- 40 dakika önce
Bu toprakları bize yalnızca yurt değil, "mana" kılanlardan Yunus Emre'nin hikayesi... O; dili sözden, şiiri kelimelerden ibaret olmayan bir hakikat yolcusu... CNN TÜRK ekibinden Furkan Aslan, asırları aşan o sesin izini sürdü.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:20Yol başlangıç değildir. Bir halin kendi sırrına erdiği uçsuz menzildir.
00:26Türk yurt tuttuğu toprağa önce aşk döker. Irmağın suyuna minnet etmez, manadan dirilir.
00:33Yolcu kapı çalmaz, eşiği içinde taşır. O zaten ondan içeridir.
00:42Heybesinde Yunus taşıyanlar. Kimi onu satır arasında aradı, kimi sahnede, kimi telde, kimi gönül eşiğinde.
00:50Her biri aynı hakikatin etrafında yazdı, sustu, söyledi, dinledi.
00:55Çünkü o Yunus idi. Heybesinden düşen Evvel Benem, Ahir Benem dizesi onu asırlara değil, gönülde tecelli eden bir hakikatin nefesine
01:05kattı.
01:1613. yüzyıl Anadolu'su yalnızca devlet çöküşünden değil, derin bir ruh sarsıntısından da geçiyordu.
01:23Yunus Emre, Anadolu'da Moğol istilasının başladığı ve ardından da güçlü bir şekilde Anadolu'yu baskı altına aldığı, Selçukluların yıkıldığı bir
01:34dönemin şahidi.
01:35Yunus dağılan bir çoğun içinden çıktı ama yalnızca zamanını değil, insanını konuştu.
01:41Bu süreçte ne yaptılar? Hakkın bir tezahürü olduğu gerçeğini ortaya koymaya çalıştılar.
01:47Yunus'u bugüne getiren, tarihte bıraktığı iz düşümü kadar beşerde araladığı hiçlikti.
01:52Yunus yoklukla varlığa, hakikate ulaşmış bir kişi.
01:57Yunus'ta bir ben vardır, ben de benden içeri noktasına ulaşmak için yok ola ola ola var olma zarureti var.
02:13Derviş kelimesinin kapı eşiği anlamına geldiğini de hatırlamak lazım.
02:19Yunus'un bize bıraktığı miras, serçülük neticesinde ortaya koyduğu bir miras.
02:24Dilsizler haberini kulaksız dinliyesi, dilsiz kulaksız sözün can gerek anlayası diyor.
02:31Dilsizler haberi dediği konuşmadan konuşanlar, kelama dökmeden sır söyleyenler.
02:37Kulaksız dinliyesi dünya kulağını kapatıp manak kulağını açanlar.
02:42Hünkar Hacı Bektaş'tan buğday isteyen Yunus'la nefes isteyen Yunus'a evrilen süre sizce nasıl ilerledi?
02:49Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli kimdir?
02:51Mevlana Hazretleri kimse, Bayezid-i Bistami kimse, Allah-ı Mansur kimse, Tapduk Emre kimse.
02:57Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli de odur.
02:59Buğday maddi bir değerdir, dünyevi bir değerdir.
03:02Ondan buğday istenmez deyip aklı başına geliyor.
03:04Eyvah ben ne yaptım?
03:05Yerenlerden buğday istedik.
03:07Nefes istememiz gerekiyorken buğdayı terk etmesi dünyadan vazgeçmesi demek.
03:12Yunus'un dili kelimelerin manasına yaslanır.
03:15Onu gönülde arıtır, hikmetle derinleştirir.
03:18Bu yüzden sözleri ilk bakışta sade görünür.
03:21Ama bir taraftan da ey hoca istersen var bin hacca,
03:24hepsinden iyice bir gönüle girmektir diye de
03:27o görünür sahte dindarlığı çok sert şekilde eleştiren bir toplum eleştirisi yapan Yunus Emre var.
03:33Bir kez gönül yıktın ise bu kıldığın namaz değil.
03:37Yetmiş iki millet dahi elin yüzün yuğmaz değil.
03:41Bir gönülü yaptın ise her eteğin tuttun ise.
03:45Bir kez hayır ettin ise binde bir ise az değil.
03:49Yol odur ki doğru vara, göz odur ki hakkı göre.
03:53Er odur alçakta dura, yüceden bakan göz değil.
03:58Erden sana nazar ola, için dışın pür nur ola.
04:03Beli kurtulmuştan ola, şol kişi kim gammaz değil.
04:07Yunus bu sözleri çatar, sanki yağı balak atar.
04:11Halka metahların satar, yükü gevherdir tuz değil.
04:15Yunus odur ya aşksız olmayan.
04:18Yunus ne hoş demişsin, baluğu şeker yemişsin.
04:21Ballar balını buldum, kovanım yağma olsun.
04:24Mukaddes vatanın suyundan mıdır bilinmez, hakikat üzere seyredenlerin kervan sarayıdır tüm burmakları.
04:30Yağmur sadece toprağa yağmaz bu coğrafyada.
04:33Güneş sadece teni ısıtmaz, gönül üzeredir menzili sorulmaz.
04:38Araştırmaya başlamamın kırkıncı senesi bu ay.
04:40Her şiirinin altına imzamı atarım.
04:45Bana seni gerek seniden başlamış Yunus.
04:48Ben gelmedim dava içinden devam etmiş.
04:52Bir ben vardır bende, benden içeriyle noktalamış.
04:57Ve tam burada Yunus bir devrin şahsiyeti olmaktan çıkar.
05:01İnsanın içindeki sırra dönüşür.
05:03Sizce Yunus Emre'nin akan onca asıra rağmen bu kadar geniş bir kitleye hitap edebilmesinin sırrı nedir?
05:10Yunus'u konuşmak öncelikle bir had meselesi.
05:13Umarım haddimi aşmıyorumdur.
05:14Yunus kendi derdini anlatmıyor sadece.
05:17Yunus'un anlattığı şey aslında insan dediğimiz varlığın, insanlık dediğimiz o kavramın ortak derdi.
05:23Bugünün anlayışıyla baktığımızda tırnak içerisinde insan biziz yani.
05:27Yunus'un vakti yoktur.
05:28O sadece hak bildiği iyiliği duyurur.
05:31Dolayısıyla fena hali onda zühur eder.
05:34Zamanın ardında da saklı değildir.
05:36Bizatihi kendisi onda yok olmuştur.
05:39Kendi derdini değil işte insanlığın bu ortak derdini anlatabilmiş.
05:42O dert de bin yıl önce de beş bin yıl önce de on bin yıl önce de aynı dert.
05:47Biz kimiz, nereden geldik, nereye gidiyoruz, bu dünyada niye varız, bu dünyadaki maksadımız nedir, ötekiyle ilişkimizi nasıl kuracağız, bu ilişki
05:56neyin üzerine, hangi düsturlar üzerine kurulmalı.
05:58Yunus'a eskitmeyen şey de tam olarak budur.
06:01İnanç dünyası çerçevesinde, maneviyatı çerçevesinde bu soruları sormakla kalmayıp bunlara yanıtlar verdiği için.
06:09Ve o yanıtlar da tarih üstü, zaman üstü yanıtlar olduğu için bugüne kadar gelebiliyor.
06:13Çünkü bu bir bilgi meselesi değil, bilissel bir mesele değil.
06:18Bu bir his meselesi, bu bir varoluş meselesi.
06:21Öyle ya kadı Yunus'tan hiç Yunus'a hal olmak yanmaktandı.
06:29Bugün Anadolu'nun farklı farklı yerlerine gidin.
06:32Örneğin benim köyüme gittiğinizde, veyitlerinde kullanmış olduğu kelimelerin yaşadığını görürsünüz.
06:38Söyleniş biçimlerinin yaşadığını görürsünüz.
06:54Yunus Emre'nin mısraları onu bugüne taşıdı.
06:57Kimi ruhunda pay verdi, kimi nefesinde.
06:59Bir de Yunus'u Yunus olarak taşıyanlar var.
07:02Çünkü Yunus'u oynamak bir karakteri oynamak gibi değildi.
07:07Benim oradaki en büyük çabam yaşayan biri yaşarken ağzından dökülen sözlerdi.
07:13Bir ilhamla o sözlerin kontrolsüzce ağzından döküldüğü.
07:18O yüzden Mevlana da Mesnevis'in başında bu sözler bana ait değil diyor.
07:23Özellikle şiirin bizimle 44 bölümün son iki bölümünde olma sebebi bu.
07:27Yani belli bir aşamayı geçip, belli bir aşamadan sonra artık ilahi bir güçle o sözlerin ağzından dökülmesi.
07:35Yunus Emre'nin artık Yunus Emre olması gerekiyor.
07:42Asrın ziyandan geçti.
07:46Ve o mısralar tellere değdi, yeniden söylendi.
07:51Olsun.
07:55Müzik tarihine baktığımız zaman Yunus Emre sadece dini müzik yapan besteciler tarafından bestelenmemiş.
08:02Yani sanat müziğinde de, rock müzikte de, caz müzikte de, Türkiye'de Yunus hep söylenmiş.
08:08Bu yüzden Yunus şiirlerini bestelemeye başladım.
08:11Söz Yunus'un mudur ki o andan içeridir artık.
08:21Yunus dediğim zaman tabii ki kalplerinde bir titreme oluyordur diye düşünüyorum.
08:27Çünkü çalarken onu hissediyorum.
08:33Canlar canını buldum.
08:38Bu canım yağma olsun.
08:48Asrın ziyandan geçtim.
09:01Burada mesela bu divanda Eftel Amir Hoca'nın Yunus Emre'yi tanımlaması inanılmaz hoşuma gitti.
09:07Diyor ki Yunus kendinden öncekilerin sonuncusu, kendinden sonrakilerin de öncüsüdür diyor.
09:14Yunus'u anlatmak sadece sözünden geçmekle ibaret değildir.
09:17Temsiliyle de bugüne gelir.
09:28Üzerine çalışacağımız bir şey varsa da mesela Toskoparan İskender sonrasında oynadığım karakter ok atan biriydi, o kocasıydı.
09:36O yüzden gidip okçuluk çalıştık.
09:37Buna hazırlanırken de tabii ki zikir sahneleri vardı.
09:40Zikir sahnelerine çalıştık.
09:42Derviş Yunus, bu sözü eğri büğrü söyleme.
09:49Seni sigaya çeken bir molla Kasım gelir.
09:54Ve Paydar abiyle Taptuk Yeme'ye ayrıldığımız, vedalaştığımız sahne etkileyici sahnelerden biriydi.
10:03Yunus Emre dergaha odunun bile eğrisi girmez diyor ve bu Yunus Emre'ye bir övgü sözü olarak söyleniyor.
10:10Yani öyle özen gösteriyor.
10:12Halbuki dizide dikkat edilirse arada bir cümle var.
10:15Yani o cümle kaçırılırsa anlaşılmaz.
10:17Artık düzgün odun toplamayı, doğru odun toplamayı bırakıp, eğri odunları da doğrularla bir saydığında Yunus Emre, o zaman oluyor.
10:26O zaman eğriyi doğruyu bir kenara koydun mu nihayet Yunus'un dediği Taptuk Emre'nin?
10:31Çünkü her şey haktan geliyorsa, dolayısıyla eğri olan da haktan geliyor.
10:38Yunus tek katlı bir söz söylemez.
10:40Bir mısrağada görüneni de vardır, gizleneni de.
10:43Bir yanda kelam, bir yanda o kelamı taşıyan hal.
10:51Diyor ki bir yerde, varlığım yokluğa değiştirmişem ben, bugün cana başa kalmazam artık.
10:59Varlığımı yokluğa değiştirdim.
11:01Yani ben yokluk bilincine ulaştım.
11:03El Fakru Fahri bilincine ulaştım.
11:04Bugün cana başa kalmam artık.
11:07Esas hal odur ya, yolda olmaya niyet edilir.
11:10Pusula eşikten geçerek onda kaybolmaktır.
11:16Hakkı ve hakikati öğretmek için kendini bir anlamda vazifelendirmiş bir dervişten söz ediyoruz.
11:23Bir gönül insanından söz ediyoruz.
11:29Sevmektir Yunus'un derdi, evveli de ahiri de.
11:32O yüzdendir ikisine de benim der.
11:34Hallacın üzümüne, yesevinin övdüne, hünkar bektaşın nefesine,
11:38tablukun dergahına, odun taşımaya taliptir.
11:42Yunus Emre'nin süslü kelimelere ihtiyacı yoktur.
11:44Her şeyi yoktan var edenin nefesi, son elçisinin eli, Hazreti Ali'ye değdiği gibi değse kafidir.
11:56Dolaştığı büyük bir coğrafya var Yunus'un.
11:58Peygamberimizin yaşadığı, yaşattığı İslam'ı anamıza, dedemize, ninemize nasıl anlatacaksa,
12:03Yunus bunu yaptı, Türkçe anlattı.
12:05Peki o sır neydi?
12:10Tapduk Emre'nin sırrı nedir?
12:12Onu yetiştiren zatın sırrıdır.
12:13Derken geriye doğru gittiğim zaman, Hazreti Ali çıkar karşımıza.
12:17Hazreti Ali, Hazreti Peygamber'dir.
12:19Hazreti Peygamber, Hazreti Ali'dir.
12:20O onda yok olmuştur, erimiştir.
12:22İşte baba Tapduk dediği, Hazreti Ali sırrıdır.
12:25Hazreti Peygamber sırrıdır.
12:26Bunu Türkçe anlattı.
12:28Yunus Emre yalnızca bir dergahın ya da şehrin şairi değildi.
12:32Onun izi Anadolu'dan Şam'a, yukarı illere uzandı.
12:41Yunus Emre'nin çok güzel bir sözü var.
12:44Gezdim Urumu Şam'ı, yukarı illeri kamu diye başlayan bir şiiri.
12:48Burada Urum dediği Anadolu'dur.
12:50Diyarı Rum'dur.
12:51Bugünkü Türkiye'mizdir.
12:53Diğer taraftan Şam dediği Suriye'dir.
12:55Suriye, bugünkü siyasi gelişmelerden bağımsız düşündüğümüzde önemli Türk yurtlarından birisiydi.
13:01Yunus Emre'nin nerede yattığından çok nerede tecelli ettiği mühimdir.
13:05Çünkü o tek bir yerin değil, gönülde makam bulan bir hakikatin adıdır.
13:10Yunus, ruhu var edenin aşkıyla yürür, eşiktedir.
13:17Tapduk Emre'nin huzuruna geldi, eşeğe yattı.
13:20Bu kim dedi?
13:21Yunus.
13:21Bizim Yunus mu?
13:22Ne oldu?
13:23Kendi vücut dairesine, vahdiydi vücut dairesine dahil etti Yunus'u.
13:27Velayet sırrı vererek onu.
13:28Şimdi demek ki makam mı, mezar mı?
13:30Makam olsa ne olur, mezar olsa ne olur?
13:32Mezarda değil ki zaten.
13:34Ariflerin gönlünde.
13:40Sadece Yunus Emre için değil, herhangi biri artık göçtükten sonra bu dünyadan
13:45mezarının nerede olduğunun bir önemi olmadığını düşünüyorum.
13:48Tabii ki anıtlarda bir şeyleri yaşatır.
13:50Bir yerde bir anıt kabirinin olması veya işte Tapduk Emre'nin belli olması,
13:55Meyla Anağ'nın türbesinin orada olması, toplumsal hafıza için gerekli olabilir.
14:00Ruhun peşindeysek, ruha inanıyorsak zaten.
14:08Yunus'un sözü yalnızca bir ilahinin içinde kalmaz.
14:11Kiminin gönlünden hiçliğe, kiminin gönlünden aşka dönüşür.
14:15Çünkü o hakikati gökten indirmez.
14:17İnsanın kalbinden geçirir.
14:19Ve en derin sırlarını bile insanın tanıdık yarasıyla konuşur.
14:28Aşık ölmez, ölen hayvan imiş.
14:31Yunus Allah aşkı için şiir yazmıştır.
14:34İlahi aşkın yolu beşeri aşktan geçer.
14:36Aşık olmak, harap olmak demektir.
14:38İyileşmek istiyorsan önce hasta olman gerek.
Yorumlar