- 5 ay önce
Uzman Klinik Psikolog Emin Dönmez, çocukları suça sürükleyen en kritik etkenin “ihmal” olduğunu vurguladı. Olay.com.tr yayınında ailelere önemli uyarılarda bulunan Dönmez, ergenlik döneminde görülen ve ailelerin harekete geçmesini sağlayacak en önemli davranış değişikliklerini tek tek sıraladı…
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:15İzlediğiniz için teşekkürler.
00:30Son zamanlarda Türkiye'de çok fazla bir şekilde artan ve hepimizin çok canını sıkan bu çocukların suça sürüklenmesi durumunu konuşacağız bugün.
00:42Bizim ülkemizde bir çocuğu suça sürükleyen en büyük neden sizce nedir?
00:49Tabii ki de pek çok sebepleri var.
00:50Bunun alt maddelerimizde de sorularımız ilerleyen zamanda bunu açacağız ama ilk sebep nedir diye sorsam size.
00:59Ne söylersiniz bunun için?
01:01İhmal.
01:02Evet.
01:04İhmal derken neyi kastediyorum?
01:07Çocuk öncelikle ailenin en önemli bireyi.
01:11Ailede büyüyor, ailede gelişiyor ve birçok şeyi ailede öğreniyor.
01:17Özellikle çocuklarımız ailede ihmal edilmişse birçok riske açık hale geliyor.
01:24Bu yüzden ailelerin çocuklarıyla olan ilişkilerine çok dikkat etmesi gerekiyor.
01:31İhmal edilmiş çocuklar riske her zaman açık.
01:36Bu yüzden ailelerin öncelikli bilmeleri gereken şey çocukların gelişim süreçleri.
01:46Ergenlik konusunu ele alacağız bugün anladığım kadarıyla.
01:50Ergenlik döneminde bu çocuklar neler yaşıyor?
01:55Hangi süreçten geçiyor?
01:57Ne tür değişimlerle karşı karşıya?
01:59İç dünyalarında neler yaşıyor?
02:02Hangi duygusal yoksulluklar içerisine giriyor?
02:06Ne tür riski davranışlara eğilimli?
02:08Bu dönemde önemli olan ne onlar için?
02:13Aileler eğer bunları bilmiyorsa çocukları gözlemlemesi, o riski belirtileri, anlamaları çok zor.
02:21Çünkü o zaman bazı şeyleri normalize etmeye başlar.
02:26Çocuk dur, yapar gibi bir takım durumlar ortaya çıkar.
02:30Çocuklar risk ortaya çıktıktan sonra durum birazcık gecikmiş hale gelir.
02:36Şu söylediğiniz cümleyle çok sık karşılaşıyoruz.
02:39Çocuk dur, yapar.
02:40Evet.
02:42Bununla ilgili ayrı bir parantez açalım mı?
02:46Tabii ki.
02:47Şimdi çocuk yapar.
02:50Çocuk neyi yapar?
02:51Hangi dönemde neyi yapar bunu bilmemiz gerekiyor.
02:54Çocukluk döneminde yani 6-11 yaş, 10 yaş arasında neyi yapar?
03:03Bu yaptığı şeylerin hangileri normaldir?
03:05Bunu ailenin bilmesi gerekiyor.
03:0811-17 yaş, 18 yaş, ergenlik, yaş dönemi neyi yapar?
03:14Hangileri olağandır?
03:16Bunu görmesi gerekiyor.
03:17Eğer aile bunları bilmiyorsa çocuk yapar dediğinizde geç kalabilirsiniz bazı şeylere.
03:24Evet, kesinlikle.
03:25Çünkü ergenlik dönemindeki çocuklar özellikle arkadaşlıklar ön plana çıktığı için aileler önemini yitirir.
03:34Ve çocuklar özellikle ergenlik döneminde riskli davranışlara eğilimlidir.
03:39Çünkü hayatı öğrenmeye başlar.
03:41Hayatı ancak riskli davranışların içerisine girerek öğrenmeye başlar.
03:46Ama o riskli davranışların kontrolünü sağlayacak ailedir.
03:53Elbette ki çocuklar bir takım riskli davranışlarla baş başa kalacaktır.
03:57Tabii ki.
03:57Ama burada kendisini korumasını bilmesi için ailenin o çocukla ilgileniyor olması gerekiyor.
04:05Nerede, hangi davranışları gösteriyor, gözlemlemesi gerekiyor.
04:10Çocukla iletişim halinde hangi riskli davranışların neyle sonuçlanabileceğini sağlıklı bir iletişimle çocukla paylaşması gerekiyor.
04:20Bu da ailenin ilgisiyle ilişkili bir şey.
04:23Eğer siz çocuğunuzla bu ilgiden uzak kalırsanız, ihmal etmiş olursunuz.
04:30E dışarıda da risk çok.
04:31O riskler ortaya çıktıktan sonra önlemi almaya başladığımızda geç kalmış oluruz.
04:38Peki, bir çocukta şiddet eğilimi sonradan mı oluşuyor yoksa aile fark etmeden bunu besliyor mu?
04:46Ama bu sorduğum soru aile içerisinde şiddet görmüş çocuk değil.
04:52Yani şiddet, gördüğü bir şiddet yok ama o çocuğun içerisindeki şiddet eğilimini aile fark etmeden besleyici davranışlarda bulunan yol mu?
05:02Burada bilirim.
05:03Şiddet öğrenilen bir davranıştır.
05:05Yani şiddet öğrenilir.
05:08Nereden öğrenir?
05:10Tanık olur öğrenir.
05:12İzler öğrenir.
05:13Okulda öğrenir.
05:15Sokakta öğrenir.
05:17İzlediği bir filmden öğrenir.
05:20Özellikle ergenlik dönemi neden çok önemli?
05:23Çünkü çocukların beyin gelişiminin tam anlamıyla gelişmediği, tamamlanmadığı bir süreçtir.
05:29Milyarlarca nöron var beynimizde.
05:32Bu nöron gelişimi 21-22 yaşlara kadar devam ediyor gelişimi.
05:37Ve burada öğrenilmiş şiddet bir süre sonra daha kalıcı hale gelebiliyor.
05:41Bu yüzden bu öğrenilen davranışlar maalesef ileride bilinçaltında kalarak kendi hayatında sürdürebiliyor.
05:50Bu yüzden aile çocuğun bu gelişim evrelerini bilmesi gerekiyor.
05:55Aile içerisinde illa ki bir şiddet olması gerekmiyor.
05:58Elbette ki aile içerisinde yaşanan bu şiddet direkt etkiliyor.
06:03Ama sosyal medya olsun, izlediği bir film olsun, okuldaki yaşadığı bir olay olsun.
06:08Tabii aile içerisinde görmüyor ama izlediği filmlerde görüyor, sosyal medyada görüyor, dizilerde görüyor.
06:13Şimdi şiddetin hayatımızdan çıkması diye bir şey söz konusu değil.
06:17İşte burada önemli bir bilgi var.
06:21Siz çocuğunuzla sağlıklı bir iletişim, doğru bir ilgiyle o var olan şiddeti,
06:29karşılaştığı, tanık olduğu, gördüğü, yaşadığı şiddeti kendisini korumaya yönelik
06:35önemli bir güç olarak, önemli bir deneyim olarak, kendisini koruyacak bir riski davranış olarak öğretebilir.
06:42Çocuğun öğrenmesine katkı sağlayabiliriz.
06:45Ama siz bu iletişimi çocukla kuramayıp, çocuğun bu öğrenmesini olumsuz yönde sağlarsanız,
06:54ister istemez o risk kalıcı hale gelir, şiddet öğrenilmiş olur.
06:58Peki, bugünün çocukları neden daha öfkeli?
07:04Yani işte geçtiğimiz zamanda yaşadığımız o malum olay, işte Kahramanmaraş'ta meydana gelen okuldaki o saldırı.
07:13Yani bu gerçekten bizi çok derinden yaraladı ve derinden sarştı.
07:17Hepimiz çocukluğumuzda mutlaka şiddetle ilgili bir şey görmedik mi?
07:23Elbette gördük.
07:24Yani o filmleri, işte o vurdulu kırdılı filmleri, dizileri izlemedik mi?
07:28İzledik ya da o şiddet içeren oyunları oynamadık mı?
07:32Oynadık ama böyle bir dürtü yok şu an.
07:38Bizde oluşmadı.
07:38Ya da öğretmenimize mesela çok saygı duyardık.
07:42Hani başka bir şey var sanki ve bugünkü çocuklardaki bu öfke de bundan mı kaynaklı?
07:49Başka bir şey var.
07:51Ne var?
07:52Dışlanmışlık var.
07:54Değer görmeme var.
07:56Yalnızlaşan çocuklar var.
07:58Kendini ifade edemeyen, kendini ortaya koyamayan, değer görmeyen çocuklar var.
08:04Akran zorbalığı da.
08:05Akran zorbalığı var.
08:06Bütün bunları ortaya koyduğumuzda çocuk kendini ifade edebilecek, ön plana çıkabilecek bir yer arıyor.
08:14Eğer siz bu çocuğa kendini ifade edebilecek, kendini ortaya koyabilecek, değer göreceği ortamlar, şartlar, koşullar hazırlamazsanız,
08:25yalnızlaşan çocuk, duygusal yoksunluğu olan çocuklar riske bulaşma olasılığını artırıyor.
08:31Ya da ne oluyor?
08:33İçine kapanık, pısırık bir hale geliyor.
08:38En önemlisi bu.
08:39Bu yüzden çocukların değer görmesi, aile tarafından ilgi görmesi, özellikle sevgi ihtiyacının karşılanması çok önemli.
08:49Sevgi ihtiyacı karşılanmayan, değer görmeyen, ilgi görmeyen çocukların şu yaşadığımız yüzyılda şiddete bulaşma olasılığı,
09:00kendini ortaya koyabileceği, kendini ifade edebileceği başka riskli yollara girmesine sebep oluyor.
09:07Bu yüzden ailenin ilgisi, sevgisi, aileden gördüğü değer çocukları buradan uzaklaştırıyor.
09:15Bu riskli durumlardan uzaklaştırıyor.
09:17Peki, sosyal medya ve dijital içerikleri ayrı bir parantezle açmak istiyorum.
09:22Ve bu noktada sizin buradan ailelere vermek istediğiniz bir mesaj ya da yapmak istediğiniz bir çağrı varsa bununla ilgili de
09:29alalım.
09:30Kesinlikle şiddet içerikli, ister oyun olsun, ister film olsun, çizgi film dahil,
09:38özellikle ergenlik döneminde şiddet içerikli görsellerden uzak durması.
09:45Bu çok önemli.
09:48Eğer biz çocuğun beynine bunu işliyorsak, çünkü tam öğrenme dönemi, şartlanma dönemi,
09:56duygusal yoksulluktan uzak kalan çocuklar bu gibi şeyleri yapışık, zank gibi çekiyor.
10:04Evet.
10:05Kendini ifade edebilecek bir yol aracı olarak görüyor.
10:08Hele bir de akran zorbalığı gördüyse, dışlandıysa, etiketlendiyse,
10:14şimdi bakıyoruz bu olaylarda, Maraş olayındaki, okul saldırısındaki çocuğun o psikolojik hali, ruh hali ortada aslında.
10:25Ki onunla da ne deniyor?
10:27Anne baba gayet eğitimli bir aile içerisindeki bir çocuk.
10:32İhmal edilmiş bir çocuk çok belli.
10:35Bir taraftan çok zeki olduğu ön plana çıkarılıyor.
10:37Ama ihmal edilince, işte o elinizdeki kaynaklar kötüye kullanılıyor.
10:43Çocuğun kendisini ortaya koyabileceği, kendisini gerçekleştirebileceği, değer görebileceği ortam bulamayınca yalnızlaşıyor.
10:51Yalnızlaşınca bu gibi riski durumlara düşme olasılığı çok yüksek.
10:56Orada da kendisini var etme çabasına giriyor.
10:58Evet.
10:59Peki hocam, bir çocuk için geri dönüşün en çok, en zorlaştığı kritik an ne zaman?
11:08Son ergenlik.
11:09Çünkü son ergenlik dönemi, kimlik oluşturma dönemi.
11:13Eğer son ergenlik dönemine kadar, eğer çocuk...
11:15Yani kaç yaşa tekabül ediyor?
11:1719-20'li yaşlar.
11:19Ergenliğin son dönemi.
11:21Çünkü orada artık kişi o güne kadar öğrendiklerini bir bütünleme dönemi, kimlik oluşturma süreci.
11:29Ben kimim, neyim, ne yapacağım, nasıl bir hayat yaşayacağım, yavaş yavaş sorumluluk alma dönemi.
11:35Yani son ergenlik dönemine kadar, özellikle ergenlik döneminde bizim çok dikkat etmemiz gerekiyor.
11:43Çocuklarımızı ihmal etmemiz gerekiyor.
11:45Onlara gereken değeri, ihtiyaç duyduğu sevgiyi, o ailenin sıcak duygusunu vermesi gerekiyor.
11:54Bunu veremediğimizde çok büyük risklere gebe.
11:57Peki, aileleri de bir ayrı olarak konuşmak gerekiyor.
12:02Çünkü burada tabii ki de en büyük rol onlarda.
12:05Ve ailelerin normal sandığı ama aslında işte çocuğu böyle farklı şekilde suça ya da yanlış bir karakter kişilik oluşuna sevk
12:18eden en büyük sorun nedir sizin gözlemlerinizden yola çıkarak?
12:23Evet, çocuktur yapar anlayışı bence çok önemli.
12:27Bazen de hem çocuktur yapar derken...
12:29Tost konduramam adamları.
12:30Evet, bazen de hayır benim çocuğum yapmaz demeleri aslında belki de bir takım risklerin gitgide büyümesine sebep olabiliyor.
12:39Eğer aile çocuklarını iyi gözlemleyebiliyorsa o değişimleri zaten görecektir.
12:46Aile ilgili ise çocuğundaki o değişimi, farklılığı görecektir.
12:50İçine kapanıklığı görecektir.
12:53Okulu ihmali görecektir.
12:55Evet, bu belirtiler çok önemli.
12:56Bunları ayrı ayrı buradan tek tek maddeler şeklinde sıralayalım.
13:01Yani çocuğunuzda şu değişiklikler varsa, şu normal dışı davranışlar varsa dikkat edelim şeklinde sizden bir...
13:11Birincisi kendisine özel.
13:15Eğer bir çocuk kendisine özel göstermiyorsa, giyimine, arkadaş çevresine, konuşmalarına dikkat etmiyorsa orada küçük küçük belirtiler ortaya çıkıyor olabilir.
13:27Okulu ihmal ediyorsa ve bazı ders çalışma konusunda ciddi anlamda ötelemeler, ertelemeler varsa, arkadaş grubu değişiyorsa, eve giriş çıkış saatleri
13:40değişiyorsa, karşı çıkışlar, kullandığı kelimeler farklılaşmaya başlıyorsa dikkat etmemiz gerekiyor.
13:48Çünkü bu çocuklar dışarıdan her an olumsuz bir şeyle karşılaşma olasılıkları yükseliyor.
13:56Evet, çok açıklar.
13:57Evet, çok açıklar.
13:58Özellikle bu oyun grupları dediğimiz biraz daha canlı oyunlar, canlı oynanan oyunlarda gerçekten ihmal edilmiş çocukların orada risk altında olduğunu
14:12görüyoruz.
14:13Onlar orada kendilerini var edebilme çabasıyla o kadar kapılıyorlar ki.
14:20Bu yüzden ailenin özellikle ergenlik döneminde bunlara çok dikkat etmesi gerekiyor.
14:26Peki, suçtan koruyan bir sistem, suça sürüklenen çocukların, yaş bandıyla ilgili değişiklik yapılması da şu an gündemde biliyorsunuz ki.
14:41Başka bir uzman isim olarak nasıl bir önlem alınmalı?
14:46Nasıl bir sistem uygulanmalı?
14:48Önlem dediğiniz şeyin içinde gizli.
14:52Önleme çalışmaları yapılması gerekiyor.
14:55Önleme çalışmaları.
14:56Ne demek önleme çalışmaları?
14:58Risk oluşmadan, suç oluşmadan, çocuk bulaşmadan, herhangi bir riske bulaşmadan bu şiddet eğilim olabilir, madde olabilir, herhangi bir kavga olabilir
15:13ve benzeri bir şey.
15:14Buna bulaşmadan önce önleme çalışmaları yani birincil önleme dediğimiz ailelerin eğitimi, çocukların bu konuda bilgilendirilmesi, okul, aile ve çocuk iş
15:26birliğiyle önleme çalışmalarına önem verilmeli.
15:30Örneğin ben daha önce İstanbul'da önleme çalışmalarında yer aldım.
15:36Risk altındaki çocuklara yönelik önleme çalışmaları.
15:39Mahalle mahalle, orada aile eğitimleri, çocuklara yönelik eğitimler, okulla, emniyetle, belediyelerle iş birliği içerisinde risk oluşmadan önleme çalışmaları.
15:53Hem maliyeti çok düşük, hem alacağınız sonuçlar çok başarılı.
15:57Çocuklar suça bulaştıktan sonra sizin başarılı olma olasılığınız da düşmeye başlıyor.
16:03Tabii.
16:04Maliyet de yükseliyor.
16:06İkinci önleme dediğimiz kısımda suça bulaştır bulaşmaz müdahale edilmesi.
16:13Orada bir takım çalışmaların yapılması çok önemli.
16:15Üçüncül önlemede başarı oranımız çok düşük maalesef.
16:20Çocuk belli bir süre, belli bir sayıdan sonra riskli davranışlara bulaştıysa, orada çocuğun tedavi olması işimizi biraz zorlaştırıyor.
16:30Bu yüzden suç oluşmadan önce önleme çalışmaları yapılması gerekiyor.
16:36Yani aile eğitimlerinden tutun da okuldaki bir takım çalışmalara varana kadar.
16:41Evet.
16:42Hem maliyetsiz hem de gerçekten çok iyi sonuçlar elde ediyoruz.
16:48Az önce atladım ben o kısmı ama diyorsunuz hani çocuğunuzda işte şu değişiklikler varsa kritik nokta diye.
16:58Evet aile bunu fark ediyor.
16:59Ama birçoğu da bunu fark ettikten sonra ne yapacağını, nasıl yaklaşacağını bilmiyor.
17:05Ve bilinçli dediğimiz kısım tabii ki de bir destek.
17:11İşte pedagogdur, psikologdur.
17:13Destekle bunu sağlıyor.
17:15Buradan öncelik olarak ailelerin bu noktada nasıl bir yol izlemesi gerektiğini de görelim.
17:22Şimdi.
17:23Doğru yaklaşım.
17:24Çok doğru.
17:25Şimdi okuldaki, şimdi bu çocuklar genellikle okulda.
17:29Büyük bir çoğunluğu okulda.
17:30Tabii.
17:30Okulda olduğu için rehberlik servislerini harekete geçirmemiz gerekiyor.
17:35Çünkü oradaki okuldaki öğretmenlerimiz çok iyi gözlemciler.
17:40Onların gözlemlerini dikkate almamız gerekiyor.
17:43Onların söylediklerini dikkate almamız gerekiyor.
17:45Aileler bazen gerçekten öğretmenlerin söylediklerinin çok dikkate almıyorlar.
17:50Dikkate almayınca işte böyle riski davranışlar ortaya çıkabiliyor.
17:54Birincisi okuldaki rehberliksiz hizmetlerinin öncelikle gündeme alınması
17:59ve oradaki çalışma alanını genişletmek gerekiyor.
18:04İkincisi elbette ki psikologlarla, pedagoglarla işbirliği içerisinde olması gerekiyor.
18:10Ama bu iş ailede döndüğü için başlangıç noktası.
18:15Özellikle ergenlik dönemindeki çocukların en büyük sıkıntı duyduğu konu ne biliyor musunuz?
18:21Bana gelen ergenlere, ergenlerle yaptığım görüşmelerde ailem beni anlamıyor.
18:26Beni anlamıyorlar duygusu çok ön planda.
18:30Bu yüzden çocuklarını anlamaya çalışmaları gerekiyor.
18:35Öncelikle adım bu.
18:36Yani çocukların kendilerini açabileceği, güven duyabileceği,
18:41ailesiyle yaşadığı herhangi bir olumsuzluğu paylaşabileceği anne babaya ihtiyaç duyuyor.
18:48En ufak bir şeyde önüne geçip onu etiketlerseniz, suçlarsanız ya da dinlemezseniz, ihmal ederseniz çocuk bir şekilde kendisini başka yerde
19:00vaat etmeye çalışıyor.
19:01Çocuğun kendisini aileye açabileceği ortam ve fırsat vermek gerekiyor.
19:09Peki hocam, çok teşekkür ediyoruz.
19:11Şimdi benim sorularım bu şekildeydi.
19:13Sizin eklemek istediğiniz, benim atladığım ya da unuttuğum varsa, sizin eklemek istediğiniz varsa son mesajları alalım.
19:21Ardından vera edeceğiz.
19:22Yani çok şey var aslında.
19:27Maalesef, maalesef diyorum, üzülerek söylüyorum.
19:31Olumsuz sonuçlardan sonra bir takım tedbirleri almaya çalışıyoruz.
19:35Ama hayat devam eden bir süreç.
19:39Sadece bir olay üzerinden, iki olay üzerinden bakmadan bu meseleyi genel bir mesele olarak görüp,
19:47öncelikle ailede, sonra okulda ve daha sonra toplumun bütün alanlarında çözebilecek çalışmaları artırmamız gerekiyor.
19:56Bu yüzden ailelere en önemli düşecek görev, çocukları ihmal etmemek, çocuklara gereken değeri, sevgiyi onlara göstermek gerekiyor.
20:08Eğer çocuklar kendilerini ifade edebilecekleri, kendilerini gerçekleştirebilecekleri ortamlar bulduğu sürece, o risklere bulaşma olasılıkları azalıyor.
20:19Evet, çok güzel anlattınız. Çok önemli noktalara değindik.
20:24Umarız yerine ulaşır. Umarız burada bizi izleyen ailelerimiz bu bilgileri alır, kaydeder ve çocuklarında uygulayabilirler.
20:35Çok teşekkür ediyoruz. Ağzınıza sağlık.
20:37Ben teşekkür ederim. Sağ olun.
20:39İyi ki geldiniz.
20:40Sağ olun. Teşekkürler.
20:41Size de başarılar diliyoruz. Çalışma hayatınızda.
20:43Teşekkür ederim. Sağ olun.
20:44Değerli izleyenler, bugünkü programımızda çocuk ve ergen psikolojisini konuştuk, şiddeti konuştuk.
20:52Uzman klinik psikolog Emin Dönmez ile birlikte bizi izlediğiniz için teşekkür ediyoruz.
20:57Bir sonraki programda görüşünceye de hoşçakalın.