00:00İran dediğimiz devlet 1055'ten itibaren Türklerin yönettiği bir devlet.
00:05Yani önce Büyük Selçuklar geliyor, ardından bir ara Moğol hakimiyeti oluyor.
00:10Ondan sonra tekrar Akkoyunlar, Karakoyunlar, 1501'de Safeviler geliyor.
00:16Ve bu önemli bir şey çünkü İran, Safevilerden önce Sünni bir devlet.
00:20İran'ın Safevi devleti, Safeviler Türkli anedanıdır, şiileştiriyorlar.
00:24Hatta daha sonra 1720'lerde Avçalılar geliyor, daha sonra Kaçalılar geliyor.
00:34Ve 1920'lerde ilk defa 900 yıl sonra İran asıllı Tehlevi hanedanı kuruluyor.
00:411925.
00:42Tabi İran'ın çok ciddi bir Türk kimliği var, çok ciddi bir Türk nüfusu var.
00:47Ama tabi özellikle çok ciddi bir farz kültürü var.
00:51Ve o bölgelerdeki şiilikle de birleşince yeni bir milli kimlik oluşturuyor.
00:57Mesela bu Türklerin bir 40 yıl önce görüştüğünüzde İranlı Türklerle Türk kimliğini çok kullanmazlardı.
01:05Ama şu anda %40'ı, %50'si artık Türk kimliğini daha rahat ifade etmeye başladılar.
01:11Ama tamamı değil, bunu da söyleyelim.
01:13Bunda da Azerbaycan'ın kurulmasının büyük bir önemi var.
01:16Çünkü İran'daki Türkler Güney Azerbaycan dediğimiz bölgede yaşıyorlar.
01:20Yani Rusya'yla Gülistan ve Türkmençay anlaşmalarında Azerbaycan bölündü.
01:26Kuzey'i elinde kaldı, güney'i.
01:29İran'ın elinde kaldı, kuzey 1991'de bağımsız oldu.
01:32Doğru.
01:32Şimdi burada tabi şeyin şöyle, İran'ın özellikle çok farklı etnik kökerler gelse bile
01:38o yerleşik kültürü o bölgedeki halkları etkiliyor ve o farz devlet anlayışına gönderiyor.
01:481979'da yeni bir rejim kurulduğu zaman, yani Hümeyn'e geldiği zaman da mesela Şah zamanındaki müsteşar
01:55şeyi çıkardı, sarığı taktı, devam etti.
01:59Tabi dini yapıda farklı yönlere gitmiş olsa bile anlayışlar aydın.
02:03Osmanlı, İran'ın en ciddi savaşan devletlerden birisi.
02:06Defalarca savaştılar.
02:07Yani bu başlangıçta siyasi bir savaştı.
02:10Daha sonra mezhep savaşı anlayışına da kaydı.
02:13Akkoyunların mirasını paylaşma derdiydi bu.
02:15İpek yoluna ve Doğu Anadolu'ya hakim olma meselesiydi.
02:19Mesela şimdi Osmanlı, İran'ı defalarca mağlup etti.
02:24Bakın Tebriz'i, tarihçiler bile tam olarak bilmez, özellikle saymadan Osmanlı 9 defa fethediyor.
02:30Yani Tebriz 9 defa Osmanlı ordusunun eline geçiyor.
02:351514'te Yavuz Sultan Selim Çaldıran'da Şah İsmail'i ve Safevi Devleti'ni siliyor.
02:41Tebriz'i fethediyor fakat geri dönünce Tebriz'lerden çıkıyor.
02:451534'te Targal İbrahim Paşa gidiyor, Tebriz'i alıyor.
02:49İran'lar gelip geri alıyor.
02:51Kanuni geliyor, 1534'te ikinci kez alınıyor.
02:541548'de bir daha alınıyor.
02:561585'te bir defa daha alınıyor.
02:581618'de, 1635'te, 1721'de, 1731'de tek defalarca, yani 25'te ve 31'de alınıyor.
03:08Ve yani 9 defa almanıza rağmen elde tutamıyorsunuz.
03:12Bunun çeşitli sebepleri var.
03:13Lojistik ikmal noktaları olmuyor.
03:15Halkın mezhep meselesinden dolayı Osmanlı yönetimine karşı isyankar bir tutum oluyor.
03:21Ve burada şöyle bir şey var.
03:23Şimdi doğudan gelen devletler tarih boyunca patıdaki devletler hep yenmiştir.
03:28Yani gelip yenip yeni bir devlet kurmuştur.
03:30İlk defa bunu durduran Fatih olmuştur.
03:35Ak koyunları Ottukberin'de 1473'te yenerek doğudan gelen bozkır kavimlerini üstünlük sağlamıştır.
03:43Bu niye?
03:43Askeri yeni sistemi ve ateşli silahlar sayesinde.
03:48Ak koyunlar sünniydi, İran'ı yöneten bir Türk devletiydi.
03:52Diyarbakır'dan gitme Türklerdir, onu da söyleyelim.
03:54Karakoyunlar'dan, Muş'tan giden Türklerdir.
03:57Daha sonra Yavuz Sultan Selim 1514'te Çaldıran'a gitti.
04:01Şimdi burada şöyle söyleyeyim.
04:02Hem Ottukberin'de hem Çaldıran'da, İran hep şunu yapmıştır.
04:05O dönemde Osmanlı'nın sınırları Sivas'tan öteye gitmiyordu.
04:09Yani Sivas'a kadar olan bölge Osmanlı'nın elindeydi.
04:11Sivas'tan sonrası İran'ın da kullanan Türk devletlerinin toprağıydı.
04:16Hep Osmanlı'yı içe kadar çektiren.
04:18Mesela şimdi Çaldıran Savaşı'nı, biz hep Van Çaldıran gibi zannederiz öyle değil.
04:22Çaldıran bugün İran'da olan bir coğrafyadır.
04:25Oraya kadar Osmanlı ordusunu çekti Şah İsmail.
04:29Yavuz Sultan Selim defalarca onu ağır mektuplar yazdı, kışkırttı ve sonunda Çaldıran'ı da muharebeye mecbur etti ve mağlup etti.
04:38Fakat İranlılar şunu gördüler, Safi bir devleti.
04:41Bir, bunu 1526'da Boğaç'tan sonra Avrupalılar da gördü.
04:46Osmanlı ordusuyla meydan muharebesi yapmak, yenilmek demektir.
04:50Onun üzerine Avusturya kaleler yaparak Osmanlı ile mücadeleye girmiş.
04:55İran ise şunu yaptı.
04:57İran ise çekilerek, yıpratma savaşlarına girerek, Osmanlı'yı lojistik imkanlarından uzak tutarak yıprattı.
05:05Mesela Van 1548'de elimize geçiyor.
05:08Van da o dönemde Safi bir toprağı.
05:09Yani İran'ın bir toprağı.
05:11Ama Doğu Anadolu'ya girdiğinizde o büyük coğrafya başlıyor.
05:15Daha sonra platoya giriyorsunuz.
05:16Ve o bölgelerdeki yerleşim yerlerini yakıyor.
05:20Su kuyularını zehirletiyor.
05:21Hayvanları çeydiyor.
05:22Mesela Osmanlı'nın en büyük problemi topları vesaireyi götürebilecek şeyin olmamasıdır.
05:33Topları götürebilecek imkanı.
05:36Hayvanlar ölüyor çünkü.
05:37Yani hayvanlar orada mesela 1533'te at kıran diye bir şey geliyor.
05:44Mesela topların çoğunu gömüyorlar.
05:48Yani şeye gömüyorlar.
05:51Toprağa gömüyorlar.
05:52Çünkü taşıyamıyor veya kara suya bırakmıyorlar gibi.
05:56Şimdi burada en önemli şeylerden birisi şu.
06:02Coğrafyayı kullanıyor İran.
06:04Ve dediğimiz gibi bakın 9 defa Tebriz'i fethetmişsiniz.
06:07Tabi o dönemde Kafkaslar da İran'ın elinde.
06:10Osmanlı defalarca bu bölgeleri fethediyor.
06:13Defalarca ele geçiriyor ama elinde tutması zor oluyor ve her fethi çok ağır oluyor.
06:19Mesela Çaldıran Savaşı'nı ben size anlatayım.
06:21İran çekirdekçe Safeviler.
06:23Asker artık gitmek istemiyor en son.
06:26Ürümeklerin üzerine ayakkabılarını tutuyorlar ve Yavuz'un çadırına yürüyorlar.
06:30Diyorlar ki Padişah'ım gidecek halimiz kalmadı.
06:32Yani yürümekten dolayı.
06:34Bu coğrafya dediğimiz gibi devamlı surette Osmanlı'yı yıpratmıştır ve fethiler kalıcı olamamıştır.
06:42Ve bunun yüzünden de Osmanlı İmparatorluğu İran'ın tamamını elinde uzun süre tutamamıştır.
06:48Mesela Macaristan'ı, Sırbistan'ı fethettiği zaman 400-500 yıl defalarca elinde tutabiliyor.
06:55Ama burayı o şekilde tutamıyor.
06:58Şimdi burada tabii dediğimiz gibi İran bunu tarih boyunca kullanmıştır.
07:04Özellikle Osmanlılarla savaşırken.
07:05Coğrafyasını, çünkü coğrafya zor bir coğrafya İran'ın coğrafyası.
07:09Şimdi kara savaşına girecek mi girmeyecek mi?
07:13Bir, benim gördüğüm şu.
07:15Bir kere 3000 kişiyle 5000 kişiyle İran'a kara harekatının yapılması mümkün değil.
07:21Ve televizyonlarda geçiyor.
07:23Harkadası dediğiniz bölge, Asya Körfezi'nin işlerinde olan bir bölge.
07:28Yani oraya taş atsalar taş da savunur.
07:31Hadi gitti, hava indirmeyi çıkardı.
07:33Deniz piyadeleri gitti, ele geçirdiler.
07:36Sonra ne olacak?
Yorumlar