53Bu kişilerden Özgür Özel'in veya ağababanın isminin duyulmaya çalışıldığını bizler görüyoruz etkim şimbalık ifadelerinde.
31:00Şimdi gerçekten bunu da dillendirmek ne kadar kötü bir şey biliyorum ama Özgür Özel'e bir operasyon yapılır mı diye
31:08bekliyor insanlar.
31:10Bu olmaz dediğimiz bir şey değil.
31:12En nihayetinde yeni parti herhangi bir operasyon hukuki müdahale olmadan yoluna devam edebilecek mi?
31:18İktidar bu noktada birkaç hamle daha yapacaktır herhalde diye düşünüyorum.
31:23Ve bir seçim olacaksa nasıl bir seçim olacak?
31:26Ekrem İmamoğlu'nun aday olamayacağı neredeyse ortada.
31:29Az önce bahsettiğiniz Mansur Yavaş ismi geçiyor.
31:32Sanıyorum onun da seveni sevmeyeni çeşitli kesimlerce destekleyen desteklemeyen var.
31:38Yine aslında çok fazla sorun var baktığım zaman.
31:41Bir seçime gideceğiz derken hangi engelleri aşmak gerekecek?
31:46Sayısız engelleri aşmak gerekecek.
31:48Şuradan başlayalım.
31:49Bir kere hükümet için bence en zor geride kaldı.
31:53O en zor şuydu.
31:54CHP'nin kapısını kırıp içeri girmekti.
31:55Yani şu an CHP'nin kapısını kırıp içeri girdiği gün, o operasyonun yapıldığı gün hükümet tarafından en zoru geride bıraktı.
32:05Şimdi geldiğimiz yer itibariyle maalesef artık hükümet şunu yapar mı sorusunun tamamının yanıtı evet yapabilir.
32:10Ha bazıları kolay, bazıları çok daha zor.
32:15İşte burada da belirleyici olan şey muhalefetin ne yapacağı, hangi strateji benimseyeceği, hangi ard arda planları, alternatif senaryoları çalışıp bir
32:25kurmay plan oluşturabileceği.
32:27Şimdi burada şöyle otoriterleşen yönetimlerin tarihini okuduğunuzda temel bir yanılgıyla karşılaşıyorsunuz.
32:35O da şu, sağ iktidarlar otoriterleşmeye başladığında solun okumaları hep şöyle oluyor, şunu da yapıp duracaklar yönünde bir beklenti oluşuyor.
32:44Muhtemelen belki insan olmanın getirdiği bir handikap olabilir.
32:48Çok kısa bir ek yapabilir miyim? Bir de şunu da yorumlamanızı isteyeceğim bir daha bölmemek adına.
32:53Bir de şey var ya, çok korkuyor AKP iktidarı. Erdoğan çok korkuyor, o yüzden yapıyor.
32:58Bu muhalefetin bir yürek soğukluğu, hiç öyle bir durum olduğunu zannetmiyorum.
33:02Çok da doğru bu arada yani bu, Türkiye'de kolektif hata hata grubuna girmiyor.
33:07Hep beraber iktidarın korkudan bunu yaptığına inanırsak o hata sayılmıyor.
33:12O çeki hep beraber inanıyor olmamız ona hata olduğundan çıkarmıyor.
33:16Şimdi burada tam da dediğiniz hatalı okumalar da dahil hep şununla karşılaşıyorsunuz.
33:22Deniyor ki şunu da yapacaklar duracaklar, hayır durmayacaklar.
33:26Otoriterleşme başladığı zaman durmuyor.
33:29Durduğuna dair bir örnek bulamıyorsunuz tarihte.
33:33Dolayısıyla hükümetin ne yapacağını öngörmek çok zor değil.
33:36Burada asıl işte belirleyici olan şey şu.
33:39Bir, muhalefet ne kadar iyi bir kurmay planına, ne kadar iyi bir strateji hazırlayarak
33:45alternatifleriyle birlikte, partinin de alternatifi, liderin de alternatifi,
33:49kadroların da alternatifi, politikaların da alternatifi,
33:53hepsinin alternatifini iyi bir şekilde kurgulayıp planlayarak ne kadar hazırlık yapacak.
33:59İki, en az bunun kadar yaşamsal bir konu var.
34:02O da şu, muhalefet ne kadar büyük bir dayanışma ortaya koyabilecek.
34:06Bütün bu yapılanlara karşı az önce özetlediğiniz ve üzülerek ifade ediyorum ki
34:11hiçbirimizin hayır olmaz diyemeyeceği durumlar yaşanması halinde,
34:15bütün bunlar karşısında aynı bugüne kadar yaptığı gibi bir geri adım atmadan
34:20barışçıl, demokratik sınırlar içerisinde mücadelesine devam edebilme durumunu koruyabilecek mi?
34:29Bir büyük dayanışmayı örebilecek mi?
34:32Yoksa bugünlerde yaşadığımız gibi daha çok enerjisini birbiriyle mi atacak?
34:37İşte bütün bunların hepsi asıl belirleyici.
34:40Çünkü iktidarın 20 yılı aşkın süredir seçim algoritması belli.
34:46Yani seçime giderken ne yaptığını, şurada kağıt kalem alsak elimize,
34:50%80-85 ne yapacağını yazabiliriz.
34:53Alt altı.
34:54Ekonomi politikasından da tutun, siyasal iletişimden de tutun,
34:58hepsini hemen hemen tahmin edebiliriz.
35:00İşte bu tahmin edilebiliyorsa,
35:03asıl mesele şu,
35:05hükümetle karşı muhalefet ne yapacak?
35:08Yani ne kadar dayanışma yörebilecek?
35:12Ne kadar her şeye rağmen toplumun gerçek gündemi olan ekonomiye bağlı kalabilecek?
35:17Ne kadar ekonomide vaat seti, sağlıklı vaat seti bir de yani?
35:22Şimdi bunları konuşmak lazım.
35:24Bir anda seçime giderken bir tane büyük proje açıklıyorsunuz,
35:27seçim geçiyor, o proje hiç konuşmuyorsunuz mesela.
35:30Veya bazı açıklanan şeylerde vaat setleri de problemli oluyor.
35:35Örneğin deprem konutlarının tamamını bedavaya vereceğim karşı,
35:41hükümet yarı sınıf parasını alacağım.
35:43Hükümetin de dine inandı insanlar.
35:45Şimdi elbette ki iyi niyetli olabilir, toplumu düşünen olabilir ama
35:49inandırıcılık gibi de bir sorun da var bir tarafta aşılması gereken.
35:53O yüzden bir bütün olarak vaat setinden tutun,
35:58dayanışmaya kadar muhalefetin ne yapacağı bizi o sorunun yanıtına götürecek.
36:03İktidarın ne yapacağını görmek hiç zor değil.
36:05Tabii şimdi şu kısmı gerçekten buna inanmak dediğiniz gibi bir rahatlatıcı his yaratıyor olabilir.
36:12Gidiyorlar, çok korkuyorlar, bu yüzden yapıyorlar diye.
36:15Evet o yönünü ben de fazla bir iyimserlik olarak buluyorum ama
36:19günün sonunda biraz doğusunda bir politik mücadelenin içinde bir iyimserlik ve umut da olması gerekiyor.
36:24En azından iradeyi imser tutmak gerçekçilikle yan yana.
36:28O yüzden tabii gidiyorlar, kesin gidecekler gibi bir yerden söylemiyorum ama
36:32sizin en azından tüm tabloya baktığınızda, çünkü gerçekten 25 yıldır yorulmuş,
36:37ortaya yeni bir hikaye koyamayan, en azından genç kuşaklarda karşılığını tamamen yitirmiş bir iktidardan söz ediyoruz.
36:45Baktığınızda size umut vaat eden noktalar neler?
36:48Onları da dinleyeyim, böyle umutlu da kapatmış olur.
36:50Memnuniyetle.
36:50Hükümet en güçlü döneminde en zayıf anındadır şu anda.
36:54En güçlü döneminde çünkü yargıda, bürokraside, kolluk kuvvetlerinde ağzından çıkan her şey talimat hükümetin.
37:03Ama en zayıf anında çünkü siyaset gücünü toplumdan alır.
37:08Ve toplumsal destek şu ana kadar gördüğü en düşük düzeyde.
37:12Ve bundan daha önemli bir şey var.
37:14O da şu, bugüne kadar da artırabilmiş değil.
37:17Özellikle yeni kuşak siyasetçilerle rekabet edemiyor.
37:21Çünkü tarih bize birçok şey gösteriyor.
37:23Bunu da gösteriyor ki, Erdoğan gibi baskın liderler, güçlü liderler genelde kendinden sonraki kuşaklara yenilirler.
37:31İsmet Paşa'nın Ecevit'e yenilmesi tesadüf değildi.
37:33Erbakan'ın da Erdoğan'a yenilmesi tesadüf değildi.
37:37Macaristan'a dönüp baktığınızda son seçim öncesinde hep kendi kuşağıyla yarışmış ve hiç yenilmemiş.
37:42İlk kez kendinden sonra gelen kuşakla yarıştı ve yenilmek zoruna kaldı.
37:47Bütün bugünkü özellikle hepten siyasetin raydan çıkmasının temel nedeni bu.
37:52Hükümet yeni kuşak siyasetçiyle rekabet edemiyor.
37:57Hükümet yeni sosyolojiyle de başa çıkamıyor.
38:00Yeni sosyolojide yeni eklenen her seçmen bugün büyük oranda muhalefetten yana hükümetin hayal ettiği ülke, hayal ettiği dünyayla örtüşmediği gibi
38:12taban tabana zıt olan büyük çoğunluk.
38:15Dolayısıyla hayatın olağan akışı zaten sahip olduğu ideolojinin de çağa yenilmesi nedeniyle hükümeti kaybetmeye mahkum bir yere götürüyor.
38:25Ama burada çok önemli bir şerhim var.
38:27Muhalefetin de hata yapmadan doğru bir strateji ve güçlü bir dayanışmayla bir arada kalması koşuluyla.
38:35Peki Ertan Bey çok teşekkür ederim. İyi ki geldiniz. Çok sağolunuz.
38:39Söz hakkı için ben çok teşekkür ederim.
38:41Evet sevgili izleyenler sizler için araştırmacı ve siyaset bilimci Ertan Akso'yu ağırladım.
38:46Yeni partinin kuruluşu noktasında yola çıkıldı.
38:49Önümüzdeki günlerde muhtemelen resmi birkaç adımın da atıldığını göreceğiz.
38:53İsmi öğreneceğiz, logoyu öğreneceğiz, sonra programı öğreneceğiz ve Özgür Özel yürüyüşüne başlayacak.
38:59Sizler için bu yeni partiye giden yolda, bu yürüyüşte hangi engeller çıkabilir?
39:03Muhalefetin önündeki gündemler neler olacak?
39:06Konuşmaya, tartışmaya çalıştık.
39:08Yine konuşuruz. Şimdilik hoşçakalın.