00:00Ben normalde kapıcıyım, kapıcıydım ama emekli oldum, emekli bir vatandaşım.
00:04Doğa aşığım ben, doğayı geziyorum devamlı.
00:06Davada gezerken bir pazar günü, geçen pazar yürüyüşte bu laleye dikkatimi çekti.
00:11Kayıp Amasya İtiklalesi olabilir diye düşündüm.
00:13Bir baktım gerçekten ona benziyor ve yetkililere haber verdim.
00:16Emekliyim ama yine çalışıyorum.
00:1910 tane apartmana bakıyorum şu anda.
00:25Kayıp Amasya Lalesi mi bu?
00:26Evet, Kayıp Amasya Lalesi.
00:28İlk kez 1892 yılında o dönemlerde Amasya'da yaşayan Muhlendorf isimli bir bahçıvan bitkinin soğanlarını İtalya'daki bir bahçecilik şirketine gönderiyor.
00:41Bitkinin ikinci toplaması 1896'dan 2026'ya kadar 130 yıllık süre içerisinde
00:47ben de dahil olmak üzere birçok yerli ve yabancı araştırmacı bu bitkiyi bulmak için bölgeye geliyorlar.
00:56Fakat bu bitkinin izine rastlayamıyorlar.
00:59Bilimsel ilk örnekleri İngiltere'deki Kiv Kraliyet Botanik Bahçesi'nde koruma altındadır.
01:06Bugün önemli bir gün.
01:08Çünkü bu bitki aslında kayıp olduğunu sanıyorduk.
01:12Ve 130 yıl sonra bu bitkinin aslında Amasya'da kaybolmadığını, yaşadığını ama yaşam alanında oldukça sınırlı olduğunu görmekteyiz.
01:23Bundan sonraki süreçte bitkiyi koruma altına alıp yaşatmaya çalışacağız.
01:29Nezahat Gökyut Botanik Bahçesi'nden oran müdürü Salih Sercan Kanoğlu beni aradı.
01:34Hocam dedi bana bir bitki fotoğrafı geldi.
01:37Aradığımız bitki bu olabilir mi diye.
01:40Aslında bu bana gelen ilk fotoğraf da yıllar içerisinde de Salih Bey bana sürekli gönderiyordu.
01:45Başka yerlerden de bazı fotoğraflar geliyordu.
01:47Her defa aslında bu değil, bu değil, bu değil diyorduk.
01:49Ama bu defa bu dedik, bu heyecanla hemen çıktık ilk otobüsle, ilk uçakla çıktık buraya geldik.
01:55Yerinde belgelemek istedik.
01:57Şöyle bir durum da var, bitki Anadolu'da yok olduğu raporlanmıştı ama
02:01bu yıllar öncesinde, bir asır öncesinde gönderilen çiçek soğanları Avrupa'da bazı botanik bahçelerinde, özel koleksiyonlarda, bahçelerde bitki yaşıyordu.
02:13Aklımıza şu geldi, acaba dedik bir gurbetçi bir vatandaş yurt dışında bunun soğanını temin edip gelip buraya dikmiş olabilir mi?
02:21Yoksa doğal bir yayılım mı var?
02:24Biz bugün buraya geldik, hem bitkiyi teyit ettik, evet bu tulipas pengeri yani yitik lale, hem de doğal bir yayılış.
02:33Laleler genelde erken ilkbaharcı bitkilerdir.
02:36Bu Mayıs sonu, Haziran başında çiçek açar.
02:41Diğer lalelere göre daha geç dönemde çiçek açar.
02:44Bir de benzersiz dış görünüşü, morfolojik özellikleri vardır.
02:48Uzun boylu olması, huni şeklinde parlak kırmızı renklere sahip olması,
02:56yine çiğnin içerisinde bu polen keselerini taşıyan anter dediğimiz başlıklarının olması
03:04ve o başlıkları taşıyan ince iplikçiklerin kırmızı renkli olmasıyla yakın türlerden kolaylıkla ayrılan bir türdür.
03:12Burada Ercan Bey'in hakkını vermek gerekiyor.
03:15Bitkiyle ilk karşılaşan Ercan Bey, hani onlarca az kalır, belki yüzlerce araştırmacı aradı.
03:22Artık bu bitki doğada yok galiba diye raporladığımız bitkinin yaşıyor olması mutluluk verici.
03:29Türk lalesi demekte hiçbir sakınca yok.
03:32Zaten Türklerle özdeşleşmiş bir bitki lale.
03:34Bu lale, tulipas sprengeri yani yitik lale.
03:36Yüzde yüz kesin bir şekilde aradığımız lale bu.
03:39Biz de aradık zamanında, biz de bulamadık çünkü hep yanlış yere bakıyormuşuz.
03:43Hep Merzifon tarafına, hep Sulova tarafına bakıyormuşuz ama farklı erdemiş bitki.
03:49Konum ne yazık ki yasak çünkü çok dar bir bölgede geliş gösteriyor ve bu bitkiyi artık yerinde korumamız gerekiyor.
03:55O yüzden bu nokta bilinmesi çok iyi olur.
03:58Yılmaz Bey aradı beni, Yılmaz Seven, Devlet Su İşleri eski müdürü.
04:01Dedi ki bir gezginimiz var, bir lale buldu, bu fotoğrafları göndereceğim bir bakar mısınız acaba olabilir mi diye.
04:10Ben de Ankara'da bir toplantıdaydım, baktım çok benziyor.
04:13Hemen dedim bunu İsmail Hoca'ya göndermem lazım.
04:15İsmail Hoca'ya gönderdim, hocam dedim olabilir mi diye.
04:18Ta kendisi deyince toplantıda olsa çığlık atacaktım yani neredeyse.
04:22Ercan Bey kesinlikle madalya lazım çünkü madalya lazım, ödül lazım yani birçok kişi belki bu lalenin yanından geçti gitti ama
04:30bunun farkında olan Ercan Bey.
04:32O olmasaydı biz hala tohumdan üretmeye, işte tekrardan ambasaya kazanmaya devam edecek.
04:37Ha o proje devam edecek tabii ki ama doğasında yeri Ercan Bey sayesinde bulduk.
04:42Doğada arkadaşla gezerken ben dikkatimi çekti bu lale, ben doğada zaten devamlı arıyordum, daha daş ki zaten arıyorduk bunu.
04:47Ben dikkatimi çekti, bu laleme baktım bu Amasya kayıp lalesine çok benziyor ve iki tane örnek aldım.
04:53Çok mutluyum, mutluyum ama 130 yıl geçmiş alardan, ilk defa ben denk gelmedim onu da.
05:03Doğada bu kadar geziyorum, böyle bir lale ilk defa gördüm bak.
05:06Bu da değişik bir lale, Amasya lalesine de benziyor, çok güzel bir lale.
05:11Dağ lalesi ama çok dikkatimi çekti ben böyle lale ilk defa gördüm.
05:18Evet, çok mutluyum, çok teşekkür ederim.
Yorumlar