- 22 saat önce
Okudukları ve gördükleri ile yetinmeyip, gündemin perde arkasını öğrenmek isteyenler Arka Plan'da buluşuyor. Ülke TV ekranlarının güçlü ismi Mustafa Yıldız Arka Plan ile gündemin nabzını tutuyor.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00İntro
00:12İyi akşamlar, Arka Plan'a hoş geldiniz. Ben Mustafa Yıldız.
00:17Bu akşama da haberlerimizle, sıcak gelişmelerle ve satır aralarında kalan detaylarla başlıyoruz efendim.
00:24Bir yanda Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Kazakistan ziyareti. Birazdan ele alacağız.
00:28Diğer yanda ABD Başkanı Donald Trump'ın Pekin ziyareti. Çokça konuşuluyor, çokça tartışılıyor.
00:36İlk durağımız Pekin olacak. Donald Trump büyük bir karşılama töreni ve kalabalık bir heyetle Pekin'e hareket etti.
00:45Çin'le İran'ı konuşacaklarını, uzun uzun konuşacaklarını söyledi. Çin Devlet Başkanı tarafından karşılandı.
00:52Gelin şimdi bugün yaşananları, Pekin'de yaşananları izleyerek başlayalım.
01:03Dünyanın gözü kulağı Pekin'de. ABD Başkanı Donald Trump, iki gün sürecek tarihi ziyaret için Çin'e ayak bastı.
01:16Başkan Trump'a eşlik eden heyetse oldukça dikkat çekici.
01:19Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Savunma Bakanı Pete Exit'in yanı sıra teknoloji devleri Nvidia'nın CEO'su Jensen Huang ve
01:26X'in sahibi Elon Musk'la heyetteki yerini aldı.
01:29Ziyaret Orta Doğu'da kırılgan bir ateşkesin gölgesinde gerçekleşiyor.
01:32Gündemin en sıcak başlığı ise enerji koridoru Hürmüzboğazı'ndaki güvenliğin tesisi olacak.
01:39Ticaret savaşlarında ise Busan Mutabakatı masada.
01:43Karşılıklı ek tarifilerin bir yıl ertelenmesini öngören geçici barışın kalıcı bir anlaşmaya dönmesi hedefleniyor.
01:518,5 yıl sonra Çin'i ziyaret eden ilk Amerikan Başkanı olan Trump, Devlet Başkanı Xi Jinping'de ticaret ve diplomasi
01:58masasına oturacak.
02:00Trump sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda, bu parlak insanların sihirlerini göstermesi için Çin'in açılmasını isteyeceğim diyerek yeni ticaret anlaşmalarının
02:09sinyalini verdi.
02:10Çin Dışişleri Bakanlığı'ndansa yanıt gecikmedi.
02:13Pekin yönetimi, çalkantılı dünyada istikrar için iş birliğine hazırız mesajı verdi.
02:19Ziyaretin ajandası yoğun.
02:21Cennet tapınağı gezisinden resmi yemeğe kadar sürecek programda sadece ticaret değil, İran ve Tayvan gibi kritik başlıklar da ele alınacak.
02:32Pekin'deki bu temasların, küresel ekonomideki kırılgan ateşkesi kalıcı bir iş birliğine dönüştürüp dönüştürmeyeceği merakla bekleniyor.
02:47Şimdi ziyaretin ayrıntılarını Hacı Bayram Veli Üniversitesi öğretim üyesi Kadir Ertaç Çelik'le konuşacağız.
02:54Öncelikle kendisine hoş geldiniz diyeceğiz.
02:57Karşımda göremedim tabii arkadaşlar.
02:58Şu anda kendimi gördüm.
03:00Evet hocamız geldi.
03:01Hocam iyi akşamlar, hoş geldiniz.
03:03Merhabalar Mustafa Bey.
03:05Teşekkür ediyorum.
03:05Hayırlı akşamlar diliyorum.
03:07Sağolunuz hocam.
03:07Masada ne olacak Pekin'de?
03:10Evet aslında Pekin'de bir kamuoyuna deklare edilen başlıklar söz konusu olacak.
03:16Bir de kamuoyuna deklare edilmeyen ama liderlerin hem rutin ajandalarında yer alan hem de görüşme esnasında proaktif bir şekilde karşı
03:28tarafı hazırlıksız yakalama umuduyla ortaya atacakları hususlar olacak.
03:33O nedenle meselenin bir global düzeyde görüşmenin global düzeyde meselelere ilişkin bir ajandası gündem olmakla birlikte aynı zamanda tabii ki
03:44pek tabii bir şekilde her ne kadar Trump İran'la ilgili konuların gündemde olmayacağı,
03:51Çin'e ihtiyacımız yok şeklindeki çıkışlar olsa dahi Hürnüz meselesinden başlamak üzere Tayvan meselesi, nadir bulunan elementlerle ilgili konular,
04:02çip üretimi meselesi, ekonomik alt sistemin politik üst sistemle ilişkisi bağlamındaki önemli ticaret güzergahları ve işleyişler noktasında bir sürü başlığı
04:17tartışmaları,
04:18en azından bunlarla ilgili bir prensip görüşme sistematiği yapacaklarına dair bir beklenti var.
04:25Bu beklenti içerisinde tabii ki ABD'nin özellikle Trump dönemi itibariyle Çin'e bakışı açıkçası Hegemon Challenger mücadelesinin sert bir
04:39şekilde yürütülmesi ve Trump bunu birinci döneminde de yapmaya çalışmıştı.
04:46Rusya ile birlikte Çin'i balkanlaştırma stratejisini hayata geçirme.
04:50Trump'ın ikinci döneminde Rusya faktörü Ukrayna savaşından ötürü çok rantabıl, rasyonel bir faktör olmaktan çıktığı için
05:00ve Çin'in küresel sistemdeki gerek ekonomik pozisyonu, gerek ABD'nin stratejik sıkışmışlığına bağlı olarak sadece Hünnüz'deki travmatik durum değil,
05:12Atlantik İttifakı ile de yaşadığı problematiğin küresel angajmanlara yansımaya başladığı bu dönemde,
05:20Çin'i balkanlaştırmakla veya Çin'e karşı yeni bir cephe açıp daha küresel nitelikte bir problematikle yüzleşmekten ziyade,
05:28Çin'le diplomatik anlamda ABD perspektifine yakın bir ilişki sistematiği kurmaya çalışacağına dair bir beklenti var.
05:38Burada Güney Çin Denizi'nde tabii ki atlamayacaklarını düşünüyorum ben.
05:44Peki hocam, şimdi tabii Trump gitmeden önce ateşkese yönelik çok da olumsuz gelişmeler yaşadık.
05:54Yani ABD tarafı ateşkesin artık sona erdiğini, hatta Trump bombalamadan falan bahsetti gitmeden önce.
06:00İran tarafıysa bizim isteklerimizi kabul etmek zorundasınız dedi, başka çareniz yok dedi.
06:07Şimdi böylesine gerilmiş bir ortam bize ne anlatıyor?
06:09Çin'de bu gerginliği bilerek mi Çin'e gitmeden önce çıkardı?
06:13Yoksa Çin'de konuşacakları şeyler bunların üzerinden mi bina edilecek?
06:17Şimdi öncelikle şunu ifade etmek gerekiyor ki her iki taraf açısından da sahadaki gerçeklikle siyasi düzlemdeki algı arasında paralellik arz
06:29etmeyen durumlar söz konusu oluyor.
06:31Bu zaten 5. nesil savaşların beklenen bir yansımasıdır.
06:35Taraflar bir anlatı üzerinden, algılar üzerinden savaş diyalakliğini, sahadaki gerçekliği etkilemeye çalışmaktadırlar ve diğer aktörleri de bu kapsamda etki altına
06:47almaya çalışmaktadırlar.
06:48Ama Trump'ın bahsettiği üzere evet ateşkesin işte çok gerçekçi olmadığı en başından beri malumun ilanı şeklinde ifade edebileceğimiz bir
06:57durum.
06:57Ama burada Trump'ın İran'a karşı ezici üstünlüğümüz söz konusu şeklindeki anlatısının da çok gerçekçi olmadığını biz görebiliyoruz.
07:08Yani Amerikan İstihbaratı'nın sunmuş olduğu rapora göre İran'daki 33 rampanın 30'u aktif.
07:16Şimdi 33 rampanın 30'ünün yeniden operasyonel bir seviyede erişime açılması demek taşıma füze sistemlerinin füze rampalarının kullanıldığını ve bu
07:28Amerika Birleşik Devletleri açısından stratejik bir problematiği beraberinde getirdiğini bize gösteriyor.
07:33Hatta Arakçı çok daha üst perdeden konuşarak mevcut kapasitemizin %75-80'i değil %120'sine eriştik şeklinde bir açıklama yaparak savaş
07:45öncesi durulan daha iyi olduğuna dair bir angajmanla hareket ediyor.
07:50Aynı zamanda İran'ın Amerika Birleşik Devletleri'nin füze stoklarında çok ciddi anlamda problemler var.
07:57Biliyorsunuz 1100 uzun benzilli gizli seyir füzesi kullandı.
08:01Bunların çok ciddi bir miktar olduğumuz stoklara oranladığımızda ortada Tomahawk füzeleri yine aynı şekilde binden fazla kullanıldı.
08:11Patriotlar yine 1500 civarı kullanıldı.
08:14ABD'nin böylesi bir sıkışmışlığı var.
08:17Hürmüz'den doğrudan bir kaybı yok.
08:19Yani Hürmüz'e bağlı bir petrol, doğalgaz angajmanı ABD'nin yok.
08:24Ama dolaylı olarak hem Petro-Dolar ilişkisi zarar görüyor hem ABD'nin başta körfez olmak üzere müttefiklik sistemine ilişkin soru
08:33işaretleri ve kayıpları söz konusu.
08:36Ama Çin bu noktada hiçbir şekilde süreçten etkilenmiyor.
08:41Tamam Çin Hürmüz Boğazı'na çok bağımlı.
08:43Basta'nın hidrokarbon kaynaklarına çok bağımlı.
08:47Ama Çin'in bunu tölere edebilecek bir mevcut an itibariyle angajmanı var.
08:53Bir diğeri Çin küresel çatışmalardan, bölgesel nitelikli çatışmalardan hep uzak durmak suretiyle aslında mevcut gücünü kullanmadan istikrarlı büyümesini devam ettiren
09:06bir aktör.
09:06Hegemon olan ABD kullandığı gücün yerine yenisini tahkim edemediği için gücünle negatif yönlü bir imbelenme var özellikle 2000'li yıllardan
09:17itibaren.
09:18Şimdi Çin'in çatışmalardan uzak kalmasından ziyade Trump belli bir zorlamayla işte bu...
09:25Peki şu şey nasıl olacak hocam yani Çin İran'a destek oluyor.
09:30Desteğini çok da fazla gizlemiyor ama çok da bunu yüksek sesle de yapmıyor.
09:35Şimdi masada Şii Trump'a bunu nasıl anlatacak?
09:39Ben İran'ın arkasındayım mı der?
09:41Ya da daha diplomatik bir dil kullanıp işte hürümüzü açın savaşı bitirin mi der?
09:47Trump buna nasıl karşılık verir?
09:49Yani Çin'in buradaki savunma ya da tabiri caizse diplomatik saldırı halinde mi olacak?
09:57Ne dersiniz?
09:58Çin katil suretle İran'a açıktan destek verdiğini Trump'a söyleyemez.
10:03Şii bu angacmana girişemez.
10:05Çünkü Çin'in özellikle 70'lerden sonra ve 90'larda artık bir güç olarak 2000'lerde güç olarak ortaya çıkmasıyla
10:12birlikte ortaya koyduğu
10:14barışçıl dış politika ve çatışmalardan uzak durma stratejisi de ters bir angaçman olur.
10:19Bunun için şu kartı kullanacağını varsayıyorum ben.
10:23Hürmüz'ün ve Bastran'ın hidrokarbon kaynaklarına ihtiyacımız var.
10:27Bu kaynaklara erişim noktasında lütfen bize bir müsamah gösterin.
10:33Bununla ilgili bize bir alan açın şeklinde Amerika'nın hegemonik kibirinde okşayan bir diplomatik söyleme girişecek.
10:40Bunun karşılığında da özellikle Tayvan meselesi gibi Güney Çin denizindeki yapay adalar meselesi gibi problemli konularda Amerika Birleşik Devletleri ile
10:53uzlaşı zeminini aramaya çalışacak.
10:55Yani siz orada bir alan açarsanız biz burada bir alan açabiliriz şeklinde ve şunu diyecek Venezuela'da biz size hiç ses
11:05çıkarmadık.
11:05Venezuela sizin arka bahçeniz olarak gördüğünüz bir bölgeydi çünkü Amerikalar kıtası Monroe doktrininden beri ABD'nin tırnak içinde ifade ediyorum
11:16kendi malı olarak gördüğü coğrafya.
11:19Biz Venezuela'da hiç ses çıkarmadık ama İran'da da bizim damarlarımızdan birisi kesilirse hürmüz üzerinden bu küresel piyasalarda ciddi anlamda etkiler.
11:29Bizim küresel pazardaki nüfuzumuz mevcudiyetimizin negatif yönde etkilenmesi Çin ekonomisinin ekonomik kaynaklarının Amerikan işte İngiliz yani Batı medeniyetinin bankacılık sistemindeki
11:47karşılığı negatif yönde etkilenir.
11:49Ve bu dolaylı olarak yine sizi küresel anlamda sıkıştırır.
11:53O zaman geliniz bir ultra emperyalist mutabakata varalım ve kendi nüfuz alanlarımızda mümkün mertebe birbirimize saygı duyalım şeklinde daha yapıcı
12:03çatışmayı krizi alevlendirmeyecek bir dil kullanacağını ben beklemekteyim.
12:11Yoksa Çin'in doğrudan bir askeri çatışmaya girmekten kaçındığını görüyoruz.
12:15Venezuela'da bunu zaten Trump da test etti açıkçası.
12:19Bunu test ettikten sonra bu adımı atması ama biliyorsunuz bayağı da geciktirdi, erteledi.
12:26Bu Çin ziyaretiyle ilgili bayağı tartışmalar da yürütüldü.
12:31Böylesi bir atmosferde gittiği ama Çin, Trump'ın elinde de Çin'in İran'a yönelik vermiş olduğu desteğe dair Çin
12:40'e karşı bir dosya oldu.
12:41Amerikalılar tarafından çok da dile getirildi.
12:43Burada bir detay var, onu da rica edeceğim sizden.
12:47Melania Trump'ın da ziyarete katılacağı ifade ediliyordu ama görüntülerde kendisini göremedik.
12:53Bunun da tabii farklı anlamları olduğu söyleniyordu diplomatik açıdan.
12:57Ne oldu, ne değişti?
13:01Diplomatik açıdan tabii ki liderler ve first laidiler birlikte bu tip üst düzeyli diplomatik temasları gerçekleştirirler.
13:10Bu diplomatik nezaketin ve daha önemlisi Mustafa Bey barışçı ziyaretin bir göstergesidir, simgesidir.
13:19Eğer karar alıcı mekanizma yanında first laid'i gibi karar alıcı mekanizmanın doğrudan içinde olmayan aktörleri götürmedilerse
13:31bu çokça dostça atmosferde olmayacak müzakere sürecinin veya diplomatik temasın riskli görüşmelere barındıracağına dair bir anlamda içeriyor.
13:44Açıkçası ben Trump'ın vermek istediğim mesajın bu yönde olduğuna dair bir yorga sahibim.
13:50Tabii çok sayıda varsayım, çok sayıda tartışma oluyor bu konuyla ilgili ama
13:54benim düşüncem Trump'ın biraz da ataerkil maskülen bir dış politika anlayışıyla
14:00ciddi bir şekilde meseleleri konuşup sadece iş görüşeceğiz ve
14:06çokça dostane olmayan bir atmosfere girişilirse buna da hazırlıktıyız şeklinde bir mesaj durmaya geçmiştir.
14:14Açıklamalarında hani Şii benim dostum iyi anlaşıyoruz, böyle bir havuç uzatma şeyi vardı, havası vardı sanki.
14:23Anlaşıklı olduğumuz Trump taktikleri, malumumuz Trump şu an Türkiye'ye karşı bunları yapamıyor tabii ama
14:31geçtiğimiz dönemde de çok iyi söylemlerde bulunduktan sonra diplomatik teamüllere çok aykırı
14:39Türkiye'ye karşı hamleler yapmaya çalıştığını biliyoruz.
14:42Cevabını almıştır, Türkiye'nin altında kalmamıştır, sahada da bunun cevabını vermiştir.
14:48O yüzden Trump'ın böyle açıklamalarının samimiyet derecesinden uzak olduğunu biliyoruz.
14:56Her zaman bu tip ifadeleri kullanıyor ama bunları kullanırken hiç beklenmedik bir hamleyle de
15:03işte biz buna öngörülemez karar alıcı modeli diyoruz.
15:07Tercihi bu, sürekli bunu yapıyor, yürütüyor ve bir yandan da hegemon güç olduğu için işte havuç ve sopa sizin işaret
15:15ettiğiniz gibi bir yandan havucu gösteriyor.
15:17Diğer yandan da eğer dediğimiz gibi olmazsa bizim sopamız da var şeklinde o sert gücün, hegemon gücün varlığını hissettirmeye çalışıyor.
15:32Peki o zaman...
15:33Tabii bundan büyük bir kriz çıkar mı? Görüşmeden bir kriz çıkmayacak.
15:36Öyle bir bekletim yok.
15:36Yani kriz beklemiyoruz diyorsun.
15:38O zaman son soru olarak da şunu sorayım.
15:40Yani bir iki dakikamız var ama kısa bir cevap da olsa konuşalım.
15:44Hani dedik ya nasıl olacak, hava nasıl olacak diye.
15:47Bunun çıktıları ne olacak?
15:48Yani elimizde net bir çıktı olacak mı bu görüşmeden sonra?
15:52Şimdi bakınız bu görüşmenin temel tabii ki gündem maddeleri daha kısa vadeli konularla ilgili gündem maddeleri kamuoyuna deklar ediliyor ama
16:02benim açımdan bu görüşmeye ilişkin temel okuma küresel sistemin revizyonu sürecinde aktörlerin yeniden rol dağıtımına ilişkin bir diplomatik masa kuruluyor.
16:14Bu rol dağıtımında eğer bizimle iş birliği yaparsanız biz birlikte nüfuz alanlarımızı bölüşürüz ve burada başta Tayvan meselesi ve küresel
16:25ekonominin yeniden şekillendirileceği ticaret yollarında, kuşak yol, Aymek gibi projeler konusunda önemli ticari angaçmanlarla bir iş birlikteliği.
16:35Şimdi apartmanın en üst katına ABD'ye oturtalım ve yönetici onu yapalım.
16:41Size de bu apartmandaki en lüksuit dairelerden birini verelim ve ABD'den sonra bu apartmanın prensi siz olun şeklinde bir beklenti
16:51var.
16:52Yani İran'daki krizin bu savaş krizinin bitmesine yönelik herhangi bir hamle olmayacak.
16:58Böyle beklentim yok.
16:59ABD'nin böyle bir talebi yok.
17:01Çin'in de böyle ciddi bir iddiası yok.
17:03Ama İran'a yönelik meseleleri arka kapıda teknisyenleri tartışacaklar, konuşacaklar.
17:11Oradaki abluka ve o seyri sefere ilişkin belki bir takım kararlar çıkabilir.
17:17Nadir bulunan elementlerle ilgili bir konu konuşulabilir ve bununla ilgili bir kararda deklare edilebilir.
17:25Onun dışında ticari konular gibi daha rutin konularla ilgili söylemleri göreceğiz biz.
17:30Peki. Çok teşekkür ederiz yayınımıza katıldığınız için. Sağ olun.
17:52Cumhurbaşkanı Erdoğan Kazakistan'da orada da yine Türkiye bir kez daha dünyanın gündemine gelecek.
18:00Nitekim Kazakistan-Türkiye Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi ve Türk Devletler Teşkilatı gayri resmi zirvesine katılacak.
18:10Cumhurbaşkanı Erdoğan.
18:10Şimdi Kazakistan'da Erdoğan'ın nasıl karşılandığını izleyelim.
18:15Daha sonra üzerine konuşacağız.
18:21Cumhurbaşkanı Erdoğan kritik zirve için Kazakistan'a gitti.
18:24Türk dünyasının stratejik ortaklığını pekiştirmek için hazırlıklar tamamlandı.
18:31Erdoğan, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in daveti üzerine ziyaretini planladı.
18:38Şehrin çeşitli noktalarına Türkiye ve Kazakistan bayrakları asıldı.
18:43Resmi görüşmelerin yapılacağı alanlarda yoğun güvenlik tedbirleri alındı.
18:50Temaslarda siyasi ilişkilerin yanı sıra enerji, ulaştırma, ticaret ve savunma sanayi alanlarındaki yeni işbirliği başlıklarının ele alınması bekleniyor.
18:59Liderler ayrıca Kazakistan-Türkiye Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi'nin 6. toplantısına başkanlık edecek.
19:09Erdoğan daha sonra Tokayev'le birlikte Türkistan kentinde Türk Devletleri Teşkilatı Gayri Resmi Zirvesi'ne katılacak.
19:17Çin ile Avrupa arasında alternatif ticaret rotası olarak değerlendirilen orta koridorda Türkiye ile Kazakistan'ın koordinasyonunun arttırılması hedeflenirken,
19:26Bakü-Tiflis-Ceyhan-Bora hattı üzerinden taşınan Kazak petrolü miktarının arttırılması da gündemde.
19:32Ayrıca ABD-İsrail-İran Savaşı, Filistin'deki son gelişmeler, Rusya-Ukrayna çatışmasının çözümüne yönelik neler yapılabileceği konuları da masaya yatırılacak.
19:42Ziyaretli Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, Ticaret Bakanı Ömer Bolat ve çok sayıda bakan ve üst
19:49düzey yetkili Erdoğan'a eşlik ediyor.
20:03Cumhurbaşkanı Erdoğan'la birlikte programı izleyenler arasında Ülke TV Genel Yayın Yönetmeni Hasan Öztürk de var.
20:09Hemen Astana'ya dönelim ve Hasan Öztürk'e merhaba diyelim.
20:13Eyvallah, merhaba.
20:15İyi akşamlar, iyi geceler. Eyvallah.
20:17Saat farkı da vardır muhtemelen.
20:20Şimdi bir kere önce şunu sormak istiyorum.
20:23Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Kazakistan'a inişiyle beraber oradaki havayı kısaca bir önce alabilir miyiz?
20:31Şimdi siz haberde verdiğiniz kısmen önce şuradan başlayalım.
20:35İnmeden önce, uçak inmeden önce biz Kazakistan hava sahasına girdikten sonra da inilene kadar.
20:42Yani Cumhurbaşkanı uçağı Rus Sultan Nazar Bey'e havaalanına inene kadar iki F-16 sürekli biri sağında biri solunda Cumhurbaşkanı
20:55uçağının eşlik etti, selamladı Cumhurbaşkanı'nı.
20:59Ve biz havaalanına inene kadar da bizimle beraberdik.
21:03Önce onu söyleyelim.
21:04İnince, bir önce gördüğünüz helikopter de var.
21:08Uçak indi.
21:09Biz erken hemen uçaktan çıktık.
21:13Ve şunu gördük.
21:15İki helikopter, biri Kazakistan bayrağı taşıyordu, diğeri de Türk bayrağını.
21:21Uçağın etrafında ve havalanın etrafında dönmeye başladı.
21:27Sonrasında Sayın Cumhurbaşkanı Tokay'a etrafından karşılandı, Kazakistan Cumhurbaşkanı tarafından.
21:34Ve oteline geçmek üzere yola çıktığında da o helikopterler havalanından otele kadar da takip etti konvoyu.
21:45Ama bayraklarını indirmişlerdi.
21:47Yani hem Kazakistan bayrağı hem de Türkiye bayrağını kaldırmışlardı.
21:52Çok özenli bir karşılama, onu söylememiz lazım.
21:56Yani haberlerde görüyoruz, Don Burası çalındı, Sayın Tokay'a direkt merdivende Cumhurbaşkanı'nızı karşıladı.
22:06Çok güzeldi.
22:07Niye?
22:08Çünkü Türkiye-Kazakistan ilişkileri her geçen gün sürekli hızlı bir şekilde gelişiyor.
22:16Ve Türkiye-Kazakistan dostluğu, iş birliği, beraberliği her geçen gün pekişiyor.
22:22Bu nedenle de ikili arasında muhabbet var.
22:26Şimdi tabii Kazakistan bölgenin en önemli, en etkin ülkelerinden de biri.
22:32Ayrıca ekonomi anlamında da ekonomisi en iyi olan ülkelerinden biri.
22:37Şimdi bizim haberde de vardı, onu sormak istiyorum.
22:40Bakü-Tiflis-Ceyhan-Boru hattında Kazak petrolü de var, değil mi?
22:43Onun arttırılması da gündemde.
22:47Şimdi bu tam da dünyanın petrolü konuştuğu günlerde ne anlama geliyor?
22:52Biraz o arka planı da sizden almak isterim.
22:54Güzel.
22:55Şimdi şuradan bakmak lazım.
22:58Bir kere dünyanın en büyük ülkelerinden birinden bahsediyoruz.
23:02Yani coğrafi olarak, toprak olarak dünyanın en büyük ülkelerinden birinden bahsediyoruz.
23:08Orta Asya ya da Türkistan coğrafyasındaki en büyük coğrafya olarak söylüyorum yine Türk devletinden bahsediyoruz.
23:18Evet.
23:19Burada bir nüfus sorunu var.
23:21Yani 20 milyon nüfus var ama 3 milyon kilometre kareye yakın toprak var.
23:25Çok büyük bir zenginlik aslında.
23:28Şimdi bu coğrafyanın da hem kuzey yarımkürenin kuzeyine hakimiyeti, dolayısıyla oranın zenginlikleri, oranın coğrafyasının zenginlikleri var.
23:44Hem kuzey yarımkürenin güney kısmı, yani Türkistan kısmını kastede söylüyorum.
23:50Yani Özbekistan'a yakın, Kırgızistan'a yakın kısımlarını da söylüyorum.
23:55Oralarda da başka bir coğrafya var ve oralarda da başka coğrafya zenginlik var.
24:02Şimdi böyle bir ülkeden bahsediyoruz ve önemli bir hatırlatma, orta kuşak özellikle dünya ticaretinin önemli aksılarından biri için Kazakistan,
24:16ki çok büyük bir coğrafyadan bahsettiğimiz için önemli bir geçiş güzergahı.
24:22Önce bu.
24:22İkincisi petrol dedin.
24:24Kazakistan sadece Kazak petrolü olarak bakmamak lazım.
24:32Dünyadaki önemli nadir elementler düzeyinde de, yer altı, yer üstü zenginlikler açısından da gerçekten bakir bir ülke.
24:45Yani burada işlenecek petrol de var, işlenecek başka mineraler de var, işlenecek başka işler de var.
24:51Yani sadece petrol yok, başka yer altı zenginlikler de var.
24:54Evet, bu yarın tabi asıl Sayın Cumhurbaşkanı'nın bugün baş başa, tam baş başa diye bir ifade de var bize
25:05verilen programda.
25:08Yani Sayın Tokayev ile Sayın Cumhurbaşkanımız baş başa bu akşam yemek eder.
25:13Şimdi yarın da haber de vardı ama ben tekrar etmekte fayda var.
25:18Yarın özellikle bu yine bir öğle yemeği yendikten sonra yüksek düzeyde stratejik konsey toplağısı.
25:27Bu altıncısı düzenlenecek.
25:29Ekonomik yarın ele alınacak yani.
25:32Tabii tabii yani bu işin içerisinde savunma sanayi, işin içerisinde petrol, işin içerisinde başka işte efendim ticari alıp verme.
25:45Yani sadece Türkiye'nin buraya değil ve buradan Türkiye'ye değil karşı da alıp verme meselesiyle ilgili toplantı var.
25:53Konsey toplantısı var.
25:56Akşamda Türk iş formu var yani Kazakistan ve Türkiye iş formu var.
26:01İş adamlar da burada.
26:03Yani burada çok ilginç uçakta da Sayın Cumhurbaşkanı uçağında da iş adamları vardı.
26:07Mesela OYAK yönetim kurulu başkanı burada yani onu da söyleyelim bu kadarı söyleyeyim en azından.
26:13Dolayısıyla...
26:14Yani bu şunu mu gösteriyor?
26:15Türk iş adamları ya da Türk iş dünyasının Türk dünyasıyla da ekonomik anlamda önümüzdeki süreçte belki de farklı anlaşmalar yapmalar.
26:25Tabii sen konuya vakifi olduğunca söylemekte fayda var.
26:29Mesela bizim Türkiye'ye Azerbaycan ilişkilerimiz nasıl başladı şu anda hangi noktada görüyoruz yani.
26:34Şimdi Özbekistan'la Türkiye'ye Özbekistan ilişkileri her geçen gün artıyor.
26:38Şimdi Kazakistan evet Kazakistan da mesela büyük bir partner demeyelim yani bir kardeş hatta kardeşten öte.
26:47Şimdi biraz sonra belki Türkistan'daki toplantıya da değineceğiz.
26:53Bu diğer Türk devletleri devletli hükümet başkanından da katılacağı toplantıya da değineceğiz.
27:00Artık şu dönem bitti.
27:04Yani Türkiye'nin uzunca bir süre sadece batıya dönen yüzü nedeniyle ya da Sovyetler Birliği'nin yani Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler
27:17Birliği'nin birer parçası olan Türk dünyasındaki devletlerin
27:20sadece Rusya etkisinde veya Doğu'nun etkisinde kalması dönemi bitti artık Türkiye ile Türk dünyası her konuda birliktelik geçiyor.
27:32Peki ben bunu soracaktım madem siz açtığınız aslında benim de sorularım arasındaydı.
27:39Bu Türk Devletler Teşkilatı'nın gayri resmi bir zirve olacak fakat illa ki bunun önümüzdeki süreçte çıktıları olacak.
27:47Şimdi Türk Devletler Teşkilatı'nın önümüzdeki süreçte daha da etkin bazı işler yapmasını bekleyebilir miyiz o zaman?
27:55Şimdi bakın ben bu teşkilatın birçok toplantısının takip etme şansına sahip oldum.
28:05Türkiye'de, Azerbaycan'da, Özbekistan'da, Kazakistan'da takip etme şansı buldum.
28:13Yani Özbekistan'daki mesela o zaman Orban'dı, Macaristan Başbakanı şimdi değişti ama Macaristan'ın defa gözlemci olarak geldiği günleri hatırlıyorum.
28:23Burada çok güçlü liderler var onu söyleyelim.
28:28Yani Sayın Cumhurbaşkanı zaten başlı başlı yani 23 yıllık bir iktidar dönemi var.
28:33Şu anda dünya çapında çok etkili bir siyasetçi ve devlet adamı olarak karşımızda.
28:40Aynı şekilde mesela Kazakistan'da bir tokeye gerçeği var yani tam.
28:44Yani şöyle diyelim bağımsızlık 91'deki bağımsızlıktan sonraki ikinci cumhurbaşkanı olarak geliyor.
28:50Ve fakat şu anda Kazakistan'ı ekonomik olarak da siyaseten de ve dünyaya entegrasyon,
28:59yani dünyaya açtım konusunda da olağanüstü bir çabayla ülkesini dönüştürüyor.
29:04Azerbaycan'ı zaten biliyoruz Sayın Aliyev'in aldığı pozisyonu biliyoruz.
29:09Özbekistan'da çok güçlü bir lider var yine.
29:13Dolayısıyla bu liderlerin beraberlikleri ve oluşturulan bu Türk Devletleri Teşkilatı'nda çok önemli işbirlikleri,
29:28beraberlikler gelişiyor.
29:30Fakat en önemlisi duygudaşlık gelişiyor.
29:35Yani Mustafa bunu söylemem lazım ve hani ortaklaşma derken biraz çekinerek söylüyorum.
29:41Ortaklaşma illa al ver anlamında.
29:44Ama duygudaşlık.
29:46Hasan Öztürk her şeyi böyle dilini ısırarak söylüyor da.
29:50Ama manşeti de vermiş oldu aslında bana göre.
29:54Şu, Türk Devletler Teşkilatı'nın her bir üyesi önümüzdeki süreçte herhalde daha görünür mü olacak anlamı çıkıyor.
30:03Hem görünür hem bu teşkilat çok daha etekemeye bürünmüş olacak.
30:07Yani şunu söylemiyorum.
30:09İşte bir Avrupa Birliği, hayır onu söylemiyorum.
30:12Hayır, belki ama zamanını bitirmiş, dönemini tüketmiş bir Avrupa Birliği'nden sonra
30:20Türk Devletleri Teşkilatı belki çok daha büyük bir organizasyon, çok daha büyük bir işbirliğinin de üretilebileceği bir yeri olabilir.
30:30Ama burada daha önemlisi, hani Sovyetlerin çökmesinden sonra bağımsızlıkların elde eden Türk Devletleri ile uzunca süre batıya bağımlı bir Türkiye
30:50'nin şimdi birbirlerini fark etmesi.
30:55Yani bunun çok daha önemli olduğunu.
30:58Bu ifade de bence önemli.
31:01Daha söyleyelim ya, Türkiye'nin rabıtası Washington, Londra, Berlin, Brüksel hattındayken,
31:12işte efendim Kazakistan'ın, Özbekistan'ın, Azerbaycan'ın, Tacikistan'ın, Tacikistan'da katmak istiyorum buraya,
31:18Türkmenistan'ın, Türkmenistan'ın yönünü Moskova'ya, Leningrad'a dönmesindeki aks kayması şimdi başka bir noktaya gidiyor.
31:32Şimdi Kazakistan'dan, Astana'dan bakınca Ankara, İstanbul çok daha yakın.
31:39Ankara'dan, İstanbul'dan bakınca Astana çok yakın, Azerbaycan'ın başkenti Bakü çok yakın,
31:48öbür tarafta Taşkent çok yakın, onu anlatmaya çalışıyorum.
31:51Dolayısıyla bu, ben şunu biliyorum, yılda en az bir tur atılıyor, onu söyleyeyim.
31:57Yani en az bir kez görüşülüyor.
31:59Bu gerçekten sarsıcı bir şey.
32:02Şimdi şöyle, bir iki dakikam kaldı ama orada da şunu sorsam,
32:06bu durum yine önümüzdeki süreçte, yani önümüzdeki on yıllar içerisinde,
32:12dünyadaki işte kurulması beklenen ya da konuşulan o yeni düzende de bir rol oynar mı?
32:18On namaz olur mu? Çok güzel bir soru oldu.
32:21Şimdi Mustafa çok önemli bir soru oldu.
32:23Çünkü bunu, yani birkaç dakikamız kaldı ama şöyle anlatmamız lazım.
32:28Bir kere hani tek kutuplu dünya, çok kutuplu dünya, nasıl bir dünya,
32:34işte kaos dünyası diye konuştuk durduğumuz dönemde geldiğimiz şeyler şu,
32:39ikili ilişkiler, bölgesel ilişkiler, bölgesel ittifaklar, ikili ittifaklar.
32:44Bu yeni dönemin perspektifi bu.
32:49Yani Türkiye, işte Kazakistan'da olduğu için konuşuyoruz.
32:52Türkiye-Kazakistan, ikili ilişkilerin iyi olması.
32:54Sonra Türk devletleri topluluğu içerisinde Kazakistan, Özbekistan,
32:58Tacikistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Türkiye'nin,
33:01Azerbaycan'ın hep beraber bir şey yapması.
33:03Buraya bir şekilde Macaristan'ın dahil olması.
33:07Hatta Ruslarının gözlemci olarak geldiği bir dönemde oldu.
33:10Böyle bir şey oldu ama ne oluyor?
33:11Karşımda şu çıkıyor.
33:14Yeni dünya üzerini kurulma aşamasındaysa, ki öyle,
33:19ya da kuruluyorsa, kurulmuş da olabilir, kuruluyorsa,
33:23burada ikili ilişkiler, bölgesel ittifaklar ve yeni ittifaklar.
33:29Bakın, bir iş diye bir şeyden bahsediyoruz değil mi?
33:32Yani hiç, onlarda mesela bölgesel bir şey yok.
33:35Bir aks üzerinden, işte Bilezbillası, Güney Afrikası'ndan devam eden,
33:39Hindistan'dan giden öyle bir şey.
33:42Ama bir de bölgeseller var.
33:44Mesela bizim şu anda İran savaşı sırasında daha çok konuştuğumuz ve bölgemizde yapmaya çalıştığımız,
33:52her devlette konuşup, herkeste konuşup, ikili ilişkilerimizi geliştirip,
33:56sonrasında da karşıtlık üzerinden değil ama işbirliği üzerinden bir bölgesel işbirliği ve ittifak kurma.
34:03Aynı şey, Türk dünyası açısından da geçerli ve dolayısıyla Türk devletleri teşkilatı,
34:07bak aynı, Türk devletleri teşkilatı tıpkı Afrika Birliği gibi,
34:13yarın bir gün BM'de, BM'nin yapısı yeniden değiştirse, değiştirmek zorunda çünkü,
34:19Birleşik Devletleri'nin güvenlik konseyi dahil, diğer birimleri dahil,
34:24buraların yapıları değişeceği zaman, hani Dünya Bekşiden Büyüktür Hikayesi var ya,
34:27Cumhurbaşkanımız ifade ettiği, o inşa edilirken,
34:31Türk devletleri teşkilatı da Afrika Birliği gibi bir güç olarak buralarda yer alır.
34:36Neden olmasın? Peki, teşekkür ediyoruz.
34:39Bitirmeden önce bir dakika, atamızdan alalım.
34:42Şimdi yarın da bağlantı yaparız belki konuştuk ama,
34:44ilk geldiğimiz için söylerim, şimdi biz Aslan'dayız, kuzeydeyiz.
34:48Çok kuzeydeyiz, yani Sibriye'ye yakın bir yerdeyiz.
34:51Ama buranın bir de güneyi var.
34:53Güneyinde de hem Anadolu'yu, hem Türk dünyasını mayalayan,
35:02binlerce dervişi batıya gönderen ve böylece İslam'ın ve Türklüğün yayılmasında büyük hizmet vermiş olan
35:12Ahmet Yesevi'nin makamına, mekanına gideceğiz, onun misafiri olacağız.
35:21Aa ne kadar, bir daha bekleriz.
35:24Ve Türk devletleri teşkilatı gayri resmi ziyaretleri zirvesi de orada olacak.
35:31Böylece, yani Türkistan'da olacak, böylece de biz atamız olan Ahmet Yesevi'yi birimiz de buradan selamlıyoruz.
35:39Bizden de selam gönderin o zaman. Peki, teşekkür ediyoruz.
35:42Eyvallah.
35:42Kolay gelsin diyelim. Sağ olun.
Yorumlar