00:01Yo! Mission 1 accomplished! GG! Let's go!
00:07So, ano pang hinihintay natin? Next mission na tayo para mas mag-level up pa tayo.
00:11Maraming salamat ulit, Joshua. Thank you. Maraming salamat po sa inyo. Let's go!
00:21Yo, Explorers! Pagkatapos maglaro ng basketball at Mali,
00:25eh namasyal-masyal muna kami ng bago kong kaibigan na si Joshua.
00:28At may pinakilala siya sa aking magbubukid na taga-sicho iligan.
00:33Ito po si Kuya po. Ay, hello! Miguel po. Kuya, ano po ang pangalan?
00:38Yami po. Yami? Miguel, Miguel. Kuya Yami, Miguel.
00:41Siya si Kuya Yami Cruz. At dahil may kinalaman sa pagtatanim ang mission 2 ko,
00:47sakto ang meet-up namin. Pero hindi lang pala pagtatanim ang ituturo niya sa akin.
00:52Kuya, Yami, may narinig akong istorya. Yung mga ninuno niyo nakikipag-usap gamit yung halaman.
00:58Totoo po yung pagka nakikipag-usap sila. Halimbawa po sa dalaga o kaya binata,
01:08ang ginagamit po nila dun yung mga dahon. Katulad po ng tinatawag po nila na tibig.
01:15Sa ano po ibig sabihin ng tibig? Kunyari, yung lalaki, binigyan ng tibig yung dalaga?
01:20Ay, ibig sabihin po, umiibig siya dun sa dalaga.
01:26Ah, kasi magkatunog, tibig.
01:28Pwede kong lagay sa bag ko to. Pag uwi ko ng Maynila, may pagbibigyan ako ng tibig.
01:33Sige po.
01:33Ah, ganyan pala magpakilig ang mga dumagat. Lingguwehi, ang tawag sa kanilang kakaibang style
01:40ng pagsasabi ng damdamin gamit ang mga dahon. Masubukan nga.
01:44Tawag po nila dyan, buko-buko. Halimbawa nakaita ng matatanda,
01:51na para silang, kumbaga sa kwanabuko na...
01:54Nahuli?
01:55Nahuli.
01:55Nahuli po, parang nahuli po.
01:57Ah, okay.
01:59Yan naman po yung sakate. Ang ibig sabihin mo yun, sakate, sakali po na magkatita ulit sila po.
02:08Baka sakali lang?
02:09Opo, bakasakali.
02:10At o, ano ibig sabihin naman ito? Ano ang tawag po dito?
02:13Ang tawag po dyan ay pako. Ang ibig sabihin po ng pako, may pangako daw po sila.
02:19Ah, pako, pangako.
02:20Opo.
02:21Opo.
02:22Ngayari, pako, tapos tibig, pag pinagsabay ko yun, pang akong mahal kita, parang gano'n.
02:28Opo, parang gano'n po.
02:29Sa mga dahon pa lang, kitang-kita mo na naangyaman ang kultura nila.
02:33Kaya hindi na ako nagtataka na expert si Kuya Yanis sa pagtatanim.
02:37Gano'n na ho katagal ba dito ang mga dumagat sa lugar na to, Noros Agaray, Bulacan?
02:43Ang pagkakasabi po nung tatay ko, wala pa po nung wala pang dami.
02:47Pero ang kanilang mga ninuno, ang mga unang taong nanirahan dito sa Pilipinas, 40,000 years ago pa.
02:54At sa panahon yun, hanggang ngayon, ang mga lawa, ilog at mga sapa ang bumubuhay sa mga dumagat dito sa
03:01situinigan.
03:02Kaya nga lang po, wala pang makaitang tanim ngayon.
03:04Inaan tayo pa na medyo bumaba-baba pa yung dam.
03:07Depende sa taas ng dam, yung pagtatanim nyo.
03:12Pag halimbawa po, patag-ulan na, tatas na din yung tubig. Kailangan, bago din yung tumas yung tubig, maharvest na
03:18din po yung pananim.
03:21Gano'n ho kahalaga yung ilog sa pang-araw-araw nyo yung buhay dito?
03:27Bale, yung ilog po, siguro po, pagka walang ilog, wala na rin po siguro yung tao.
03:33Kaya dito na piling tumira ng mga ninuno nyo ay dahil sa ilog na ito.
03:39Salamat sa sinabi niya dahil mas naintindihan ko na kung gaano ka-importante ang mga anyong tubig sa buhay nila.
03:46Ano ho yung tinatanim nyo dito sa taniman ninyo?
03:49Bale, ito po, kamuting kahoy ko ang tinatanim.
03:52Ito ho yung binibenta nyo?
03:53Opo, ito po yung binibenta.
03:55Ano ho ito?
03:56Katawan po ng kamuting kahoy.
03:59Bale, halimbawa po, ilinagay siya dyan.
04:02Okay, so, ito, bale may hukay dito na pahaba.
04:06Opo.
04:06Opo, tapos yung katawan ng kamuting kahoy ilalagay ho dito, no?
04:10Opo, tapos tatabunan po.
04:12Okay, tabunan natin.
04:16Ayan.
04:18Okay.
04:20Tapos.
04:21Ito rin?
04:21Opo.
04:22Pagkindi natin ito.
04:23Bale, hindi na po magsisimula yung kanyang laman.
04:27Pag tumubuhu siya, naka ganyan po yung pagkalagay natin, pag ganun?
04:32Opo, pag ganun po yung tubuhu yung tinakatawan niya.
04:34May iwan na po yung laman doon sa ilalim po.
04:37Doon po susupling yung laman niya para mas lumaki yung kamuting kahoy.
04:42Ah, ganun po pala.
04:44Ngayon, pagkakain ako ng kamuting kahoy, alam po na kung paano ko siya, kung paano siya tumutubo.
04:49Kuya Yami, maraming salamat ulit sa pagtuturo sa akin sa pagtatanim.
04:53At least may bago akong kaalaman ngayon.
04:55Salamat po, salamat po.
04:56Salamat din po sa pagdating dito sa lugar namin.
04:59Kahit napakalayo na.
05:01Opo, napakaganda dito.
05:02Babalik ako pag may time ako.
05:04Sige.
05:07Do, mission 2 accomplished.
05:10Explorers, 2 missions down, 1 more to go.
05:13Excited na ako para sa 3rd mission ko.
05:15Tara, let's.
05:19Saan man tayo magpunta, laging bahagi ng mga buhay ang mga awit, tuktugan at sayaw.
05:25Mapatik-tok challenge man yan o hataw sa stage o di kaya yugyugon sa fiesta.
05:29Laging may kwento ang bawat awit at galaw.
05:33Sa iba't ibang bahagi ng Bulacan, ang kantahan at sayawang katutubo ay nabibida nila tuwing merong pistang dumaga.
05:39Pagka malapit na magpipista, dito pala ang gagawa na kami ng mga pomo-pomo namin.
05:44Tapos bawat sityo, panit-kaniyang pagluluto.
05:48O sama-sama rin, pagsasaluhan ho ng sama-sama.
05:51Pani, lahat-lahat ho kani, sityo, baling 94 ho, buo, bulakan ako yun.
05:58Yung nabanggit na kubo ni kuya ay tulad nitong damara na itinayo ng mga taga-sityo iligan.
06:03Sa amin po, pagka tinawag na damara, yung ganyan po may bubong ng mga daong dahon.
06:09Pero lilinawin lang ni Kuya Yami.
06:16Ang damara o dimara ay isang silungan na gawa sa kawayan at dahon ng nyog.
06:21At alam nyo ba na ito ay tinayo ng apat na tao sa loob lang ng isang oras?
06:26Grabe, lupet no?
06:28Kasama sa mga ginawa nila ay itong mga bulaklak na nakatali sa mga poste.
06:32Ang ibang poste naman ay may kakaibang design na ang tawag ay...
06:41Pero hindi lang ito basta-bastang nilalagay sa mga poste explorers.
06:45May ibig sabihin din ito.
06:54At pag may kasayahan, syempre tulad sa anumang lugar sa Pilipinas,
06:58nagkakantahan din ang mga tagasityo iligan.
07:01At ang most requested song ay ang Kantang Dumagat.
07:05Sinagsagagay saan kinumotla,
07:11Diyakad umanggitan ay pangkanewe.
07:17Sinagsagagay saan kinumotla,
07:23Diyakad umanggitan ay pangkanewe.
07:28Ang balat ng kahoy kahit ay na may lahat,
07:35Sa kadumagat pa na'y pangkaraniman.
07:41Ang balat ng kahoy ay tanda,
07:44Dumagat niyang talaga,
07:47Dapat lang mahalin sa tuitinan.
07:53Para sa mga dumagat,
07:55Ang kanta ay kwento ng kanilang buhay.
07:58At isa rin itong paraan para ang kanilang kultura
08:01ay hindi makalimutan ang kanilang mga kabataan.
Comments