00:00We are here at San Jose National High School.
00:02We are here at San Jose National High School.
00:03We are here at the incident.
00:06We are here at DSWD Secretary Rex Gatchalian.
00:10Good morning to you.
00:11How are you doing?
00:13How are you doing?
00:15How are you doing?
00:16We are here at our Pangulo.
00:18We are going to put together the family.
00:21Both the dead,
00:23and the hospital.
00:26When I say help,
00:27the medical assistance,
00:30it goes without saying.
00:31No day one,
00:33we have to deploy our social workers
00:35because the psychosocial intervention
00:38is crucial.
00:39How to deal with the trauma.
00:41How to heal.
00:42Our social workers are equipped to help out.
00:45The two suspects
00:48are in custody of DSWD.
00:50What intervention
00:51are you doing?
00:54Well,
00:55at the rehabilitation center for the youth,
00:58right now,
01:00yung below 15 years old,
01:02kasi dalawa sila,
01:04magkaiba yung age bracket.
01:06Yung 14-year-old,
01:08may interventions yan kagad.
01:10The social workers, based on the intake,
01:12will come up with an intervention plan.
01:14At yung intervention plan na yan,
01:15hindi yan yung mabilisan, matagalan yan.
01:17Sisiguraduhin natin na ma-re-rehabilitate,
01:20ma-re-bago natin,
01:21pagpasahan anong gagawin sa kanya.
01:23But it will take years.
01:24It will take years.
01:26Ngayon,
01:26yung nagpas 15 years old,
01:29yung 15-year-old na
01:30atilang araw ang nilagpas,
01:32yun yung ngayon dadaan sa legal proceedings
01:34para ma-check kung
01:35meron niyang table to assess
01:37kung meron siyang discernment.
01:38Alam ba niya yung ginagawa niya?
01:40Alam niya ba ang tama at mali?
01:41Alam niya ba ang consequences?
01:43Pag napatunay na may discernment siya,
01:44then sasampahan siya ng criminal liability.
01:46May kaso yan.
01:47Kasong criminal.
01:48At yung judge siyang mag-determine yan
01:50and then sasampahan siya.
01:52Ang mangyayari naman doon,
01:54kapag nahatulan siya ng judge,
01:56meron naman yan yung diversion program
01:58na gagawin.
01:59Mas mabigat yun kasi
02:00yun yung restorative justice talaga.
02:02Kailangan masigurado natin
02:03na may remorse.
02:05Ibig sabihin sorry ba siya sa ginawa niya
02:08and pagbabayaran niya ba yun
02:10na iintindihan niya ba
02:11then yun yung mga next na hapang.
02:13Sa huli po naming impormasyon
02:14tinanggap ng piskalya
02:15yung kasong isinampas sa kanila
02:18doon sa 15 years old
02:19na triple murder
02:21at frustrated the murderer po.
02:23Kanina po siya mapupunta ng kustudya
02:25kapag gumulong yung kaso?
02:27Nasa amin.
02:28Sa amin yan.
02:29They will stay in one of our shelters
02:32na a facility.
02:33Actually it's not even a shelter.
02:34It's a facility
02:35na talagang nakatoon
02:36para sa mga children
02:37in conflict with the law.
02:39Pakaisipin ang mga nanonood
02:40na halo-halo
02:41kasama ng mga biktima
02:42yung mga naabuso
02:43na mga bata.
02:43Iba yan.
02:44Marami tayong pasilidad
02:45na ang bandato
02:46iba-iba meron para sa biktima
02:48at this case
02:48meron para sa children
02:49in conflict with the law.
02:51Paano po yung konsepto
02:52ng hostesya
02:52para dun sa mga biktima
02:53lalo na sa mga namatayan
02:55gayong nasa DSWD
02:56yung dalawang perpetrators?
02:58Well, kanina nakausap ko
02:59yung tatlong magulang.
03:01Yung isa,
03:02ang sinasabi nga niya,
03:03gusto nila ng assurance
03:05na hindi yung bata
03:06nasa komunidad pa rin.
03:08Yung as if life,
03:09nothing happened.
03:09So, in-assure ko
03:10kasi hindi raw nila nakita.
03:11In-assure ko,
03:12hindi nasa amin yung bata
03:13yung dalawa.
03:14At yung mga shelter na yan,
03:15hindi yan shelter
03:16na isipin nyo
03:17na makomportable ang buhay.
03:18Kundi it's more of a
03:20rehabilitation area
03:21kung saan talagang
03:23may disiplina
03:26na nasa amin siya physically
03:27at hindi na yan
03:28babalik sa komunidad nila.
03:29Not in the immediate future.
03:31Now, yung isa naman,
03:34yung 15 years old pataas,
03:36ang sinasabi nga
03:36may criminal liability siya
03:38kung may discernment.
03:38Yeah.
03:39And doon rin papasok
03:40yung konsepto na
03:41pag hindi namin
03:42ma-rehabilitate
03:43at sabi ng mga social worker,
03:45hindi nagbago.
03:46Pagdatingin ang age of majority,
03:47ikukulong rin siya.
03:49Meron tayong mga ganong kaso
03:50like in North Cotabato
03:51na yung after
03:532 to 3 years sa amin,
03:55nag-18 siya,
03:56hindi namin nakita
03:56ng pagbabago,
03:57hindi namin nakita
03:58ng remorse,
03:59itinurn over na namin
04:00sa actual na kulungan
04:01ng mga matatanda.
04:02Kumusta po yung mga magulang
04:03na nakausap nyo
04:04yung mga namatayan
04:05at going forward,
04:07ano may tutulong
04:08ng DSWD sa kanila?
04:10Rafi, I think
04:12yung statement
04:13na malungkot
04:14is an understatement.
04:16Hindi kasi
04:16masakit nyo na matayan,
04:18mas masakit na mamatayan
04:19ng anak.
04:20So yun yung nakita ko kanina,
04:21may galit
04:22nakasama,
04:23galit sa sitwasyon,
04:24galit sa gumawa nito,
04:26galit sa pamilya
04:27ng gumawa nito.
04:28And mind you, Rafi,
04:29may pananagutan din
04:30yung mga magulang.
04:31Yung pala tinanong nila ako doon,
04:32yung magulang
04:33o yung mga adults
04:34ng asilan.
04:36Sabi nila,
04:37bakit may mga baril
04:37na nakakalat
04:38at alam ko,
04:39iniimbisigahan na yun
04:40at ipa-uubaya ko yun
04:41sa kinauukulan.
04:42Pero definitely
04:43sa opinion namin,
04:44may neglect eh.
04:45The mere fact nangyari ito,
04:46may neglect
04:46at may pananagutan na sila dyan.
04:48So yung mga magulang
04:49will not be,
04:50will not go scot-free.
04:51Pero,
04:52moving forward,
04:53sabi ko nga,
04:54dapat may preventive measures tayo
04:56at bago nangyari ito,
04:58pinigtingan natin yung mga
05:00pagpapatatag
05:00na mga family programs natin.
05:02Kasi lagi ko sinasabi,
05:03ang unang guro
05:04ay ang mga magulang,
05:05hindi naman yung guro
05:06sa paaralan eh.
05:07The formative years
05:08happens at home.
05:09From the issues of bullying
05:11to the issues of social media,
05:12lahat yan,
05:13pwede ma-correct
05:14sa tahanan pa lamang
05:15at an early age.
05:16So, sa hanay ng 4Ps,
05:18ini-improve natin yung
05:19ating family development sessions
05:21para ma-armahan natin
05:22yung mga magulang
05:22ng tamang kaalaman
05:23pagdating sa mga bagong challenges
05:25sa pagiging magulang.
05:26And pangalawa,
05:27niloroll out na yung
05:28bagong panukalang batas
05:29ng kongreso,
05:30yung parent effectiveness.
05:31Okay.
05:31Kailangan kasi ma-armahan natin
05:32yung mga magulang
05:33na alam nila yung gagawin nila
05:35para maiwasan to.
05:36And I think madagdag ko lang,
05:37kasama kong dumating dito
05:38yung Ateneo School of Psychology
05:41at yung psychological services nila.
05:43Kasi partner namin sila
05:44dahil nga
05:45masalimuot itong problema na to.
05:46Hindi naman ito yung case lamang
05:48na tinitignan natin.
05:49Kundi,
05:49dapat hindi na mangyari ito ulit.
05:51That's why,
05:52they're with us
05:52para makahubog tayo
05:53ng mas matibay
05:54ng mga family-oriented programs.
05:56They've been our partners.
05:57Pero ngayon nga,
05:57gusto nila tignan pa kung ano pa yung
05:59pwede natin ma-improve.
06:01Ideal po talaga,
06:01preventive.
06:02Pero isa po sa mga debate ngayon,
06:04kung pwedeng pababaan
06:05yung age of liability
06:06para sa mga ganitong gumagawa
06:09ng krimen hanggang 12.
06:10Suportado nyo po ba?
06:11Rafi,
06:12ako,
06:13I have my own personal opinion
06:15to the matter,
06:16pero hindi na importante yun.
06:18Katulad ng statement
06:19ng ating Pangulo,
06:21open ang DSWD
06:23sa dialogo na mangyari,
06:24sa diskusyon na mangyari.
06:25Sa July 1,
06:26alam ko,
06:26papatawag kami pare-pare sa Senado.
06:28Doon rin a-appear yung mga
06:29ibat-ibang panig.
06:30Doon a-appear yung mga nagsasabing
06:32dapat iba ba?
06:33A-appear rin palagay ko doon
06:34yung mga naging biktima
06:35nitong karahasan na to.
06:37And pangatlo,
06:38a-appear rin doon
06:39yung mga policy experts
06:40o yung mga eksperto
06:41hinggil sa child development.
06:43Makikinig kami,
06:44open kami
06:45sa lahat ng angulo.
06:46Open kami sa lahat ng posibilidad.
06:48Pero importante na makilahok
06:49at makinig muna kami
06:50para alam natin.
06:52Kasi, Rafi, madaling magsalita
06:53na ganito ang posisyon ko,
06:54ganyan ang posisyon ko.
06:55But that's my personal opinion.
06:57But the fact remains
06:57that even the present
06:58is open
06:59to listening
07:00to the ongoing
07:02debates that will happen,
07:04yung diskurso na mangyayari,
07:05nakabukas yun
07:05ang aming mga tema.
07:06Ngayong araw po,
07:07yung mga teachers
07:08sa ilalim
07:08sa psychosocial intervention,
07:10bukas at the next few days,
07:11yung mga estudyante naman,
07:12exactly pa paano po yung
07:13mangyayari dito?
07:14We're taking turns.
07:16Actually,
07:16kausap nga yung principal,
07:17sabi niya,
07:19may mga grief counselors
07:21at counselors ang DepEd.
07:22DOH has their own
07:25psychological services.
07:26And then, yung DSWD
07:27are social workers.
07:29So, ang importante kasi doon,
07:30Rafi, ulit-ulitin ko,
07:31these are, ano to,
07:32paunang sessions.
07:33Hindi ito ang una at ulit.
07:35Matagal maghilom yung ganitong sugat.
07:37Matagal mawala yung shock.
07:39Matagal mawala yung trauma.
07:40So, etong mga sessions na to,
07:42kumbaga, is to decompress muna.
07:44Kasi immediately,
07:45we have to decompress
07:46dahil mataas yung
07:48emotional stress
07:49at anxiety
07:50na dinadaanan
07:51ng mga magulang.
07:52Hindi lang yung mga namatayan
07:53at hindi lang yung mga nagkasakit,
07:54kundi yung mismong
07:57community as a whole.
07:58The school community
07:59is an organism eh.
08:01Masaktan mo ang isang bahagi,
08:02masasaktan mo ang buo.
08:03At ang school ay parte
08:05ng isang mas malaking komunidad,
08:07yung sambayanan ng Takloban.
08:08Masaktan na ang isang paaralan,
08:09parang sinaktan mo na yung buong syudad.
08:11So, matagal itong paghihilom na to.
08:13Kaya nga kami,
08:14kasama namin yung mga policy experts natin,
08:16yung mga eksperto sa larangan na to,
08:18para hindi aalis ang mga social workers namin
08:20sa mga apektado hanggang sa
08:23makaheal at makamove on.
08:24Very quickly po,
08:25mag-iikot pa po kayo dun sa mga hospitals.
08:27May naikot na kayong hospital kanina.
08:29Kumusta po yung mga victims?
08:30Sa mga palad,
08:31nakapunta ako sa dalawang hospital
08:33at nandun pa sa ICU yung dalawa.
08:35Sabi naman ng doktor
08:36na they're doing everything they can
08:39para masigurado na makarecover na maayos.
08:41Kaya lang ako pumunta
08:43dahil tulad ng sinabi ko
08:44na utusan ako ng ating Pangulo
08:45to assure the families
08:46na huwag na nila isipin
08:47yung gastusin sa pagpapalibing,
08:49huwag na nila isipin
08:50yung gastusin sa hospital
08:52kasi yung iba private hospital.
08:53Sagot na ng DSWD yun.
08:55Ang gusto namin is sila
08:56makafocus sa mga anak nila
08:58na nasa hospital
08:59and at the same time,
09:00yung makaheal rin sila personally
09:01kasi this is a very traumatic experience
09:04sulad na sinabi ko.
09:05Pati yung mga magulang
09:05may trauma yan na bit, bit, bit, bit.
09:07Sabi nga nung isa,
09:08yung anak niya nagigising sa gabi
09:09ng umiiyak.
09:10Then those are telltale signs already
09:12of ongoing trauma or stress.
09:14Kaya ngayon,
09:14social worker natin,
09:15hindi sila lulubayan
09:17hanggang sa makaraos
09:18sa incidentin ito.
09:19Okay. Maraming maraming salamat po
09:21sa oras na binagayin sa balita kami.
09:23Thank you very much po.
09:24Balik muna sa studio.
Comments