- 4 ay önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:08İNTRO
00:13Sevgili izleyiciler Cumhuriyet TV ekranlarına hoş geldiniz.
00:17Efendim ABD Başkanı Donald Trump 8,5 yıl sonra Çin'e ilk kez bir ziyaret gerçekleştirdi.
00:24Liderler arasındaki görüşmede stratejik işbirliklerinden ekonomik anlaşmalara ve İran-Hürmüz genelimine kadar birçok başlık ele alındı.
00:34Bunu konuşacağız.
00:35Cumhuriyet Gazetesi yazarı Ergin Yıldızoğlu yayınımızın konuğu.
00:39Sayın Yıldızoğlu hoş geldiniz yayınımıza.
00:41Merhaba iyi yayınlar.
00:43Teşekkür ediyorum.
00:45Şimdi Ergün Hocam bu görüşmenin sanırım en önemli kısmı 8,5 yıl sonra bir ABD Başkanı'nın ilk kez Pekin
00:54'e resmi ziyaret gerçekleştirmesiydi.
00:56Çünkü Biden döneminde yani Demokrat Parti'nin yönetimde olduğu dönemde biz Pekin'e bir ziyaret görmemiştik.
01:03Liderler genelde G20 gibi 3. ülkelerde yapılan zirvelerde bir araya geliyorlardı.
01:09O yüzden bu ziyaret özel bir anlam içeriyor mu?
01:14Bunu anlatarak başlayalım.
01:16Özel bir anlam.
01:19Açıkçası ben bu sabah şeye bakıyordum.
01:24Çin Komünist Partisi'nin yayına yanına olan gazeteye bakıyordum.
01:30Çok önem verdikleri anlaşılıyor.
01:32Ama genel hava şöyle, çok gösteriş var, seramoniler bol miktarda ama içerik olarak çok başka bir şey olmadı.
01:46İzlenimini aldım çünkü hiçbir ayrıntı gözükmüyor.
01:49Yorum var, yorumda da bir ayrıntı gözükmüyor.
01:52Bu anlamda birincisi çok önem verilmekle birlikte senin söylediğin nedenlerden dolayı öneminin esas olarak simgesel olduğuna işaret ediliyor.
02:04Dünkü Batı medyasındaki yayınlarında da yine bu simgesel olduğuna işaret ediliyordu.
02:11Çok fazla gürültü patırtı var ama çok az içerik var gibisinden bir konuşma yapılıyordu.
02:18Bir yorum dizisi var.
02:20Gündeme gelecek konular da esas olarak iki noktada özetleniyordu.
02:26Öyle olmuş anlaşılan.
02:28Bir tanesi Tayvan konusu.
02:31Bu son derece önemli Çin açısından.
02:33Amerika açısından ise problemli bir konu.
02:35Çünkü daha doğrusu Trump yönetimi açısından problemli bir konu.
02:42Ne yapacağını pek bilemez durumda şu anda.
02:45Açıkça destek ilan etsin mi?
02:47Eski politikasını sürdürüyor olsun mu?
02:49Vesaire gibisinden.
02:50Bu birincisi.
02:52İkincisi de ekonomik ilişkide.
02:53Yani ekonomik rekabette ilişkileri, Çin'le ilişkileri ekonomik rekabet üzerinden sınırlayabilir miyiz?
03:00Dediği noktada da ekonomik rekabette karşılıklı özellikle Amerika'nın Çin'e dayattığı sorunlar geliyor.
03:06Örneğin işte mikroçip ambargosu geliyor.
03:11Ticarette konan çeşitli ambargolar görüyor.
03:14Buna karşılık da Çin'in elindeki kendisinin Amerikan piyasasından çeşitli alanlarda özellikle tarım alanlarında yaptığı alımları durdurma, azaltma gibi bir
03:27kaldıracı var elinde.
03:30Bu tartışmalar yapılmış, bunlar konuşulmuş.
03:34Yine Çin Komünist Partisi'nin gazetesini yayınladığı yoruma göre olumlu geçmiş bütün bunlar gibisinden.
03:40Dolayısıyla somut bir anlaşma ortada yok.
03:44Daha ziyade ilkelere, stratejik istikrara, bu Çin'in bu zirvede gündeme getirdiği kavram, stratejik istikrara, ikisi arasındaki yine ılımlı rekabete,
03:59yine bu Çin'in bu zirvede sunduğu kavramlardan ve karşı taraftan da bir itiraz gelmiyor tabii kavramlardan biri.
04:09Benim anladığım Çin bu ziyareti büyük bir şatafatın içinde boğdu, gitti, geçti, gitti ve somut bir şey yok.
04:20Çünkü Çin açısından şöyle bir problem var, bu Jinping'in de konuşmalarında ifade ettiği bir şey var.
04:30Çin kendi hesaplarının ötesine geçen bir çatışma istemiyor.
04:35Şimdi dünyada artık iki tane süper gücün her şeyi belirlemeye başladığına dair bir görüntü var.
04:44Bu ne kadar kesindir, doğrudur bilemiyorum ama genel algı bu.
04:49Yani Çin'le Amerika arasındaki bir anlaşmazlık ya da anlaşma ya da bir çatışma ya da bir savaş tüm dünyanın
04:57rengini değiştirir.
05:00Burada Çin'in dikkati aldığı kavram daha önce Amerika'da tarihçilerin gündeme getirdikleri Tüsidides kapanı diye bir kavram var.
05:11Bu çok eski Pelopeles savaşlarının değerlendirmesi sırasında Tüsidides'in yaptığı bir yorum.
05:18Bugüne de aynen uyuyor.
05:20Bir tane hegemonik güç var, bu Isparta, pardon Atina ve Isparta yükselmeye başlıyor yeni bir güç olarak.
05:31Bu Atina'da panik yaratmaya başlıyor.
05:32Ve bu iki tane süper güç arasındaki güvensizlik, var olanda korku, yükselmekte olanda cüret ve hesaplama, yanlış hesap yapma riskleri
05:43uzun yıllar süren Pelopeles savaşlarına yol açıyor.
05:47Şimdi bu tartışma 3-4 sene önce başladığında Amerika ile Çin buraya doğru mu gidiyorlar?
05:54Çünkü buraya girdiğiniz zaman teoriye göre ve tarihin dersine göre kitleniyorsunuz bir koşullara.
06:00Karşılıklı büyük güvensizlik var, korku var.
06:04Bu korku özellikle egemen, hegemonik güç üzerinden yaşanıyor.
06:11Çin buna açıkça da Jinping ifade etti.
06:16Aman bu tuzağa düşmeyelim, işbirliği yapalım.
06:20Bizim işbirliğimiz, ekonomik, ticari işbirliğimiz dünyanın sorunlarının yönetilmesi ve çözülmesi için son derece gereklidir.
06:30Yani manzaramız şu anda bu ama bu kısmı bir özetleyeyim bir cümlede, somut bir şey yok masanın üstünde.
06:40Ama ilişkilerin yönetilebilir bir düzeyde tutulduğuna dair çok sayıda gösterge var.
06:48Peki hocam şu konuyu biraz daha açalım.
06:51Bu iki süper gücün birbiriyle olan teması gelecek dönemde dünya siyasetini nasıl etkileyecek?
06:58Ceopolitik politikaları nasıl değiştirecek?
07:00Şimdi bunu hemen şeyde gördük, yani ilk işaretlerini, Körfez, Son Körfez Savaşı'nda gördük.
07:10Yani Amerika ile İsrail, İran'a saldırdıktan sonra orada savaş süre dursun dünyada hizalanmalar oluşmaya başladı.
07:21Örneğin işte ne diyelim BRICS denen yani gelişmekte olan ilkeler grubu ve ona katılmak isteyen çevrelerde
07:31savaşa karşı bir tutum olmanın nötesinde İran'ın hakkına dair bir genel bir eğilim vardı.
07:38İkincisi bu ülkelerin karşısında Çin şöyle bir profil sunuyor.
07:45Ben kimseye saldırmıyorum.
07:47Ben yardım ediyorum, kredi veriyorum.
07:50Önümüzdeki dönemde şu sıralarda petrol sıkıntınız olursa ben bunu hafifletmeye çalışacağım.
07:58Örneğin petrol alışını dünya piyasalarından petrol satın alma oranını Çin belirgin bir şekilde düşürdü.
08:06Bu yardımcı oluyor petrol fiyatlarına ve kendi rezervlerini kullanıyor.
08:11Çok büyük rezervleri var.
08:13Bu mesela tüm Asya bölgesinde çok olumlu karşılanan bir tutum.
08:17Çünkü Asya gerçekten bu Körfez Savaşı'ndan dolayı çok etkileniyor şu sırada.
08:22Ve Asya ülkelerinden işte birkaç tane araştırma yazısı vardı son 2-3 günde.
08:28Çok ciddi etkileniyorlar ve politika değişiklikleri tartışılıyor.
08:32Örneğin daha çok yeşil enerjiye doğru gitmek, daha çok petrolde bağımlılıklarını Körfez'den azaltmaya çalışmak gibi.
08:43Bu noktada tabii Çin'in kredi kapasitesi, teknoloji yardımı ve desteği devreye giriyor.
08:49Bir diğer sorun yine Körfez'den çıkan ve tüm dünyayı etkileyen nokta.
08:54Ve önümüzdeki dönemde çok kendini gösterecek.
08:58Herhalde bu önümüzdeki sene daha çok bunu hissedeceğiz.
09:03Üre ve suni gübre konusunda şu anda ilk gelen işaretler tarımı etkilemeye başladığına dair.
09:11Örneğin pirinç üreticileri üretim kapasitelerini azaltmışlar.
09:17Petrol fiyatları şimdiden üre fiyatları ve de gübre fiyatları artmaya başladı.
09:25Asya'da bu önemli bir sorun çünkü çok yoksul insanla, zengin insan beraber yaşıyor.
09:31Ve siyasi gerginlik risklerinden bahsediliyor.
09:36Dolayısıyla Çin'le Amerika arasındaki bu Körfez üzerinde çıkan bölünme üzerinde alınacak tavırlar belli ki dünyanın tüm her tarafını etkileyecek.
09:48Amerika bu yüzden Çin'den yardım istiyor.
09:51Petrol şeyi, Körfez'i yönetebilmek için.
09:54Çin ise Amerika'nın aşınma sürecini gözlemekten yana gibi gözüküyor.
10:01Tabii bunun yansımalarını Afrika'ya da orada görmek mümkün.
10:04Orta Doğu'daki ülkelerin şu anda örneğin mesela şöyle bir problemleri var.
10:11Körfez ülkelerinin istikrarı allak bullak olmuş vaziyette.
10:16Gelir sorunları var.
10:18Şu anda rezervlerini kullanıyorlar.
10:20Petrol ihracatları Bahreyn'in tamamen durmuş vaziyette.
10:24Bahreyn'in nüfusunun büyük bir kısmının Şii olduğunu düşünürsek burada ciddi bir problem kaynıyor şakır şakır.
10:31Diğerleri azalttılar ihracatlarını ama şimdilik zengin ülkeler oldukları için durumu idare ediyorlar.
10:38Ama bunların özellikle Katar'ın, Suudi Arabistan'ın ve Arap Emirliklerinin önemli turizm gelirleri var.
10:48Doha'da, Bahreyn'de pardon Doha'da oteller boş ve kimsenin geleceği de yok bu durumda.
10:57Çünkü savaş devam ettiği müddetçe gelmeyecek.
11:01Şimdi dolayısıyla bu sorunun sorumlusu bir de üstelik bir sürü bomba düştü, füze düştü kafalarına.
11:08Bu yüzden buradaki ülkelerde de Çin'e doğru bir yakınlaşma ve Çin'le ekonomik entegrasyonu ve diplomatik ilişkileri geliştirme eğilimi
11:18giderek kendini daha çok hissettiriyor.
11:21Ve üzerinde, bunu nereden anlıyoruz, üzerinde çok daha fazla tartışılmaya başladı bu konu.
11:26Bu anlamda bu ikisinin bir ucu da tabii Ukrayna'ya gidiyor.
11:31Oradan Avrupa tarafına geçiyor.
11:34Anlaşılan Trump, Ukrayna konusunda da yardım istiyor.
11:39Xi Jinping'den ama o tabii ki Rusya olan ilişkileri.
11:44Çünkü önümüzdeki hafta anladığım kadarıyla Putin şeye geliyor, Pekin'e geliyor ve bütün bunları değerlendirme ve konuşmak için.
11:52Orada da yardım alma durumu yok.
11:55Şimdi o zaman şöyle belki, kısaca toparlamak gerekir.
11:58Bu ikisinin arasındaki ilişkiler dünyanın önümüzdeki dönemde ne yönde evrileceğini belirleyecek ama
12:05Amerika'nın istediği yönde olması düşük olasılık.
12:10Çünkü Çin, Amerika'nın liderliğini koruma yönünde yardımcı olmuyor.
12:15Aksine liderliğin, Amerika'nın uluslararası ekonomik ve siyasi konumunun aşınma sürecini izlemekle yetiniyor.
12:26Çünkü stratejik istikrar kavramı da bir anlamda buna tam denk düşüyor Çin'in kullandığı.
12:33stratejik olarak biz bekleyeceğiz, istikrar devam etsin.
12:36Biz yükselmeye devam ediyoruz, güçlenmeye devam ediyoruz.
12:40Dolayısıyla bu hatta gitmek istiyorlar ve bu da tabii ki zirveden beklentilerini onların bir şekilde belirlemiş oldu başından itibaren.
12:51Yani Trump'ı idare etmek, istikrarı korumak, iki ülke arasındaki ilişkileri yumuşak tutmak ve geri göndermek ondan sonra.
13:01Bu temasların ardından bir de bazı haberler çıktı Ergün Hocam.
13:06Şu söylendi, liderler arasındaki görüşmede İran ve Hürmüz'ün de Hürmüz Boğazı'nın da durumu ele alındı dedi.
13:15Ama tabii çok detayını bilemiyoruz, henüz resmi bir açıklama da gelmedi.
13:19Yine bu haberlerden yola çıkarak böyle bir konuşma olduysa, bu görüşüldüyse liderler arasında Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Doğu ve
13:29İran politikasını, Hürmüz Boğazı üzerindeki politikasını değiştireceğini görebilir miyiz ilerleyen dönemlerde?
13:38Şimdi orada şöyle bir sıkışıklık var.
13:41Şu anda Trump yönetimi, hatta bizzat Trump ve yakın çevresi, oraya saplanmış vaziyetteler ve çıkamıyorlar.
13:50Bir taraftan bir dalga, Amerika'da tartışma yürüten bir dalga, bunu ben gazeteye de aktardım geçen gün.
13:59Neokonservatiflerin tarafından gelen bir dalga, bu battık, öldük, işte Hegonyo tamamen gitti, perişan olduk derken,
14:06alttan alttan da Pentagon'u bir şey yapmak lazım, fikrine doğru itiyorlar.
14:11Ve bu anlamda geri çekilmek değil, bir kesim ileri doğru gitmek, yani bir şekilde orada gelip bir askeri varlık oluşturmak
14:19ve süreci daha bir müddet İran'ı yıpratmaya devam ederek sürdürmek istiyorlar.
14:27Trump ise bir an evvel çıkıp önümüzdeki seçimlere hazırlanmak istiyor.
14:32Tam bu noktada çok kritik bir şey olmaya başladı.
14:36İsrail'de koalisyon şu anda bozuluyor ve yeni seçimler gündeme gelecek.
14:43Bu seçimlerde en radikal dincilerin Netanyahu'ya karşı bir tepkisi olduğu anlaşılıyor.
14:51Bu anlamda özellikle Trump hükümetini, rejimini orada biliyorsun savaşa soktu İran ve de orada tutmakta İsrail diyor,
15:02İran diyor falan da İsrail. Dolayısıyla İsrail faktörünü de bu tartışmalara yürütürken hiç unutmamak gerekiyor.
15:08İsrail'de bir hükümet değişikliği ve bir İran'a yaklaşım ya da Körfez'deki bu savaşa yaklaşım değişirse eğer,
15:19dolayısıyla oradan Trump'ın çıkışı da, geri çıkışı da kolay olacak.
15:23Aksine Netanyahu ve o yakası etrafındaki faşist grup seçimlerden başarıyla çıkarlarsa ve bu yönde devam etmek isterlerse,
15:33bu sürecinden Amerika'nın geri çıkması daha da zorlaşacak.
15:39Çin'den ne istediyse, bunu tabii bir yerde şu ana kadar görmedim,
15:44ama Çin'in hiçbir şey vermeye niyetli olmadığına dair yorumlar çok fazlaca var.
15:52Verebileceği bir şey yok. Yapabileceği en fazla işte petrol piyasalarda petrol alımını azalttı.
15:58Ama 5-6 ay sonra, 4-5 ay sonra rezervler azalmaya başladığında tekrar petrol piyasalarına döner seçin.
16:06Şu anda 100 civarında dolaşan petrol fiyatları 150'ye doğru gitmeye başlar ve o kaçınılmaz bir şey.
16:15Ayrıca diğer zengin ülkelerde de rezervler azalıyor bu arada.
16:19Burada çok ciddi bir kriz, bu savaşı sürdürülemezliğini göstermeye başladı.
16:27Orta Doğu ülkeleri, yani Körfez ülkeler eski olarak çok kötü durumdalar ve gittikçe durumları kötüleşiyor.
16:34Dolayısıyla Amerika'nın oradan çıkması için basınç gittikçe artıyor.
16:40Ama Amerika'nın oradan bu basınçların altında çıkması,
16:44Çin'in dünyadaki profilinin ve ilişkilerinin ve de gelişmeleri belirleme kapasitesinin,
16:53yani potansiyel hegemonik konumunun güçlenmesi anlamına gelecek.
16:58Programın son sorusu olarak da hocam bugün öğleden sonra temaslar bitecek diye duyurulmuştu ve liderler bir ortak basın toplantısı yaptı.
17:08Burada Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, yanında Xi Jinping de vardı, Çin'in devlet başkanı,
17:15şunu duyurdu, Çin, Boeing'den yani Amerikan uçak üretici firması Boeing'den 200 uçak alacak, bunu kabul ettiler dedi.
17:24Bu da Çin ve ABD arasında yeni bir ekonomik işbirliğinin doğuşu olarak algılanmalı mı ya da nasıl algılanmalı?
17:32Şimdi açıkçası bu toplantının üstünde Çin Komünist Partisi'nin gazetesinde çıkan yorumlarda ben Boeing alışverişini görmedim.
17:46Kabaca ticari ilişkilerin gelişmesi, daha da geliştirilene karar verildi yönünde ifadeler var.
17:54Bu anlamda bu toplantı boğunca bir iki kere oldu.
17:58Trump kalkıyor, bir şeyler söylüyor. Örneğin mesela NATO üzerine de bir şeyler söyledi.
18:02Hemen dışları, Amerikan dışları düzeltmeye çalıştı bunu filan.
18:07Trump bir şeyler söylüyor, Xi Jinping buna cevap vermiyor, yuvarlak bir şekilde geçiştiriyor.
18:12Bu anlamda Boeing'den o kadar uçak alacak mı gerçekten?
18:17Alacaksa bu alışverişi yapmak için karşılığında da bir şey alması lazım.
18:21Bu denklemin öbür tarafını, Boeing lafını duydum ama denklemin öbür tarafını duymadım.
18:30Denklemin öbür tarafında ziyarete, Pekin'e getirilenler arasında ileri teknolojilerin temsilcisi, CEO'lar olduğuna bakarsa
18:45karşılığında çip ithalatında ve teknoloji sektöründeki ambargoların kalkmasını isteyecek.
18:54Bu koşullarda Boeing'den bir şey almak, bu iki yüz tane Boeing almak Amerika'ya belli bir destek verebilir belki.
19:00Ama buna karşılık Çin'in elinin boşaldığı takdir, boşalması yapay zeka, kuantum bilgisayarı, diğer bilgisayar telefonu, cep telefonu uyduğu vesaire
19:12alanlarında ilerleyişini hızlandıracak.
19:16Dolayısıyla burada Amerika açısından iki tarafı keskin bir uçak var.
19:21Çin açısından da iki yüz tane uçağı alıp Amerika'yı ekonomisini desteklemenin karşılığı bizim de bir şey almamız gerekiyor kısmında.
19:29Herhalde bu önümüzdeki günlerde daha açıklığa kavuşur bu konu.
19:34Ama şu anda bu sabah, bu toplantı bittikten sonra yayınlanan Çin Komünist Partisi gazetesi yorumlarında ve haberlerinde ben bunu görmedim.
19:47Peki. Sevgili hocam çok teşekkür ediyorum.
19:49Bu haftada kırmadınız bizleri.
19:51Her cuma olduğu gibi bu cuma da dünyada yaşananları değerlendirdik.
19:55Ağzınıza sağlık.
19:56Teşekkür ederim. İyi çalışmalar.
20:00Sağ olun hocam.
20:01Evet sevgili Cumhuriyet TV izleyicileri, gazetemiz yazarı Ergin Yıldızoğlu yayınımızın konuydu.
20:07Efendim, sekiz buçuk yıl aranın ardından ilk defa bir Amerikan başkanı Pekin'e resmi ziyarette bulundu ve birçok konu başlığı
20:15ele alındı.
20:16Stratejik işbirliklerinden, ekonomik işbirliklerine ve Orta Doğu'nun durumuna, İran'ın durumuna kadar birçok konu konuşuldu.
20:2413 Mayıs'ta başlamıştı Donald Trump'ın Çin ziyareti.
20:28Bugün yani 15 Mayıs öğleden sonra bitmesi bekleniyordu.
20:32Biz de Cumhuriyet TV'de dünyanın nasıl etkileyeceğini, bu görüşmenin bunu konuştuk, bunları tartıştık.
20:39Şimdilik burada noktada görürüz efendim.
20:41Başka programlarda yeniden görüşmek dileğiyle.
20:44Sevgiler.