00:27İzlediğiniz için teşekkürler.
00:30Bu konuları farklı uzmanlarla, farklı açılardan ele almaya çalışıyoruz.
00:33İşte bu haftaki programımızın konuğu çok özel bir konumuz var.
00:38Işık Üniversitesi Emotics Lab araştırmacılarından, aynı zamanda da Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Rabia Karakaya Polat bizlerle beraber
00:48olacak.
00:49Hoş geldiniz hocam.
00:49Hoş buldum, teşekkür ederim.
00:51Şimdi özellikle bu laboratuvarda anladığımız kadarıyla daha çok duygular boyutu ele alınıyor.
00:57O zaman siz kendisi duyguları çalışan birisi olarak mı tanımlıyorsunuz?
01:02Evet, özellikle göç söylemleri çalışıyorum ben uzun zamandır.
01:07Ona da duygu açısından bakmaya çalıştım.
01:10Biz duygular ve siyaset laboratuvarında bu dezenformasyon konusunda da aslında şunu gördük.
01:16Dezenformasyon sadece yanlış bilginin yayılması değil.
01:19Aynı zamanda öfke gibi, korku gibi, kaygı gibi olumsuz duyguları da tetikleyen bir süreç.
01:28Ve sosyal medya paylaşımları da biliyorsunuz bu duygularla yüklü ve bu duygularla yüklü paylaşımlar çok daha hızlı bir şekilde yayılıyorlar.
01:38O zaman bu özellikle bu yalan yanlış ya da dezenformasyon diyebileceğimiz içeriklerle ilgili olarak duygularımızın arasındaki ilişki nasıl yer alıyor?
01:49Ve özellikle bu dezenformasyon nasıl bir role sahip duygularımızı harekete geçirmedi?
01:54Evet, burada dediğim gibi olumsuz duygular çok daha fazla paylaşılıyor.
02:01Algoritmalar da zaten böyle çalıştığını biliyoruz ve çok daha fazla kişiye hızlı bir şekilde ulaşmış oluyor.
02:08Burada bizim üzerinde durduğumuz duygulardan bir tanesi de güven aslında.
02:12Çünkü dezenformasyonun sadece yanlış bilgi konusunda sizi ikna etmesi gerekmiyor.
02:18Kafanızı karıştırması yeterli.
02:20Kafanızı karıştırdığı zaman neyin doğru neyin yanlış olduğunu artık ayırt edemez bir hale geliyorsunuz.
02:25O zaman da bilgiyi üreten kurumlara, üniversiteler olsun, bilim camiası olsun, medya olsun bunlara olan güven sarsılıyor.
02:33Bu da bu kurumların aşınması anlamına geliyor.
02:37Aynı şekilde öfke, korku gibi duygular da belli gruplara karşı örneğin harekete geçirdiği zaman tehlikeli bir hal alabilir.
02:44Örneğin bir grubu hedef haline getiren bir dezenformatif içerik olduğunu düşünün.
02:53Öfkeyi eğer harekete geçiriyorsa o topluluğu risk altına alabilir.
03:00Dolayısıyla biz bu işin duygu tarafının çok önemli olduğunu düşünüyoruz.
03:03Sadece yanlış bilginin yayılması değil bu duyguların tetiklenmesi kısmını da incelememiz gerekiyor.
03:10Peki burada bazı bireyler diyelim dezenformasyona daha mı meyilliler?
03:15Yani bunun arka planda eğitimi var.
03:17Evet özellikle komplo teorilerinde aslında konunun çok da bilgi eksikliğinden kaynaklanmadığını görüyoruz.
03:23Eğitimden de biraz bağımsız.
03:25Hatta eğitimlik etsimler arasında da çok yaygın bunlar.
03:29Bu da bize şunu düşündürüyor.
03:31Bu aynı zamanda bir kimlik, bir aidiyet, bir siyasi duruş meselesi.
03:36Özellikle de kutuplaşmış toplumlarda bu inandığınız komplo teorileri sizin bir duruşunuzu sergiliyor.
03:43Dolayısıyla doğru bilgiyle karşılaştığınız zaman da kolay kolay bundan vazgeçemiyorsunuz.
03:49Niye biz bu doğru doğrulaması yapılan daha yeni bilgiye karşı istekli ve açık değiliz?
03:56Bu tam da az önce söylediğim şeyle ilgili aslında.
03:59Bazı kişiler yeni bilgiyi pozisyonlarını değiştirmek için değil, onu sağlamlaştırmak için kullanıyorlar.
04:08Yani bu dediğim gibi daha çok bir inanç ve bir duruş ve bir gruba dahil olma meselesi.
04:16O yüzden doğru bilgiyi sunmak orada maalesef yeterli olmuyor.
04:20Bunun en çok örneğini gördüğümüz alanlardan birisi iklim meselesi, iklim dezenformasyonu.
04:27Biliyorsunuz çok yaygın, iklim inkarcılığı diyoruz buna.
04:30Ama buna inanmak istemeyen kişiler de mesela önüne ne kadar bilimsel veriyi koyarsanız koyun, bunu yine kendi pozisyonunu destekleyecek şekilde
04:43yorumluyor.
04:43Yani bilginin ne olduğu dışında nasıl yorumlandığı burada devreye geliyor.
04:47Aslında sürekli kendini geçerli kılmaya, doğrulamaya çalışıyor bir şekilde tersini okuyarak.
04:50Evet, üstelik komplo teorilerinde şöyle bir şey var.
04:53Karşısında ne kadar yanlış olduğunu ispatlamaya çalışırsanız o kadar ters tepiyor ve genelde şöyle bir his uyandırıyor.
05:01Bunun yanlış olduğu konusunda bu kadar uğraşılıyorsa var bir şey burada.
05:05Ben doğru biliyorum ki beni ikna etmiyor.
05:07Evet, evet o şekilde işleyebiliyor.
05:09Şimdi laboratuvarınızdan bahsettik ve bu laboratuvarda bir takım ampirik herhalde çalışmalar yapıyorsunuz.
05:14O zaman bireyin güçlü kalabilmesi adına ya da bu yalan yanlış içerikler dezenformasyonla buluşmasındaki etkileşimi açısından ne tür çıktılarınız var?
05:24Bunların örneklerinden bize aktarabilir misiniz?
05:27Evet, duygular ve siyaset laboratuvarında yaptığımız odak grup çalışmalarında örneğin şunu görüyoruz.
05:33Bu dezenformasyon ve komplo teorileri soyut bir şekilde tartışıldığı zaman katılımcılar kimi zaman bulundukları pozisyonu değiştirmek istemeyebiliyorlar.
05:42Hatta daha fazla sarılabiliyorlar kimliklerine, hayliyetlerine, pozisyonleme gibi.
05:49O tür durumlarda aslında deneyim üzerinden, kendi deneyimleri üzerinden somutlaştırarak konu konuşulduğu zaman daha açık olduklarını,
05:59yani doğru bilgiye kabul etme konusunda da daha açık olduklarını görüyoruz.
06:02Örnek verir mi biz buna?
06:04Sanırım güzel örneklerden bir tanesi iklim değişikliği olabilir.
06:07Bu senede biliyorsunuz dünya iklim zirvesi Türkiye'de yapılacak.
06:10Kasım ayında Antalya'da.
06:12Ve Türkiye için önemli bir fırsat iklim değişikliğiyle ilgili politikalara etki etme açısından.
06:18İklim konusu da iklim inkarcılığı dediğimiz şey de çok yaygın.
06:22Amerika'da bu çok yaygın.
06:23Türkiye'de de görmeye başladık.
06:26Ama bunu inkar eden insanlar bile özellikle kuraklık deneyimi veya tarımdaki etkisi,
06:32kendi hayatlarına olan etkisini gördükleri zaman bunu tartışmaya en azından incelemeye daha açık bir hale geliyorlar.
06:41O zaman şunu söyleyebilir miyiz?
06:42Dezenformasyonla mücadelede konuların tartışılması ya da doğrulanması noktasında somutlaştırma çok önemli bir konu herhalde.
06:50Evet ve deneyimleme, kullanıcıların deneyimleriyle bağ kurma.
06:55Hocam harikasınız.
06:57Gerçekten birey adına zihinsel dayanıklılık meselesi, güçlü kalabilme meselesi çok önemliydi.
07:03Çok dikkat çeken örnekleri bizlerle paylaştınız.
07:06Ağzınıza sağlık diyelim.
07:07Ama bitirmeden önce her misafirimizden istediğimiz çok özel bir altın tavsiye bölümümüz var.
07:14Siz bize programın sonunda ne tavsiyede bulunmak istersiniz?
07:18Herhangi bir sosyal medya içeriği gördüğünüz zaman bu sizi öfkelendiriyorsa, korkutuyorsa, kaygılandırıyorsa ve hemen paylaşma isteği uyandırıyorsa
07:28orada bir durup bekleyin.
07:30Çünkü dezenformasyon tam da o duyguların ortaya çıktığı anda yayılıyor aslında.
07:35Harikasınız.
07:36Demek ki hocamızın söylediği gibi duygularınızı harekete geçiren bir içerikle baş başa olduğunuzu, karşılaştığınızı düşünüyorsanız
07:44durun, bir an ayırın, düşünerek hareket edin.
07:48Hocam harikasınız.
07:49Profesör Doktor Rabia Karakaya Polat'la beraberdik.
07:52İyi ki varsınız hocam.
07:54Ve biz hızla doğruluk adımları bölümümüze geçiyoruz.
07:59Evet, doğruluk adımlarında beraberiz.
08:02Biz şimdi çok önemli örneklerden pratik adımlar, doğruluk adımlarını beraber takip edeceğiz.
08:08Şimdi internet olsun, sosyal medya olsun karşımıza zaman zaman bizi gerçekten duygusal olarak hızla kendisine çeken farklı içeriklerle, en önemlisi
08:17de görsellerle karşı karşıya kalıyoruz.
08:18Bakın şimdi karşımızda şu anki örneğimizde bir genç hanımefendi var, yanında kıvözde bir bebek var.
08:26Son derece dramatik, üzücü bir durum var.
08:28Hatta yanında da bol miktarda yorum var.
08:31Ne yapabiliriz, nasıl yardımcı olabiliriz, bize işte hesap numaranızı yollayın, para yollayalım diyenler.
08:37Ama durun.
08:38Çünkü burada amaç, duygularımız vasıtasıyla hızla etkileşim üretmek, etkileşim sayesinde buradan doğan trafikle aslında bir ticari kazanç olabileceğini lütfen aklımızda
08:49bulunduralım.
08:50Ve o zaman burada tanıklık ettiğimiz ve bizi duygusal olarak hızla kendine çeken içeriğe şu soruları soralım.
08:56Bir, kim tarafından hazırlanmış?
08:58Gerçekten kaynağını görebiliyor muyuz?
09:00Bunu test etmeye, bunu sınamaya çalışalım.
09:02İki, içerik ne zaman oluşturulmuş? Gerçekten başka bir bağlamda, başka bir tarihteki içerikten mi alınmış?
09:08Orijinal mi? Orijinalse nerede yer alıyor?
09:10Tarihine lütfen dikkat edelim.
09:12Ve çok önemli bir konu, dil nasıl bir dil?
09:15Yani bizi duygusal olarak kendisine çeken bir dil kurgulanmış mı?
09:19Buna da dikkat edelim.
09:20Sonuçta aslında bu sorular ve bunun gibi sorularla, doğrulama sorularıyla aslında vardığımız sonucu da hemen paylaşayım.
09:27Burada tanıklık ettiğimiz, gördüğümüz görsel bir yapay zeka ürünü.
09:31O yüzden duygularımıza hitap eden içeriklere şu anda test ettiğimiz, sınadığımız, üzerinde durduğumuz örnekteki gibi çok dikkat edeceğiz, acele etmeyeceğiz.
09:41Ve en önemlisi farklı kaynaklardan, farklı adımlarla doğrulama işlemini yapmayı unutmayacağız.
09:46Evet, bu haftada dezenformasyonla ilgili çok önemli bir konuyu önemli bir uzmanımızla beraber ele almış olduk.
09:53Unutmayalım, doğru bilgiye ulaşmak, yanlış ve yanıltıcı bilgiyi yaymamak, en önemlisi dezenformasyona karşı mücadele bir vatandaşlık, en önemlisi bir dijital
10:02vatandaşlık konusu.
10:03Doğruluk elçileri her cumartesi, pazar CNN Türk ekranlarında sizlerle beraber oluyor.
10:09Ben Niz Yorhon, tekrar teşekkür ediyorum.
10:11Görüşmek üzere.
10:16İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar