- 2 gün önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Başlıyoruz. Belki etsen Özge Öner.
00:02Tamam. Ekonomik politik.
00:03Yuh!
00:03Ekonomik politik.
00:07Üçüncü yayınımızın bizim üç.
00:08Burası da mesele ekonomik.
00:10Üç değil mi?
00:10Sen de Semih Sakallısın. Kendime gel.
00:13Dur ben de yazayım Semih Sakallı.
00:15Bir dakika.
00:16Yazıyorum Semih Sakallı. Özge Öner.
00:18Berk Hocam ne konuşacağız yap yeni programımızda?
00:21Ben işin daha siyaset bilimi, siyaset tarafını yorumlamaya çalışacağım.
00:25Herhalde sen de daha iktisat tarafından bakacaksın.
00:30Programın sonunda...
00:31Sanat, kültür.
00:34Biz şu anda freestyle takıyoruz.
00:35Biz evet.
00:36Sen dur diyene kadar biz beysat falan böyle devam edebiliriz.
00:41Merhaba, hoş geldiniz.
00:42Ekonomik politik'in yeni bölümüne karşınızdayız.
00:45Özge Öner ve Berk Hocam'la birlikte.
00:47Yine iki haftada verdiği, üç haftada verdiği hafta neylik?
00:51Bizim programın şey ne? Frekansı?
00:53İmkanımız el verdiği zaman...
00:54Ama şey değil.
00:55Dilek söylemeliyiz.
00:56Disiplinsizlikti.
00:57Disiplinsizlikten değil.
00:59İmkansızlıklardan dolayı böyle oluyor.
01:00Evet.
01:01Yoksa her hafta yaparız.
01:02Tabii ki de.
01:03Diyelim ve istiyorsanız gündemin popüler tartışmasıya başlayalım.
01:07Şimdi güncel oraya tek tek değerlendirmekten sonra Türkiye'nin gidişatıya başlayalım.
01:11Mermi Şimşek açıklaması, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın açıklaması ve ekonomide atılan birkaç adım ve tabii ki İran Savaşı.
01:17Türkiye'ye neden Dubai'ye olmasın tartışmasını başlattı.
01:20Şimdi Dubai'ye olum olmaz mı sana soracağım.
01:23Ama biraz daha ben Türkiye'nin ne olmak istediğiyle ilgili konuşmak istiyorum.
01:27Şimdi biz ekonomik politikasında da öyle.
01:29Mesela faizi nasıl dönemi diyoruz?
01:33Sonra tam tersini uyguluyoruz.
01:34Politik olarak da doğruya yaklaşıyoruz.
01:37Batıya kavga ediyoruz.
01:38Amerika'ya çok yaklaşıyoruz.
01:39Avrupa'ya bir şey yapıyoruz.
01:41Çok ciddi bir savunma var.
01:42Hem ekonomik olarak hem politik olarak hem toplumsuz olarak her yönde.
01:46Sence hocam Türkiye'nin ana gidişatı, ana ekseni mi?
01:52Belirgenmiş bir ana eksenimiz var mı bizim?
01:54Bence bu soruyu iki açıdan düşünebiliriz.
01:56Türkiye'nin bir ana ekseni var mı?
01:57Bir ekonomik modeli var mı?
01:59Bir de tabii AKP ve Cumhurbaşkanı Erdoğan.
02:01Farklı mı o ikisi?
02:02Biraz farklı yani.
02:03Şimdi cümle tarihine baktığımız zaman Türkiye'nin bir ekonomik modeli vardı.
02:07Yani zaten uzun süre özellikle Büyük Buhran'dan sonra devlet eliyle sanayileşme modelini,
02:13kamu kaynaklarını kullanarak hızlı bir sanayileşme modelini takip etmeye çalıştı.
02:17Bu bir noktadan sonra tökezledi.
02:20Arkadan işte Künya Savaşı'nın bitimiyle birlikte dışarıdan gelen özellikle Amerikan yardımlarını kullanarak
02:26tarım sektörünü hızla geliştirmeye ve onun üzerinden kalkınmaya çalıştı.
02:311960'larla birlikte yine İtalikameci modelle yine devlet eliyle sanayileşmeye geçti.
02:36Sonra işte 1980 sonrası birçok gelişmekte olan ülkede olduğu gibi
02:41ihracata dayalı bir ekonomik kalkınma modeline geçti.
02:44Tabii Türkiye'nin ödemeler dengesinde ciddi bir sıkıntısı olduğu için
02:47bir şekilde çok fazla dışarıda talep edilen ihraç ürünü yok.
02:52Dolayısıyla ihracat gelirleri, ithalat gelirlerinin hep gerisinde kalıyor.
02:56O nedenle dışarıdan da para çekmeye bağımlı.
02:59O model öyle ya da böyle devam etti.
03:01Yani batıdan kopmayan, özellikle de gümrük birliğine girdikten sonra
03:04Avrupa piyasasına sanayi ürünü üretip onunla kalkınmaya çalışan bir ekonomik modeli takip edildi.
03:11Ekonomik politikalarını biraz daha hani böyle rejimi finanse etmek için değiştirmeye başladı.
03:16Bu son 10 senede Türkiye bu takip ettiği ekonomik modeli bıraktı.
03:20Ve biraz raydan çıktı.
03:22Buna paralel olarak siyasi model de tabii raydan çıktı.
03:24Yani biz cümle tarihi boyunca en azından demokrasiye geçtiğimiz işte 1940'lar sonrasından beri
03:31hani baktığımızda sivil bir iktidar altında hiçbir zaman günümüzde olduğu kadar bir otoriter rejimle karşılaşmamıştık.
03:38Yani sandık yoluyla iktidara gelen bir parti hiç bu kadar devlet bürokrasını ve yargıyı kontrol etmemişti.
03:44Hiç bu kadar kamu kaynaklarını partisan bir şekilde kullanmamıştı.
03:47Ve hiçbir kadar sivil toplum işte medya akademiyi tasvi yani akademiyi sindirmeye çalışıp
03:53onun üzerinden muhalefeti tasfiye etmemişti ya da tasfiye etmeye çalışmamıştı.
03:57Dolayısıyla siyasi model olarak da Türkiye raydan çıktı.
04:00Bununla paralel olarak ekonomik model olarak da raydan çıktı.
04:03Benim gördüğüm özellikle son 10 senede AKP'nin ekonomik politikası biraz seçime paralel seçime odaklı gidiyor.
04:11Özellikle kritik gördükleri cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde seçim ekonomisi takip ediyorlar.
04:17İşte para musluklarını açıyorlar, piyasaya para enjekte ediyorlar, kredileri bollaştırıyorlar, faiz oranı düşürüyorlar.
04:24Asgari ücreti emekli maaşına zam yaparak kamu sektöründe zaten geliştirdikleri için o seçimi kazanmaya çalışıyorlar.
04:31O seçimi kazandıktan sonra tabii bu takip ettikleri politikaların çok ağır bir iktisadi maliyeti olduğu için
04:37tekrar sıkı para politikasına dönüyorlar.
04:39Bu sefer de genel seçimden sonra yapılan genel seçimi kaybediyorlar.
04:42Benim gördüğüm kadarıyla özellikle son dönemde AKP'nin böyle bir ekonomik modeli var.
04:47Bu bizim cumhuriyet tarihinde gördüğümüzden biraz daha farklı.
04:51Tabii ki önceki hükümetler de seçim ekonomisi takip ediyordu ama ellerinden bu kadar kaynak yoktu.
04:55Hem bu kadar sistemi kontrol edemiyorlardı.
04:58Şimdi gelinen noktada seçim ekonomisi takip edecek kadar bile elde kaynak olmadığı için
05:03Dubai modeli Türkiye olmaz.
05:06Ama İran savaşı sonrası sanırım iktidar Türkiye açısından bir fırsat penceresinin açıldığını düşünüyor.
05:12Körfez'e son 20 senede çok ciddi miktarda bir sermaye akmıştı.
05:16Çok fazla zengin insan oraya taşınmıştı.
05:18Onlarla birlikte birçok şirket en azından Orta Doğu merkezini Körfez ülkelerine taşımıştı.
05:24Artık bu İran savaşının gösterdiği güvenlik zafiyeti nedeniyle Körfez ekonomilerinin daralacağı,
05:30bu sermayenin biraz kaçacağı düşünülüyor.
05:33Dolayısıyla Türkiye bu sermayenin en azından bir miktarını çekebilirse seçim ekonomisi takip edecek
05:39ve AKP'yi kısa vadede de olsa ayakta tutacak bir kaynak burada toparlayabilir umudu var.
05:44Bu gerçekleşir mi? Ben hiç sanmıyorum.
05:46Sen sanıyor musun?
05:47Hayır. Bir de konuya ben başka bir taraftan bakmanın önemli olduğunu düşünüyorum.
05:51Yani aslında bakacak olsana Türkiye Dubai olur mu?
05:54Türkiye başka bir ülkeye benzer mi?
05:56Vesairelerden önce.
05:58Türkiye'de son 20 senede ne oldu?
05:59Ve Türkiye aslında nasıl bir iktisadi model tahayyül ediyor kendisi için sorusuna?
06:07Devlet, özel sektör, özelleştirmeler ekseninde bakmak mümkün.
06:12Şimdi hep şey deriz ya işte özallı dönem, 80'ler özelleştirmeler.
06:17Ya 86'dan bu yana yanlış hatırlamıyorsam işte 70 milyar dolardan daha fazla aslında bir devlet gelir elde etti.
06:23Özelleştirmeler yoluyla ki buna kamu arazilerinin satışı falan dahil değil.
06:29Yani orası zaten bir anormal bir istatistik.
06:31Türkiye'deki muğlaklıklarla dolu bir evren, milli emlak söz konusu olduğunda.
06:35Taşınmazlardan bahsetmiyoruz yani işte.
06:38BTP araziler, şunlar bunlar.
06:42Şimdi bu 71, 75 işte neyse bandında 75 diyelim maksimum.
06:4675 milyar dolarlık bu özelleştirme gelirinin neredeyse tamamı AK Parti döneminde.
06:52Türkiye'deki aslında özelleştirme dediğimiz şeylerin neredeyse tamamı AK Partili yıllarda gerçekleştiğini görmek.
06:57Ya 2001 ve sonrası yani özellikle.
06:59Şimdi böyle bir durumda mesela dönüp şeye bakıyoruz ondan sonra.
07:02Kamu harcamaları ne olmuş?
07:04Kamu harcamalarının gayrısal fiyurt işe haslı içerisindeki payı ne olmuş?
07:08Yahut kamu istihdamına ne olmuş?
07:10Kamu personeli sayısına ne olmuş diye bakıyoruz.
07:13Kamu personeli sayısında rekor bir büyüme görüyorsunuz aynı dönemde.
07:17Katlanarak büyümüş.
07:18Ha şöyle denilebilir.
07:20Demek ki daha nitelikli kamu hizmeti verebilmek adına bir kamu personelinde genişlemeye gitmiş AK Parti bu dönemde.
07:28İşte özelleştirmelerle gelen belki de kaynağı.
07:31Hani iyi niyetli bir okuma böyle olur ya.
07:33İşte özelleştirmeler yoluyla gelen kaynağı.
07:35Daha nitelikli kamu hizmeti verebilmek adına harcamış.
07:38Öyle olmadığını görüyoruz.
07:40Sadece kamu personeli maaşlarına aslında sürekli artan yüzde de bir para vakfedilmesi gerektiği.
07:47Ama toplamına baktığınızda yani kamu hizmetlerinin niteliği olarak düşündüğümüzdeki işte sağlık, eğitim, emeklilik vs. vs. bunun içine katacak olursak ne
07:56ortada bir hacimsel büyüme görüyoruz ne de bir iyileşme görüyoruz.
08:01Bununla beraber bu kamu istihdamındaki genişlemenin lokasyonlarına baktığımızda gördüğümüz çok ciddi bir garabet var.
08:07O da ekseri çok küçük şehirlerde bunun aslında kümelendi.
08:12Ben buna dair bir oksijende bir yazı yazmıştım bundan.
08:14Takriben bir buçuk sene önce şimdi yeniden güncellemek de isterim.
08:18Yani nüfus 300 binin altında olup kamu istihdam %30'un altında olan şehir yoktu o zamanki istatistiğe bakarak.
08:24Yani burada bir anomali var arkadaşlar.
08:27Yani bunu anlayarak başlamak lazım.
08:30Dubai'de olunur, İngiltere'de olunur, Estonya'da olunur.
08:34Bir şey olmaya da gerek yok.
08:36Türkiye kendi hibrit modelini de geliştirebilir.
08:38Benim defaatle söylediğim bir mevzu olarak dışarıdan ithal edilmiş herhangi bir modelin ben bu coğrafya içerisinde tam manasıyla müsbet bir
08:46netice vereceği kanaatinde değildim.
08:48Hiçbir zaman olmadım.
08:49Çünkü bu coğrafya kendine özgü ve aslında replike edilemez belli başlı özellikleri barındırdığı için buraya ait organik, Türkiye'ye ait
08:59bir akılla, Türkiye'ye ait bir ideolojiyle hareket etmek çok önemli.
09:04O yüzden de bu kimseyi mutlu edemiyoruz ya yer yer.
09:07Berk Hoca da biliyor yani bir kampa kendini dahil edip hani o kampın bakış açısından, çerçevesinden bir iktisade okuma yapmak
09:14çok konforlu olsa da Türkiye özelinde hemen her model bizim bildiğimiz dışarıdan ithal edilen bir bacağı kısa kalıyor bir şekilde.
09:22Gerçekten çok enteresan bir coğrafyadan bahsediyoruz.
09:24Çünkü çok fazla coğrafya yok ki elinizde hem sanayi hem turizm hem de tarım olsun.
09:31Ve bu üçü de hangisine yatırım yapsan sana çok ciddi büyük bir katma değer dönüşü sağlama potansiyelini içinde barındırsın.
09:41Yani inanılmaz bir inanılmaz bir potansiyel öyle düşündüğün zaman.
09:44Yani bir yerde bir ada ülkesisindir sadece turizmdir senin orada aslında yapabileceğin şey.
09:51Ne bileyim bir Kuzey Avrupa ülkesisindir sadece sanayi veya sanayiye dönüp bir inovasyon üzerinden katma değer yaratabilirsin de başka bir
09:59yerde bir Kuzey Afrika ülkesisindir.
10:01Sadece tarıma bakarsın falan falan yani.
10:03Biraz da bu yüzden sanırım değil mi?
10:05Bu kadar kötü yönetilmesine rağmen yine de bir şekilde ayakta kalabiliyor.
10:08Evet yani bir şekilde inanılmaz rezilyans rezilyans diyorlar ya literatürde inanılmaz bir dayanıklılık var.
10:14Coğrafyanın tamamına baktığınızda yani bir kavimler mezarlığından bahsediyoruz.
10:19Ama biz ölmüyoruz ve kalıyoruz burada bir şekilde.
10:23Bu direnç tabii ki de bu coğrafyanın niteliklerinden geliyor.
10:27Ama bu maalesef bizim şu anki aslında yönetimine baktığımızda bu ülkenin sadece bir kafa karışıklığına denk düşüyor.
10:34Çok ciddi bir kafa karışıklığına denk düşüyor.
10:36Bu eksende isterseniz yani bugünkü iktisadi durumu da tekrar düşünüp değerlendirmek mümkün.
10:42Çünkü işte ne dedik biz ucuz iş gücü değiliz.
10:44Değiz.
10:45Turizm de rekabetçi gücümüzü kuru yüzünden kaybettik.
10:49Çok lüks yani ultra lüks aslında hizmet veren sınırlı sayılı otel haricinde.
10:54E ne kaldı geriye?
10:55Tarım zaten hiç burada defalarca kez program yaptığınız işin ehlileriyle.
10:59Hizmet sektörü yani içeride büyük şehirlerde biraz.
11:02Hizmet sektörü de bir aslında bir umutsuzluk içerisinde hiçbir şekilde artık birikim yapamayan insanların hayatta kalmak için ayakta tuttuğu bir
11:12sektör olarak devam ede geliyor.
11:13Yani çünkü bir şeyi batırırken başka bir şey çıkartabileceğin bir takım beca işler yapabileceğin bir iktisadi model belki hoşumuza gitmese
11:21bile en azından kafamızda daha meşru kabul edilebilirdi.
11:24Ama şu anda böyle bir şey olmadığını görmek mümkün.
11:26Burada da söyleyeyim hemen sonra hemen yazıyorlar çünkü bir savunma sanayi var sadece Türkiye'nin elinde.
11:31Son dönemde büyükler.
11:32Son dönemde.
11:33İşte bir de unicornlar falan var ama çok tabii.
11:34Biraz inşaat sektörü vardı.
11:36Bakın savunma sanayinin yüzdesi çok mübala ediliyor.
11:40Türkiye ekonomisi için savunma sanayisi, savunma sanayinin momenti çok iyi.
11:45Yani büyüme hızına baktığınızda çok çok iyi.
11:48Ama satüre edebileceği yani doygunluğa ulaşacağı yer belli.
11:52Ve onun ekonomi içindeki payı da düşük.
11:54Ve onun da ekonomi içindeki payı düşük.
11:56Yani bütün dünyanın birbiriyle sürekli yeni bir takım savaşlara girdiği ve güvenlik bütçesini bütün ülkelerin bizden tedarik sağlayan sürekli aynı
12:05hızda artırdığı bir evrende ancak büyümeye bu hızda devam edebiliriz.
12:09Orada da zaten daha çok drone üzerinden falan gidiyoruz.
12:13Yani öyle çok yüksek getirisi olan katma değeri çok yüksek bir ürün de sasmıyoruz.
12:18Çift basamak bile değil.
12:20Çift basamak bile değil yani.
12:22Çok düşük.
12:23Peki buradan şey sorayım.
12:24Ekonomide neye gideceğimiz duvar yok olmayacağımızı biraz konuştuk da.
12:27Bununla birlikte siyaset neye gidiyor?
12:29Çünkü sonuçta yani burada çok ciddi arasında bir bağ var.
12:33Yani Türkiye'nin siyaseten neye gideceği, ekonomik olarak neye gideceğini beliriyor.
12:36Ama aynı zamanda ekonomik olarak neye gittiği de siyaseti de doğrudan etkiliyor.
12:39Türkiye bu ekonomik olarak bir yol arayışındayken, kendisine bir patika bulmaya çalışırken siyaset burada.
12:46Çünkü ben şunu da görüyorum, hiçbir gerçek geçmedi ama bu stüdyolarda çok konuşurdu.
12:50İşte yarı parlamenter sistemi geçirecek miyiz?
12:52İşte Cumhurbaşkanı yetkiyle devredilecek mi?
12:54İşte çözüm süreciyle birlikte başka bir süreç yaşayacak.
12:57Orada da esasında sürekli pişiren bu model tam da olmadı.
13:00Türk tipi başkanlık.
13:01Bunu biraz revize ederim tartışması da bir yandan yürüyor.
13:03Yani o tartışma tabii daha çok hem iktidar hem de muhalefet kanadı içinde bir şekilde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın koltuğunu kaybetmeyeceğini
13:11gören, düşünen ya da istemeyen.
13:14Ama bir taraftan da bu sistemle Türkiye'nin uzun vadede yol almasının, bu rejimin kendini devam ettirmesinin mümkün olmadığını düşünenlerin
13:23çıkardığı tartışmalardı.
13:24Yani ben onu görüyorum. AKP'de pozisyonunu kaybetmiş olan bir grupla muhalefet içinde beklediğini bulamayan belli işte muhafazakar çevreler, daha sağ
13:33muhalefet partileri içindeki bazı çevreler sürekli bunu gündeme getiriyordu.
13:37Yoksa hani iktidarın övü gündemi yok.
13:39Yani iktidar ipini elinde tutan küçük grubun ben hiçbir zaman böyle bir gündemi olduğunu düşünmedim.
13:46Hani biz Halef meselesinin bir potansiyel problem olduğunu bu yayınlarda çok konuştuk ama o uzun vadeli bir problem.
13:52Yani en azından Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın önümüzdeki seçimde de aday olacağını varsayıyorsak ki, yani ben öyle düşünüyorum, sanırım siz de
13:59öyle düşünüyorsunuz.
14:00En azından önümüzdeki 3-4 senenin konusu değil.
14:03Hani öngörülemez bir gelişme olmadığı sürece.
14:06Dolayısıyla o daha çok belli kesimlerin çıkardığı, hiçbir yere varmayan bir tartışmaydı.
14:11Yani Dubai konusundan ben bu siyasi modele gelmek istiyorum.
14:14Yani Dubai'de sanırım iktidarın kafasında bir şekilde finans sektörünü büyütüp dışarıdan para çekip biraz da inşaat sektörü üzerinden.
14:24Yani çünkü körfez modeline baktığımız zaman sadece finans sektörünün büyüttüğü ekonomiler değil.
14:29Aynı zamanda bomboş arazi dışarıdan büyük yatırımlarla orayı işte biraz turizm merkezi, biraz böyle lüks konutların olduğu bir merkeze çevirme
14:38planı vardı.
14:39Ki orada belli oranda tuttu.
14:41Bunu Türkiye'ye getirme.
14:43Yani finans sektörü üzerinden çok fazla kaynak girdisi olursa seçim ekonomisi takip edilebilir.
14:49İktidar kendisine oradan bir pay çeker.
14:51Öte taraftan inşaat sektörü zaten AKP iktidarı geldiğinden beri büyüyen bu rejimin itici motorlarından biri.
14:58Ama yani bunun olması çok zor.
15:01Mesela ekonominin diğer programlarında da hani ben bu hafta tartışıldığını gördüm.
15:05Çok benzer bir şey söyleyeceğim için tekrarı düşmeyin.
15:07Hukuk sistemi ona uygun değil.
15:09Uzun vadeli yatırım çekecek oranda burada güçlü bir finans sistemi yok.
15:13Öngörülebilirlik yok.
15:14Yani enflasyon belli bir seviyenin altına düşmüyor.
15:17Yani işte 30 belki yani maksimum düşebileceği sınır olur ama onun ötesine geçemiyor.
15:23Böyle bir ülkede İran savaşı sonrası bile çok ciddi miktarda para çekmek mümkün değil.
15:28Peki siyaseten bu ne olur?
15:30Yani benim gördüğüm kadarıyla aslında Adalet ve Kalkınma Parti işte bu demin belirttiğim o son 10 senesinde takip ettiği ekonomi
15:37modeli bizim şu an hala hazırda iktidarda olan birçok sağ popülist hükümete sahip olan ülkenin ekonomi politikası da çok benziyor.
15:46Kamu sektörünü biraz önce Özge hocanın söylediği gibi kamu sektörünü büyütüp kalifiye olmayan eğitim seviyesi düşük olan bu partilerin tabanını
15:53ama oluşturan seçmenlere iş imkanı yaratmak.
15:57Bu tabii çok verimsiz bir sektör ama kamu harcamaları arttığı için enflasyon oranı yükseliyor.
16:01O dolayısıyla hani düşük hizmet çok büyümüş bir kamu sektörü dışarıdan kaliteli yatırım uzun vadeli yatırım çekemediği için de yüksek
16:12enflasyonla yaşayan ekonomiler.
16:14Yani bunu Trump dönemi Amerika'sında da biraz görüyoruz ama orada tabii çok verimli çalışan bazı sektörler olduğu için özellikle dijital
16:22aranda işte yapay zekada belki bu problemleri yaşamıyorlar.
16:25Ama işte FİKO yönetimindeki Slovakya, Orban yönetimindeki Maceristan, şimdi Hindistan moda yönetiminde benzer sorunlar yaşıyor.
16:33Tabii ki Türkiye yani artık bu sağ popülist ekonomik modelin çok uzun vadede devam edemediğini, kendi seçmen tabanını bile artık
16:43bir noktadan sonra çok tatmin edemediğini görüyoruz.
16:46Zaten o nedenle işte kutuplaşma siyaseti, güvenlik siyaseti bir şekilde toplumu belli etnik veya dini meseleler üzerinden, göçmen karşıtlığı üzerinden
16:57bölüp medyayı da kontrol ettiği için tutunmaya çalışan iktidarlar var.
17:01Eğer rejim belli bir seviyenin ötesinde otoriterleşmezse birkaç hafta önce Maceristan'da gördüğümüz gibi elbet bir seçim yenilgisi sonrası bu iktidarlar
17:11değişiyor.
17:11Türkiye'de biz o sınırı biraz açtık gibi yani dolayısıyla Türkiye'nin siyasi modeli giderek otoriterleşen bir sağ popülist iktidar.
17:19Dolayısıyla o popülist öğelerini bile kaybetmeye başlayan bir sağ, sert milliyetçi, giderek kapanan bir iktidar modeli.
17:28Ama tabii dünya siyasetinin şu noktasında böyle bir rejimin uluslararası ayağı ne olur onu düşünmemiz gerekiyor.
17:35Çünkü Türkiye işte 2023 seçimi öncesinde bir şekilde işte Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle aynı anda hem Ukrayna'yla hem Rusya
17:43'yla konuşabilen,
17:44ilişki kuran, bir şeyler satan, iki tarafı da idare eden bir dış politika takip ediyordu.
17:49Bu nedenle Amerika'yı da kaybetmiyordu, Avrupa Birliği'nin de göçmen meselesi üzerinden yanında tutuyordu.
17:54Ama gelinen noktada artık yani Avrupa Birliği açısından Türkiye bir müttetikten çok bir rakip,
18:02Avrupa Komisyonu Başkanı'nın hani von der Leyen'in son açıklamalarını, Macron'un son açıklamalarını düşününce,
18:07Türkiye artık Avrupa'dan istediği şeylerin çoğunu alamıyor.
18:10Yani Rusya'dan çok fazla alabileceği bir şey kalmadı iktisaden.
18:15Yani Türkiye dışarıdan sermaye akışına bağımlı olduğu için batıya sırtını dönemiyor.
18:19Geriye bir Amerika kalıyor. Amerika'da da Trump üstünden yürüyen çok kişisel bir ilişki modeli var.
18:25İşte orada Tom Baran bize çizdiği, bizim siyasi elitin de belli oranda kabul ettiği,
18:31işte tepede güçlü bir liderin olduğu, sistemi koruduğu,
18:35onun üzerinden ulusal ilişkilerde bir kişiselleşmiş bir dış politika takip ettiği bir yönetim modeli.
18:40Ama yani o da, yani Trump ne kadar iktidarda kalacak?
18:44Trump'ın siyasi çizgisi Amerika'da daha ne kadar belirleyici olacak?
18:49Yani orada çok ciddi soru işaretleri olduğu için,
18:51bence Türkiye dış siyasetinde belki hala hazırda şimdi değil,
18:55ama önümüzdeki bir iki senelik periyodda biraz sıkışmış durumda.
18:59Şimdi iktisadi sıkışıklık, dış politikada sıkışıklık,
19:03bunun iç siyasette de Cumhuriyet Halk Partisi bir türlü,
19:07hani yürütülen siyasi operasyonlara rağmen havlu atmadığı için,
19:11işte anketlerde iki puan düştü, üç puan çıktı, ben o tartışmaya girmiyorum ama,
19:15birinci parti olma statüsünü pek de kaybetmediği için,
19:19artık iç siyasette sıkışıklık, çünkü bu süreç de bir yere gitmiyor,
19:24iktidar henüz istediği her şeyi alabilmiş değil.
19:27Yani ben bir sıkışıklık tablosu görüyorum.
19:30Buradan çıkış için rejim ya da otoriterleşecek,
19:32ama onun da bir sınırı var.
19:34Ya da seçim kazanmak için, işte biraz önce Özge Hoca'nın söylediği,
19:38ki ben de AKP'nin uzun süredir o modele dayandığını düşünüyorum,
19:41kamu istihdamı, sosyal yardım ve arazi rantını paylaşma üzerinden ayakta kalan bir parti işte,
19:48%30-35 oy oranına ulaşıyor, yanına da biraz da milliyetçileri alıp,
19:52karşı tarafta da zayıf bir adayın çıkmasını sağlayarak,
19:55ucu ucuna, değil mi yani 2018'de de, 2023'te de bunu gördük,
20:01yani ucu ucuna seçim kazanıyor.
20:04Benzer bir tablo önümüzdeki dönemde de oluşabilir.
20:07Yani iki seçeneği ben böyle görüyorum.
20:09O daha otoriterleşip, rekabetsiz bir seçime gitme,
20:13ya da seçim ekonomisi takip edip, muhalefeti bölüp,
20:17işte mümkün olduğunca etrafına bir seçmen grubunu toplayıp,
20:20ikinci turda seçim kazanma.
20:22Buradan devam etmek ister misin? Başka bir soru sorayım mı?
20:23Biz kendi aramızda bu konuları çok istişare ettiğimiz için,
20:27neredeyse tamamına değil, yani tamamına katılıyorum bu analizin,
20:30bu çerçevenin şüphesiz.
20:31Sadece belki şuna bir not düşmek manalı da olabilir,
20:35işte bu parlamenter sisteme geçiş ihtimalleri,
20:37anayasa değişiklikleri vesaireler,
20:40Berk Hoca'nın da dediği gibi.
20:41Şimdi bunlar gerçekten zaman isteyen,
20:44aslında zamandan da kastettiğim,
20:46tatbik edilmeleri için değil ama,
20:47hangisinin hem parti,
20:50hem de Tayyip Bey için olumlu olacağını,
20:53tayin edebilecekleri kadar istişarelerin yapılabilmesini,
20:56zaruri kılan büyüklükte hadiselerden bahsediyoruz.
21:01Cumhurbaşkanlığı sistemine geçişle beraber,
21:03bu işin hem özelliği hem defosu haline geldi bu sebeple.
21:07Bazı şeyler, ama dış siyasette, ama iç siyasette,
21:11ama ekonomide,
21:12Cumhurbaşkanlığı makamına yararken partiye yaramayabiliyor,
21:15bazı şeyler partiye yararken Cumhurbaşkanlığı makamına yaramayabiliyor.
21:18Bu her ikisine de yarayacak nitelikte bir şey bulabilmek,
21:24öyle bizim düşündüğümüz kadar da kolay değil.
21:28Yani aslında bu kadar uzun süre iktidarda kalabilmelerini mümkün kılan dizaynın,
21:34kendisi bugün ayaklarındaki en önemli bağ da diyebilirim.
21:38Bu tip büyük ve anlamlı değişiklikler için,
21:41ama anayasaydı,
21:42ama tekrar işte yarı parlamenter ya da parlamenter sisteme geçişti,
21:47baraj değişiklikleriydi vesaireler vesaireler gibi.
21:50Sana iki tane spesifik soru sormak istiyorum.
21:52Birincisi, Türkiye'ye gelen doğrudan yabancı yatırım verisi.
21:55Parya açtım dün benle.
21:57Ömer İfad Genca, ki kısa bir süre önce bu stüdyoda yayın yaptı.
22:00Düşüyor Mermes Şimşek döneminde.
22:02Ki Mermes Şimşek için nasıl bir portret çiziliyor ki,
22:05haksız, tamamen haksız diyemeyiz.
22:07İşte yurt dışındaki barantıları çok güçlü.
22:09Yabancı nezdinde saygınlığı ve bir kredibilitesi olan bir isim.
22:14Evet, gerçekten de para akışlarında, fon akışlarında bunu görebiliyoruz.
22:17Türkiye'ye gelen giden fon akışlarında.
22:18Ama doğrudan yabancı yatırım konusunda,
22:21bir alpa boyu bir yer gidememişiz.
22:24İki buçuk, üç senede.
22:24Yabancı neden?
22:25Türkiye'ye herhangi bir doğrudan yatırım yapabilecek,
22:28bu kadar yatırım koşula yabancıya uygun,
22:30işte en son Dubai meselesine doğru.
22:32Yani BYD'de de o vardı, Çin yatırımında.
22:34Yani Türkiye tok üretmesine rağmen,
22:35Çin'le elektrik, otomatik üreticisinin inanılmaz teşvik verdi.
22:38Sırf gelsin yatırım yapsın diye.
22:39Burada da çok konuşuluyor.
22:40Ben de çok yazdım.
22:41Biliyorsun, Berk Hocam da biliyor.
22:44Ben mesela yapısal reform lafına acayip sinir olurum.
22:48Çok spesifik bir şekilde tariflenmesinin çok önemli,
22:51çok önemli bulurum.
22:52Hangi yapının ne şekilde reforma erilmesi suretiyle
22:55bir ülkenin daha iktisadi olarak stabil ve haliyle de aslında
23:00doğrudan yabancı yatırım çekebilir nitelikte olması gerektiğinin
23:04doğru tariflenmesi gerekiyor.
23:05Bu çok muğlak geliyor bana o yüzden bu yapısal reform tartışmaları.
23:08Tabii ki bu çok önemli ama işte yani bizim aslında
23:11mevcut sistemimizin düzgün bir revizyondan geçmesi,
23:15hukukun üstünlüğü, kanuni çerçevenin herkese
23:18uygulandığına dair bir eminat vs. vs.
23:22bunlar zaten konuşuldu.
23:23Ama bu döneme özgü bir analiz yapmamız gerekirse,
23:26yani bu kadar aslında yurt dışında teveccüh gören ve gördüğü teveccüh de,
23:30kere girişine baktığımızda aslında ispatlanabilir nitelikte bir bakanlık döneminde
23:35neden FDI alamıyoruz biz?
23:37Ya soru, kur, kur, kur, kur, kur.
23:41Türkiye'deki bütün fiyatlama davranışlarının hemen neredeyse,
23:45yani doğrudan yabancı yatırım söz konusu olduğunda,
23:49Türkiye'de inanılmaz bir fiyatlama problemi yaşanıyor şu anda.
23:52En temel şeyin kendisinin bile piyasada doğru düzgün fiyatlanamadığı bir durumdan bahsediyoruz ki,
23:57o da senin kurun, Türk lirası.
24:00Hal böyleyken, burada değil dışarıdan doğrudan yatırım almak,
24:06Türkiye'de imalat sanayinin durumuna bakın,
24:08oradaki ISO rakamlarına bakın,
24:10ya da sanayi kapasite kullanım hacmindeki değişikliklere bakın,
24:14tekrar düşüyorum, kusura bakmasınlar ama,
24:16ben mesela bu faiz ve konkordator rakamları çok düşük falan dendiği zaman hep onu diyorum,
24:20yani faiz ve konkordator rakamına bakma zaten.
24:23Önemli olan, çünkü bir şirketi kapatmak çok maliyetli bir şey,
24:26konkordator zaten çok zor bir şey,
24:28bunun ötesinde yani prosedürel olarak.
24:30Ama yüzde yüz kapasitede üretim yapan kaç tane imalatçı kaldı?
24:34Birçoğu olabildiği kadar ivedi bir şekilde,
24:37tekstil başta olmak üzere ama sadece tekstil de değil,
24:40yurt dışında üretim yapmanın yollarını arıyor.
24:43Çünkü burada gerçekten bir fiyatlama problemi yaşanıyor her şeyin ötesinde.
24:47O yüzden de çok normal, yani hiç şaşırtıcı bir netice değil.
24:52Yani hukuk, adalet, işte o tüp yapısal konağı tabii ki bir yerde duruyor.
24:56Ama sırf fiyatlama yanlışlığı yüzünden beri yabancı gelmeye biliriyorsunuz değil mi?
25:00Sadece yani bunların hepsi düzelse bile,
25:02eğer senin kurun doğru fiyatlanmıyorsa yabancı yatırımcı gelmez yani.
25:07Gelmesi için meşru bir sebep yok.
25:09İşte orada da hep, yani diyoruz ya,
25:12Merkez Bankası kuru tutmaya çalışıyor, tamam.
25:14Ve orada finansal istikrar tutmaya çalışıyor.
25:16Hazine ve maliye ayağı öyle bir şey yapmalı ki kur kendi kendine bu suni değerini bulsun zaman içerisinde.
25:24Ama şu anda böyle bir şeyin, yani herhangi bir, böyle bu kapsamda bir ekonomi programının tatbik edilebileceği bir evrende de
25:31yaşamıyoruz ya biz.
25:32O yüzden aslında bu kuru suni bir şekilde,
25:35sabik ya da işte maksimum %15-20 artacak şekilde tutmanın sadece takvimi hakkında konuşabiliyoruz.
25:41Bunun patlamadan devam ettirilebileceği bir evrenden bahsetmemiz çok mümkün olmuyor.
25:46Çünkü öbür tarafta hiç bizi optimist olmamızı gerektirecek.
25:50Geleceğe baktığımızda, ya evet belki bir şeyler olacak ve TL değerini bulacak.
25:56Böylelikle aslında bir kuru şoku yaşamadan bu süreci atlatacağız diyebileceğimiz bir durum maalesef yok.
26:02Ama kontrollü mü yani kuru serbest bırakacaklar yoksa kuru şoku mu yaşanacak?
26:06Herhalde o konuda bir...
26:07İkisinin arasında bir şey de olabilir bu arada.
26:09Yani bir zaman kalkıp patlamaya da bilir.
26:12Ama ben kesinlikle artık yani şu ana kadar yapıldığı gibi %15-20'lerde falan tutuluyor.
26:18Bu da bir yatırım tahsiası falan değil mi bu arada aslında da.
26:20Zaten programın öyle bir konsepti yok.
26:21Öyle bir konsepti yani bir de biz değiliz o.
26:24En fazla Berk Hoca gümüş hakkında falan şey...
26:26O da popületesi gitti.
26:28Yani evet o da gitti.
26:29Artık çıkılabilir bir miktar.
26:31Peki şey soracağım.
26:33Sonuna yaklaştık bir iki tane kısa soru.
26:35Maden içeri.
26:36Şimdi sarpopulizm dedin ya Berk Hoca.
26:38Şimdi iktidar çok kudretli değil mi?
26:40Her istediğini yapıyor.
26:41Yani çok rahat bir şekilde esasında kendi imajını da düzeltmek açısından...
26:46Mesela buradaki sorunu en azından küçük yani kendisine göre küçük yani o kudrete göre küçük bir sorun.
26:50O sorunu ortada kaldırabilir.
26:52Neden böyle bir şey yapmıyor?
26:53Yani tabii ki Ankara'da eylem yapan maden işçileri iktidar açısından da sıkıntı yarattığı için çok destek bulduğunu...
27:00Tabii ki.
27:01Toplumsal muhalefeti ayağa kaldırdılar.
27:04Artık muhalefet partilerinden açık destek almaya başladılar.
27:07Tip ama Cumhuriyet Halk Partisi yavaş yavaş diğer muhalefet partileri tabii ki iktidarın çıkarına bu sorunu sessizce çözmek.
27:14Ve ben iktidara yakın bazı gazetecilerin bu konuda işte yavaş yavaş işte bakanla konuştum bu sorun çözülecek.
27:21Bu hafta maaşlar yatacak gibi hani içeriden kulis bilgileri aktardıklarını görüyorum.
27:26Tahminen iktidar da bu konuda belki adım atmayı düşünüyor olabilir.
27:29Ama iktidar açısından burada şöyle bir sıkıntı var.
27:32Yani ikili bir sıkıntı var.
27:33Bir tanesi hani biraz önce aslında Özgür Hoca'da değindi.
27:36Yani şimdi Türkiye'de zaten sanayi sektörü küçülüyor.
27:41Şirketler Concorda'da ilan ediyor.
27:43Bu kadar kötü ekonomik yönetimi ve pahalı kur nedeniyle ya daha doğrusu Türk parasının çok pahalı yani çok değerinin üstünde
27:51bir değere sahip olması nedeniyle ekonomik olarak ayakta kalmakta zorlanıyorlar.
27:55Nasıl tutunabilirler?
27:57İşçileri daha da sömürerek.
27:58Çalışma koşullarını daha da kötü hale getirerek.
28:01Dolayısıyla bu iş sadece tek bir şirketten oluşmuyor.
28:04Yani iktidar eylemler olmadan bu şirketin o maaşları ödemesi için baskı yapsa yarın başka bir şirkette aynı eylem olacak.
28:12Yarın başka bir şirkette maden sektöründe bu başladı.
28:16İnşaat sektörüne yayılacak.
28:18Oradan imanat sektörüne geçecek.
28:19Yani bu ekonomik modelin kendisi zaten bu sıkıntıları yaratıyor.
28:25O nedenle ne kadar bunu çözebilir?
28:27Burada çok ses çıkarabildiği için işçiler o eylem ses getirdiği için bunu tek başına çözmeye çalışabilirler.
28:35Ama orada da şöyle bir risk var.
28:37Artık diğer sektörlerdeki işçilerde sokağa çıkmaya başladıkları an istediklerini elde etme ihtimallerinin daha arttığını görecekler.
28:45Hani iktidar çok uzun süredir işte o sağ popülist yönetim tarzı üzerinden iş eylemlerini yasaklıyordu.
28:51Engelleyebiliyordu.
28:53Grev kararı alınmasının önüne geçebiliyordu.
28:56İşte bu eylemlerde de gördük yani mesela DİSK doğru düzgün bir açıklama yapamadı.
29:00Zaten işçi sendikalarının çoğu şu an iktidara yakın isimlerin eline geçmiş durumda.
29:06Nispeten otonomisi olan belli bir siyasi iktidardan en azından iktidara bir siyasi mesafesi olan sendikalarda
29:13tahminen ayakta kalabilmek için, iktidarın baskısına maruz kalmamak için
29:16çok uzun süredir liderlerini değiştirmiyorlar.
29:19Çok öyle ses getiren, iktidarı zorlayacak eylemleri girmiyorlar.
29:23Yani CHP'li, BD'de bir eylem olduğunda hemen orada bitiyorlar.
29:26Ama daha ses getirebilecek, daha sorunu çözebilecek, iktidarı zorlayacak konularda öne çıkmıyorlar.
29:32Ama burada hani Başaran Aksu'nun, hani orada içleri örgütleyen,
29:36eylemlerin en önünde yer alan sendika liderinin de bir atıf yapmış olayım.
29:41Yani bu tarz sendikal liderler öne çıktığında yavaş yavaş sonuç alabileceklerini görmeye başladık.
29:48Bu iktidar içinden çok sıkıntılı bir durum.
29:50Yani çünkü biraz önce söylediğim o sıkışmışlık hali içinde
29:52henüz görmediğimiz çok büyük bir eksikliği vardı.
29:56Toplumsal muhalefet.
29:57Yani bu toplumsal muhalefetten kastettiğim CHP'nin düzenle yaptığı mitinglere
30:01insanların katılması değil.
30:03Ki orada bile aslında katılanların çoğunun emekliler olduğunu görüyoruz.
30:07Yani emekli maaşlarının artık enflasyon karşısında erimesi nedeniyle
30:11çok büyük bir toplumsal grup zaten muhalefete geçti.
30:15Yerel seçimlerde o CHP'nin birçok yerde sürpriz bir şekilde
30:18belediye seçimini kazanmasına yol açtı.
30:20Ve bunun etkileri devam ediyor.
30:22Şimdi eğer işçiler de sokağa dökülerek o toplumsal muhalefetin içine girerse
30:27bu sefer başka bir yerden iktidar sıkışmışlık hali yaşayacak.
30:31Dolayısıyla yani orada ben iktidarın elinin biraz bağlı olduğunu düşünüyorum.
30:36ekonomik model ve takip ettiği siyasi model nedeniyle.
30:40Katılıyorum.
30:41Yani keşke en başta aslında bunu söyleyerek başlasaydık.
30:44Tabii ki de haklı eylemlerini onurlu bir yaşam mücadelesi için sonuna kadar destekliyoruz.
30:49Ve Berk'in söylediği şey çok doğru.
30:52Yani bu buzdağın sadece görünen kısmı, medyaya faş olan kısmı
30:56ve bu vesileyle aslında insan olmaya dair yani Türkiye'de yaşanan muhtelif trajedilerin
31:02sadece bir ayağını aslında görüyoruz maden işçilerinin özelinde.
31:06Ve ne kadar içinde bulunduğumuz durumun sürdürülemez olduğunu.
31:11Belki hani şuna bağlamak mümkün olabilir.
31:14Bu kamu istisamındaki artış falan dedik ya.
31:16Hiçbir seçim ekonomisi işletmesine bizim anladığımız şeklinde
31:19konvansiyonel bir seçim ekonomisi işletmesine gerek kalmadan da iktidar sandığa gidebilir.
31:24Sadece belli başlı yerlerde aslında işte yaptığı hazırlıklar itibariyle
31:30kamu maaşlarında artış veya refah payı gibi bir şeye gitmek suretiyle
31:35belli başlı bölgelere, coğrafi spesifik, coğrafyaya özgü kaynak aktarımlarıyla filan
31:42öyle çok büyük nas ekonomileri vesaire işletmeye gerek kalmadan da
31:45belki sandığa gidebilir dedik.
31:47Ama işte bu iş, bu özelleştirmeler sebebiyle bilazsa
31:50artık özel sektörün insafına kalmış istihdamda çalışan yığınlar için çalışmıyor.
31:57Çalışmayacak bir modelden de bahsetmek mümkün.
32:00Şimdi Mansur Yaraşı ve CHP konuşacaktık ama o değişmiyor.
32:03Bir dahaki programda konuşuyoruz.
32:04Ben madem toplumdaki memnuniyetsizlikler konuşuyoruz.
32:08İki tane akademisyenleri bulmuşken bir soru sorayım.
32:10Bu dönemin hep birkaç senede bir popüler konusu.
32:13Öğrencinin yurt dışına gitmesi.
32:14Şimdi siz ikiniz de akademisyenler hem yurt dışında okudunuz hem burada çalışıyorsunuz, yurt dışında çalıştınız.
32:18Bazı okullarda özellikle hem eğitim seviyesi hem de maddi olarak bunu efort edebilecek
32:24ağır genç çocukların gittiği okullarda çok ciddi bir yurt dışına kaçış var.
32:27Siz de bunu öncelikle görüyor musunuz kendi üniversitenizde?
32:30İkincisi de neden gidiyorlar?
32:32Yani şimdi neden gidiyor sorusunun cevabı belli esasında.
32:34Ama siz hani biraz daha birebir yaşadığınız için bu duyguyu onu anlatmanızı icat ediyorum.
32:39Yani bu genç bir insanın şimdi işte maden işçisi de memnun değil, emekliye gitse emekli zaten hiç memnun değil.
32:44İşte son seçimlerin sonucu, yerel seçimlerin sonucu emekliye bağlanıyor.
32:47İşte memurların biraz durumu farklı falan derken ama ne olursa olsun hayat akışına baktığımızda gençlerin psikolojisi ülkenin ruh haline daha
32:55çok yansıtı.
32:56En azından geleceğe daha belirleyecek.
32:57Neden gidiyorlar?
32:59Benim bu konuda söyleyeceğim şeyler yakın zamanda yurt dışına taşınanları hep kızdırıyor.
33:04O yüzden böyle biraz temkinli davranmak ihtiyacı hissediyorum.
33:07Benim neredeyse 20 sene olacak çıkalı ama bir ayağım hep burada işte biliyorsunuz gitmeli gelmeli bir sistem bir şekilde bina
33:14etmeme müsaade etti.
33:15Seneler içerisinde hem İsveç'te hem de neredeyse 10 senedir İngiltere'de sürekli bu edmiş yıllarda işte başvuran öğrencilerin ama lisans ama
33:24yüksek lisans seviyesinde Türkiye'nin payının arta geldiğini görüyoruz zaten.
33:29Tabii ilginç olan şey şimdi bana artık başvuran Türk öğrencilerin çok ciddi bir kısmının lise diplomalarını da yurt dışında almaya
33:36başlamış olmaları.
33:37Bilhassa işte İngiltere'de bir üniversiteye başvuran birçok Türk öğrencinin aslında liseyi de orada okumak üzere oraya ailesi tarafından ya gönderildi
33:47ya da ailenin de orada bir ev açarak taşındığı falan.
33:50Yani bu tabii çok bizim Türkiye'deki gelir seviyesi için de çok çok küçük bir yüzdeden bahsediyoruz ama orada insan davranışına
33:58bakarak neyin kovalandığını anlamak açısından önemli bir istatistik olduğunu düşünüyorum.
34:04Boyutunun ya da hacminin büyüklüğünden ziyade.
34:07Ya bir kısmı tabii ki şununla çok ilgili buradaki eğitim masrafları artık normal ücretli bir çift tarafından karşılanamaz bir noktaya
34:16geldiği için.
34:16Beyaz yakalı büyük şehirde yaşayan ve kendi mülkünde oturmayan bir çift için bir çocuğu dahi aslında istediği herhangi bir özel
34:27okula göndermenin maliyeti artık çığırından çıkmış vaziyette değil ki ikinci veya üçüncü bir çocuk düşünülebilirsin.
34:34İşin bir kısmı tabii ki işin maliyet ayığı.
34:36Hani neden özel okul bir zaruret oldu diye burada oturup beş saat konuşabiliriz.
34:41Devlet okullarındaki kalite ve güvenlik problemlerini hiç yani bu mecranın şu anda şu anda konusu değil en azından.
34:50Bunların hepsi doğru.
34:51Bir kısmı da ama arkadaşlar FOMO.
34:54Bir kısmı da Fear of Missing Out.
34:56Bunu da anlamak zorundayız.
34:58Kaçırma nasıl Türkçeleştirildi bu?
35:01Yani Türkçesi var mı bilmiyorum.
35:02Hatir'in kaçırma korkusu gibi bir şey.
35:05Şimdi böyle kolektif panik, kolektif sosyal psikoloji burada işte çok önemli.
35:10Çok kötü her şey.
35:12Yarın da çok kötü olacak.
35:13Bir daha da artık hiçbir şey iyi olmayacak diye hissettiğin bir atmosferde.
35:17Yani herkes bu yöne koşarken.
35:18Herkes bir tarafa doğru koşarken.
35:20Yani ben öyle işte Stockholm'daki evimi kapatıp burada bir ev açmaya çalıştığım zaman iyi misin?
35:27Ruhsallığın iyi mi falan diye bakıyordu insanlar.
35:29Çünkü oraya doğru hep bir akım var ya baktığında.
35:32Öyle oluyor.
35:33Yani bir kısmı da çok ciddi bence azımsanmayacak bir kısmı da bugünkü durumlara bakarak değil yarın Türkiye'nin olacağından korktukları
35:42şeyin korkusuyla.
35:43Ama yani bunu şeye karıştırmamak lazım.
35:45Moda değil.
35:46Moda başka bir şey.
35:47Hayır hayır.
35:48Korkuyor gidiyor yani.
35:49Evet.
35:49Çünkü yani şey istatistiksel açıklamayı verecektir.
35:52Bazı okulda da bir öğrenci falan kalmış.
35:55Bir öğrenci kalmış.
35:57Moda asla moda değil.
35:58Aksine diyorum yani kollektif bir ruh hali.
36:01Bir panik hali.
36:02Evet panik hali.
36:03Bugün hadi yine bugün çok güzel üniversitelerimizde çok güzel eğitimler alan genç kardeşlerimiz var.
36:09Pırıl pırıl sürekli bir araya geliyoruz.
36:11Kocam yani işte burada.
36:12Giddi kan her yerde Türkiye'den gitti zaten onu söylemek lazım.
36:15Ben inanılmaz akademisyenlerle oturup kalkıyorum.
36:17Ben Türkiye'deki akademik dünyadan razıyım yani şu an itibariyle.
36:20Ama insanlar yarın ne olacak?
36:22Ondan sonra istihdam ne olacak?
36:24Buradan mezun olduğunda zaten yurt dışında çalışmak zorunda kalacaksa.
36:28Bayri o zaman diplomasını da yurt dışında alsın.
36:30Çünkü daha rahat istihdam piyasına gitsin.
36:31Çünkü geçenlerde başka bir yayında söyledim.
36:33Yani çok iyi bir bankanın müfettiş işte giriş seviyesi maaşıyla.
36:37Kurye'nin maaşı kafa kafaya gelmiş.
36:38Hani statü kaybı var.
36:40Ücret kaybı var.
36:41O ücretle yaşanılabilecek hayat standartına dair ciddi bir erozyon var falan.
36:44Çok uzun atımlı düşünülerek ve ileriye baktığında da hiçbir iyileşme ihtimali hissetmediğin için şimdiden aslında pozisyon almak yani.
36:54Yoksa hiç moda olduğu için de yapan vardır da yani o outlier anomali dediğim sadese.
37:01Ya kendi ülkenden ayrı bir ülkede yaşamak, yaşlanmak falan bunlar hiç romantize edilecek şeyler değil.
37:08Hiç değil.
37:09Hiç.
37:09Öyle söyleyeyim.
37:10Ya özgözgürce katılıyorum.
37:12Hani belki bir iki nokta ekleyebilirim.
37:14Bir tanesi Semih sen gençler yurt dışına taşınıyor dedin.
37:19Haklısın yani gençler de.
37:21Evet yani gençler arasında yurt dışına taşınma ya da taşınmayı isteme oranı çok yüksek.
37:26Ama aslında her yaş grubunda yurt dışına gitme isteğinin son dönemde çok arttığını görüyoruz.
37:33Farklı nedenlerden ötürü yani şimdi üniversite talebeleri ya da üniversiteden yeni mezun olmuş
37:38gençler yani yaşam koşulları kötü olduğu için burada kendileri yani hayat tarzlarına müdahale olduğu için iş olanakları bulamadıkları için büyük
37:49şehirlerde yaşam maliyeti çok yükselip aldıkları giriş maaşıyla
37:53bu şehirlerin merkezinde yaşama ihtimalleri azaldığı için gidiyorlar.
37:58Yani çok farklı eğitim olanakları burada kısıtlandığı için gidiyorlar.
38:02Evet yani o grup için liste çok uzun ama mesela benim son 5 senede yurt dışına taşınan çok fazla 30
38:09'lu hatta 40'lu yaşlarda arkadaşlarım var.
38:12Çoğu mesela evet artık işleri var kimisi evini almış büyük şehirlerin merkezinde oturuyorlar.
38:18Düzen kurmuş ama işte biraz önce Özge Hoca'nın söylediği çocuğunu yani okula gidecek çocuğu olduğu zaman bir çocuk hatta
38:28yani iki çocuk da tabii mesele daha da büyüyor.
38:31Bir hesap yapılınca yani bir çiftin en azından yani karı kocanın bir tanesinin maaşı çocuk eğitimine artık gitmeye başlamış.
38:40Onun yerine yurt dışında en azından eşlerden bir iş bulursa Avrupa yani bir Batı Avrupa ülkesinde eğitim maliyetlerini kısarak aradaki
38:50farkı kapatıp en azından çocuklarına da daha iyi eğitim olanakları sundukları.
38:54Dolayısıyla bu grup gidiyor.
38:55Çok çok üzülüyorum.
38:56Bu kuşağın yani bu kuşaktan bir önceki kuşak yani artık yaşı 50'nin üstünde 60'ın üstünde olan kuşak tabii
39:03ki kendisi gidemiyor ama çocukları eğer giderse onları sık ziyaret ederek işte çocuklarının çocuğu olursa torunu görmek için yeri geldiğinde
39:14birkaç hafta giderek yani onlar da bir ayaklarını yurt dışına atmış oluyor.
39:18Yani aslında her yaş grubunda şu an böyle bir gelişme var bir onu söylemiş olayım yani nedenler tabii çok fazla
39:26ama evet yani bir tabii siyasi baskının artması rejimin otoriterleşmesi bence en azından muhalif kesimlerde böyle bir dışarı kaçma isteğini
39:38ortaya çıkardı.
39:40Ama 2021'den beri özellikle ekonomik tablo çok kötü olduğu için enflasyonu çok arttığı için yaşam maliyeti çok yükseldiği için o
39:48nedenle de gidenler oluyor.
39:50Artık burada kaliteli iş bulamama sıkıntısı da bence var.
39:53Yani ben bunu birçok yani sektörde çalışan arkadaşlarımdan da dinliyorum.
39:58Yani işini çok iyi yapan insanlar artık ülkeden çıktığı için online yerine gelenler evet onlar da işlerini iyi yapmaya çalışıyorlar
40:05ama biraz kalite düşüyor.
40:07İşverenlerin pazarlık payı gücü çok artmış durumda.
40:11Mesela aşkı sen dedin ya işte bir tanesi maaşı çocuğun eğitime gidiyor.
40:15Tamam da çocuğun eğitimi bir sene iki sene değil ki 15 senelik bir iş bu.
40:1910 sene sonra ne yapacak?
40:20Ya bu sefer çalışma koşulları düşüyor.
40:22Mobbing örnekleri çok artmaya başlıyor.
40:25Yani dolayısıyla çok iç içe geçmiş bir durum.
40:28Özgürce şurada katılıyorum.
40:30Bence ya daha doğrusu şunu söyleyeyim hani o fear of missing out meselesi var.
40:34Mesela bazı giden arkadaşlarımda ben yani niye gidiyor yani burada iyi bir işi var.
40:40Yurt dışında çok belirsiz bir durumla karşılaşacak.
40:43Ya artık Batı Avrupa ekonomileri de hızla büyümüyor.
40:45Dışarıdan gelenlere iş olanakları yok.
40:47Burada kalsa aslında koşulları daha iyiydi dediğim oluyor.
40:50Ama bazı giden arkadaşlarımda da evet yani burada zor geçiniyor.
40:54İyi iş imkanları yok.
40:56Ya orada işte mühendis olarak, doktor olarak, akademisyen olarak bir iş bulmuş.
41:00Tutunursa aslında daha mantıklı olabilir dediğim de oluyor.
41:03Yani dolayısıyla vaka bazlı belki bakmak gerekiyor.
41:06Ama son kertte de ortalamada evet yani gitmenin bir mantığı var.
41:13Geleceğe dair çok olumsuz algı seviyesi arttığı için yani daha doğrusu algı seviyesi çok olumsuz hale geldiği için
41:20yani bugün durumun kötü ama iki sene sonra daha kötü olacağını düşünüyorsan o zaman burada kalmanın mantığı yok.
41:26İşte bu on beş sene o yüzden on beş sene.
41:28Ama dört seneye, üç seneye, beş seneye teşvik ediyorsun.
41:31İş bulduğunda da düzgün bir para kazansın gibi gibi.
41:34Ya da en azından beş sene sonra toparlayacağız.
41:36Yani bence önceki yani Türkiye tarihinin önceki dönemlerinde de çok sıkıntılı.
41:41Tabii.
41:42İşte ekonomik krizlerin olduğu, siyasi sorunların olduğu, güvenlik sorunların olduğu, darbelerin yapıldığı dönemler olmuş.
41:46Ama en azından yani seçmenlerin bir bölümü de olsa geleceğe dair işlerin toparlanacağı beklentisine sahip oldukları için böyle bir şey.
41:57Bu rekabetçi seçimin de gitgide ortadan kalkması bu tetikliyor tabii bu.
42:01Tabii ki.
42:02Gelecekti bu işin düzen mi ihtimali falan filan diyelim.
42:04Nasıl 2024'te yerel seçimin sonrası bir umut algısı?
42:072020 sonrası nasıl bir karamsarak var?
42:09Ya da 2019 sonrası.
42:10Ya da 2019 sonrası.
42:11Devam edelim sayın.
42:13Haziran 2015.
42:15Gezi yakar gideriz diyelim.
42:16Ve çok teşekkür ederiz.
42:18Çok sağ olun.
42:19Belki bir Galatasaray'ın şampiyonluğunu...
42:21Bir dakika hakikaten niye bunu...
42:23Kutluyor muyuz?
42:24Kutluyoruz.
42:24Hocam kombine biletin var yani.
42:27Senin ben gündeme getirmeni beklerdim.
42:29Asıl içeriği şey yapmadık ya.
42:31Doğru düzgün değerlendiremedik.
42:32Bir futbol ekonomisinin konuştuğumuz bir...
42:35Bir yayın yaparız.
42:35Üç tane Galatasaray'la oturup...
42:37Tebrik ediyoruz, tebrik ediyoruz.
42:38Göğsünüz kapara kapara.
42:40Herkes tebrik ediyoruz.
42:40Mesela ekonomi ekibi neredeyse tamamen Galatasaray'lı değil.
42:43Bir iki tane ismini anmak istemediğimiz insan dışında hepsi de Galatasaray diyor.
42:48O da şey, çeşitliliği sağlamak.
42:49Çeşitliliği sağlamak.
42:51Tabii.
42:51Bu işin zevk olması için Fenergi'de olması lazım.
42:54Yoksa kendi aramızda zevk olamaz.
42:56Tebrik ediyoruz Galatasaray'ı.
42:58Çok.
42:59Türkiye'de Galatasaray olmak bir arge cevap.
43:00Çünkü mutlu oluyorsun en azından.
43:02Mutlu olacak işleri...
43:03Galatasaray dışında Türkiye'de hiçbir takım dört sene üst üste şampiyon olmamıştı.
43:0896.2'nin arası zaten senaryo bir başarısı oldu.
43:13Şimdi Okan Guruk'la birlikte ikinci defa.
43:15Artık belki 5-6 onlarınla konuşulmuşlar.
43:18Çok güzel maçtı ya bu.
43:19Çok güzel maçtı.
43:20Kapatarım.
43:21Fenaryaya kızılmıyorum.
43:22Teşekkür ederiz.
43:23Teşekkür ederim.
43:24Berk Hocam ne konuşacağız yepyeni programımızda?
43:27Ben işin daha siyaset bilimi, siyaset tarafını yorumlamaya çalışacağım.
43:32Herhalde sen de daha iktisat tarafından bakacaksın.
43:36Programın sonunda.
43:37Sanat, kültür.
43:38Evet.
43:40Biz şu anda freestyle takıyoruz.
43:42Biz evet biz...
43:43Sen dur diyene kadar biz 5 saat falan böyle devam edebiliriz.
Yorumlar