00:03PINAS
00:04Magandang gabi mga kapuso!
00:05Ako po ang inyong Kuya Kim na magbibigay sa inyo ng trivia sa likod ng mga trending na balita.
00:09Sa Mount Apo sa Mindanao, may isang very interesting na prutas na pinipitas at pinapapak na mga mountaineer.
00:16Para kasi itong blueberry.
00:18Opo, ang prutas na akala natin sa abroad lang nakikita, meron din dito sa Pinas.
00:27Gabundok na lakas ng loob ang laging baon ng hike organizer na si Bianca.
00:32Sa tuwing inaakit niya ang pinakamatay na bundok sa Pilipinas, ang Mount Apo sa Mindanao.
00:37Ang hike nakakahingal man, pero worth it daw.
00:40Pagdating kasi sa bahaging ito ng Mount Apo na tinatawag nilang boulder zone,
00:44may matamis na sorpresa na naghihintay sa mga mountaineer.
00:47Dito may mga tubutubong halaman na ang mga asulo itimitong bunga na para mga blueberry ang nitsura.
00:53Libre lang na papipitas at makakain.
00:56Ang tawag nila dito, wild berries o Mount Apo berries.
00:59Kalat-kalat na mga berries lang.
01:02Pag hilaw pa siya, medyo maasim.
01:05Pero pag hinug na, medyo malambot na and almost color black.
01:09Matamis siya.
01:10Like berry talaga.
01:11Pero anong klaseng berry nga ba ang Mount Apo berries?
01:14KUYA KING!
01:16KUYA KING!
01:18Kapag sinabi natin berries, ang pumapasok sa isip ng marami ay baliit,
01:21makatas at kadalas ay matamis o maasim na prutas.
01:24Gaya ng strawberry, blueberry at raspberry.
01:27Pero sa botany o yung mga scientificong pag-aaral sa mga halaman,
01:31ang berry ay isang uri ng prutas na nagbumula sa isang ovary ng bulaklak.
01:35May laman sa loob at kadalasan may maraming buto.
01:38Kung pagbabasihan natin ang depresyong ito,
01:40alam niyo ba ng pinakakilala marahin nating berry na strawberry
01:43ay hindi pala may tuturing na totoong berry o true berry.
01:47Tinuturing silang aggregate fruit o yung bunga na nanggagaling sa isang bulaklak na maraming ovaries.
01:52At ang mga tila buto na makikita sa labas ng strawberry,
01:55hindi pala buto kundi aking,
01:58na siya mismong fruit o bunga nito.
02:00Ang wild berries na mga tubutubo sa boulder zone na Mount Apo,
02:03mga Bacinium phallax.
02:05Ang salitang latin na phallax ibig sabihin false o mapanlinlang.
02:09Yan ay dahil marami ang tila na linlang na pareho ito
02:12sa isa pang species sa Cordillera, the Bacinium myrtoides.
02:16For the longest time,
02:17nakala ng lahat ay kaparehas siya ng Bacinium myrtoides
02:21o yung gutmo sa Cordillera.
02:24It's a different species from yung common na widespread species sa Pilipinas.
02:30Ang Bacinium phallax tinuturing na microendemic
02:32dahil tanging makikita lang ito sa mataas na bahagi ng Mount Apo.
02:36Doon siya na-record sa may mga boulders,
02:38malapit sa mga sulfuric vents,
02:40more than 2,500 meters above sea level.
02:43Katunayan sa isang scientific journal
02:45na nilathala ng grupo ni Tamayo noong 2024,
02:48napag-alabang Mindanao ang tinuturing na
02:50sentro ng blueberry diversity sa Pilipinas.
02:53Sa ngayon, meron tayong 45 species ng blueberries sa Pilipinas.
02:56Madami pa tayong ibang species ng blueberries
02:58na may potensyal na pwedeng kainin at gamitin.
03:02At alam niyo bang sa yaman ng kagubatan na Mount Apo,
03:05may isa pang malaberry rin na prutas na matitikman dito.
03:08Ano? Anong klaseng berry naman kaya ito?
03:15Ito ang Rubus pectinelus maxim,
03:17isang halamang likas sa kabundukan ng Mount Apo.
03:20Ang halamang ito ay isang uli ng gumagapang
03:22at mababang palumpong o bush na kabilang sa rose family.
03:26Ang pulang prutas nito ay kahuig ng raspberry.
03:29Malambot ito, makatas,
03:30at tamis asim ang lasa.
03:32Gaya ng strawberry, tinatawag itong aggregate fruit
03:34dahil binubuo ito ng maraming maliliit na bahagi
03:36na magkakadikit.
03:38Tulad ng ibang Rubus species,
03:39ang prutas na ito ay mahalaga sa ating kalikasa
03:41dahil kinakain ito ng mga ibon at maliliit tahayo.
03:44Pero paalala mga kapuso,
03:46huwag basta-basta kumain
03:47na makikita ninyong berry o anumang prutas
03:50lalo na kung hindi kayo pamilyar dito.
03:52Maring ang ilan sa mga ito,
03:54nakakalason o hindi ligtas kainin.
03:57Samantala, para manlaban ng trivia
03:58sa likod ng Bairan na Balita,
03:59i-post o i-comment lang
04:00hashtag Kuya Kim.
04:02Ano na?
04:03Laging tandaan,
04:04kimportante ang may alam.
04:05Ako po si Kuya Kim
04:06at sagot ko kayo,
04:0824 horas.
Comments