00:03Good evening, guys!
00:05I'm your Kuyakim,
00:06I'm your Kuyakim,
00:06and I'll give you some trivia
00:07on some trending news.
00:09This is a Saturday,
00:11a one of the Baliena
00:14but it's an alarm
00:14by the Netizen
00:15and NGOs
00:16to respond to the resident.
00:23This is a Baliena
00:24on the Baliena
00:25of Kalamansig,
00:25Sultan Kudarat,
00:26on Saturday.
00:27Ang Baliena,
00:28na isang sperm whale,
00:3054 feet ang haba
00:31at hindi bababa
00:32sa 20 tonelada
00:33ang bigat.
00:34Pero nakakaalarma
00:35sa whale stranding
00:36incident na ito
00:37ang naging tugon
00:38ng mga taong naroon.
00:39Imbis kasing tulungan,
00:40i-reksa ito ng mga tao.
00:42Ang ilan na video
00:43ang pang sumakay
00:44sa likod ng Baliena,
00:45ang lokal na pamahalaan
00:46ng Kalamansig.
00:47Ang ganda nagsagawa
00:48ng rescue attempt.
00:49Para madala
00:50sa malaling mabahagi
00:51ng dagat
00:51ang na-stranded na Baliena.
00:53Pero kinaponan,
00:54ginawihan din ito
00:55ng buhay.
00:55Ang sinapit
00:57ng na-stranded na Baliena
00:57ay talaga namang
00:58nakakaalarma.
00:59Kinoon din na ito
01:00ng Baliena.org,
01:01isang non-profit organization
01:02na ang goal
01:04ay maprotektahan
01:05ang lahat
01:05ng Baliena
01:06sa ating bansa.
01:07Ayon sa isa
01:08sa mga board member
01:09ng organisasyon
01:10na si A.A. Yaptinchay,
01:11ang whale stranding
01:13hindi nabago
01:14sa ating katumigan.
01:14Nakakabigla.
01:16Pero hindi ito
01:17as unusual
01:18kasi nangyayari ito.
01:20Hindi naman regularly
01:22pero it's not very rare.
01:24Sabi nila
01:24pag na-strand
01:25o na-beach
01:25ang isang whale,
01:27may sakit na ito
01:28at talagang mamamatay na.
01:29Totoo o hindi totoo?
01:30Maraming teorya
01:32kung ba't sila
01:32nagsastrand.
01:33So isa na nga dito
01:34yung posibleng
01:35meron silang sakit.
01:37Pero meron din kasing
01:38ibang teorya
01:39na pwede rin
01:40naligaw sila.
01:42Posible rin na may hinahabol sila
01:44o may humahabol
01:45sa kanila na predator.
01:47Para makasurvive
01:47ang isang na-stranded na balyena,
01:49mahalaga daw
01:50na maingat
01:50at tama ang paraan
01:51ng pag-rescue nito.
01:53Kailangan tandaan natin,
01:54pag na-strand,
01:54hindi niya
01:55kayang makaalis dun
01:56sa situation na yun.
01:57Kaya,
01:58pag responde sa kanya,
01:59it should be done
02:01with the utmost care.
02:03May mga
02:04standard procedures
02:05tayong sinusunod.
02:06Kami nga
02:07mga veterinaryo
02:08kasi kami
02:08may medical assessment pa.
02:10Kailangan ibalik sila
02:12sa laot
02:13para may chance
02:15pa silang mabuhay.
02:16Yung pagsakay nila
02:17sa likod ng balyena,
02:18may nalabag ba silang
02:19batas
02:20sa Pilipinas?
02:21Dok?
02:21Parang lalabas kasi
02:23kung mali yung response mo,
02:25parang harassment dun sa
02:26stressed and diseased animal
02:28yung nangyari.
02:30Wala tayong specific na batas
02:31sa Wild Dive Act,
02:33hindi covered yung
02:34actual harassment.
02:35Kung may mga kapuso tayo
02:38na nasa tabindag
02:39at nakakita ng
02:40stranded na balyena,
02:41ano pong dapat nilang gawin?
02:42Pinakamabuting gawin
02:43pag may incident
02:45na sila ang nakakita,
02:47i-report ito
02:48either through the barangay
02:49or directly dito
02:50sa mga mandated bureau.
02:52Kasi may mga trained personnel dun.
02:55And online,
02:56meron din available
02:56na manual.
02:58Manda-download ito
02:59na libre sa website
03:00ng Marine Wild Dive Watch
03:01of the Philippines.
03:02Pwede rin na i-download
03:03yung manual ito.
03:04May step-by-step procedures
03:05paano ginagawa ito.
03:07Sa paglalim
03:07ng ating kaalaman
03:08kapot sa mga sperm whale,
03:10mas malinaw din
03:10ang ating tungkulin.
03:12Ang pangalagaan
03:13ang buhay
03:14sa ilalim ng dagat,
03:15lalo na
03:15sa mga kamanghamanghang
03:17marine mammals na ito.
03:18Kuya Kim!
03:19Ano na?
03:24Ang mga sperm whale
03:26o fisothermicrocephalus
03:27may pinakamalaking utak
03:29sa lahat ng mga hayop.
03:30Maaari itong umabot
03:31na hanggang 20 pounds
03:32o 9 kilos.
03:33Humigit kumulang,
03:34limang beses itong
03:35mas mabigat
03:35kesa sa isang
03:36average human brain.
03:38Sila rin ang pinakamaingay
03:39na hayop sa planeta.
03:41Gumagawa sila
03:41ng clicks
03:42na kayang umabot
03:43ng 230 decibels.
03:45Mas malakas pa
03:45kesa sa tunog
03:46ng jet engine.
03:47Kaya din nilang sumisin
03:48ng higit 1,000 meters
03:50at manatili
03:51sa ilalim ng tubig
03:52ng higit isang oras.
03:54Sa magtana,
03:54para malaman ng trivia
03:55sa likod ng viral na balita,
03:56i-post o i-comment lang
03:57hashtag
03:58Kuya Kim!
03:58Ano na?
03:59Laging tandaan
04:00kimportante
04:01ang may alam.
04:02Ito po si Kuya Kim.
04:03Masagot ko kayo.
04:0424.
04:10Magandang gabi,
04:11mga kapuso.
04:12Ako pong inyong Kuya Kim
04:13na magbibigay sa inyo
04:14ng trivia
04:14sa likod ng mga trending
04:15na balita.
04:16Tuwing may handaan,
04:17target locked
04:18ang mga bisita
04:18sa handang lechon.
04:20Pero matatakam ka pa rin ba
04:21kung ang hinahandang lechong baka
04:23nagbukhang lechong tigre?
04:25May lechong kami
04:26ng baka, guys.
04:27May ito na tandada
04:28at pangga.
04:29Pinagpihastaan online
04:30ng vlog na ito
04:31ang lechong baka
04:32kasing inihaw sa video.
04:35Nagbistu lang
04:36lechong tigre.
04:37Kala ko tiger na.
04:39Inihaw na zebra
04:40na orange.
04:41Ang lechong tiger
04:42este baka
04:43handahan na
04:44taga-buryas island
04:45mas bate na si Joel
04:46para sa birthday
04:47ng kanyang misis.
04:47Gusto ko po yung
04:49kakaiba siya.
04:50Gusto ko na
04:50magmukhang tiger
04:52ang kanyang kulay.
04:53Para magkulay orange
04:55ang balat ng lechong
04:55na parang tigre.
04:56Nilagyan po ng
04:57coloring
04:58tapos meron siyang
04:59ingredients na
05:00para mas
05:01sumarap.
05:03At ang ginamit niya
05:04naman para
05:04magka-stripes ito.
05:05Pinunasan ko po
05:06ng ink ng
05:07pusit.
05:08Nakakain po yung
05:09ink ng pusit.
05:11Nung makikita
05:11ng misis ko,
05:12wow, ang ganda
05:13naman ito.
05:15Hindi kumpleto ang
05:16special na okasyon
05:17natin mga Pinoy
05:18kapag walang lechon.
05:19Nakadikit na ito
05:20sa ating kultura
05:21at sekura.
05:22Ang salitang lechon
05:23ay nagaling
05:23sa Spanish word na leche,
05:25ibig sabihin milk
05:26o gatas.
05:27Ang mga nililetsyon
05:28kasinoon ay mga
05:29batang baboy
05:29na nagpapasuso
05:30o dumedede pa
05:31sa kanilang mga ina.
05:32Mga kastilaman
05:33ang nagpangalan sa lechon,
05:34alam nyo ba na bago pa
05:35man tayo sa kupi
05:36ng mga banyaga,
05:36ang pag-ihaw
05:37o paglaletsyon ng baboy
05:38ay ginagawa na
05:39ng ating mga ninuno.
05:40It has roots
05:42in pre-colonial
05:43Filipino cooking.
05:44Necessity
05:45was the mother
05:46of invention.
05:47So, there's a need
05:48to come up with
05:48a roasted meat
05:50to satisfy the hunger.
05:52Food at that time
05:53is generally considered
05:55to be very bland.
05:57So, yung smoky taste niya
05:59coming from the
06:01open flames
06:02is actually adding flavor
06:03to the lechon
06:05until such time
06:06that the Chinese traders
06:07came.
06:08They influenced roasting techniques.
06:10Nagkakaroon na po
06:10yung mga ibang concoctions.
06:12Alam nyo ba
06:13kung anong tinuturing
06:14na lechon capital
06:15ng Pilipinas?
06:16Ito ang Laloma
06:17sa Quezon City.
06:19Napakahaba
06:19ng kasaysayan nito
06:20bilang sentro
06:21ng paggawa
06:21at pagbibenta ng lechon
06:23sa Metro Manila.
06:24Ang bayan naman ito
06:25sa Batangas.
06:26Sa sobrang pagkahumaling
06:27nila sa lechon,
06:29pinaparada pa nila ito
06:30taon-taon.
06:31Saan ito?
06:32Kuya Kim,
06:33ano na?
06:37Ang parada ng lechon
06:39ay isang makulay
06:39na taonang pagdiriwang
06:41sa bayan ng Balayan
06:42sa Batangas.
06:43Tuwing June 24
06:44o tuwing kapistahan
06:45ni San Juan Bautista,
06:46hindi lang naipapamalas
06:48sa kakaibang paradang ito
06:49ang mayamang tradisyon
06:50at kulinarya
06:51sa Balayan.
06:52Pinapakita rin dito
06:53ang pinakamalikhain
06:54ng mga residente.
06:56Ang mga pinaparada
06:57kasi din ng lechon,
06:58kanila pang binibihisan.
07:00Paraan nila ito
07:00ng pagpapasalamat
07:02sa lahat ang biyayang
07:03kanilang natanggap.
07:05Samantala,
07:05para balaman ang trivia
07:06sa likod ng viral na balita,
07:07i-post o i-comment lang
07:08hashtag
07:09Kuya Kim,
07:10ano na?
07:10Laging tandaan,
07:11kimportante ang mayalam.
07:13Ako po si Kuya Kim
07:14at sangot ko kayo,
07:1524 hours.
07:20Magandang gabi, mga kapuso.
07:22Ako po ang inyong Kuya Kim
07:23na magbibigay sa inyo
07:24ng trivia sa likod
07:25ng mga trending na balita.
07:26Nabangha ang mga vlogger
07:28na bumisita sa Nibasawa Island
07:29sa Southern Leyte.
07:31Hindi lang kasi ito mayaman
07:32sa kasaysayan,
07:33kundi pati na rin
07:34sa likas-yaman.
07:35Patunay rito ang lamang dagat
07:36na sumalubong sa kanya
07:37sa pantalan pa lang.
07:43Ngayong summer,
07:44trip mo ba ang mga pasyal
07:45ang wala sa radar
07:46ng mga turista?
07:47Kung gayon,
07:48perfect dyan ang isang ista
07:49sa kamisayaan
07:50kung saan ang tubig
07:51napakalinaw.
07:54Ang buhangin,
07:56puting-puti.
07:56At ang paligid,
07:58napakatahimik.
07:59Ito ang makasaysayang
08:00Dimasawa Island
08:01sa Southern Leyte.
08:02Ang vlogger mula
08:03Cebu na si Clyde
08:04sa Dimasawa
08:05na piling magbakasyon.
08:09At nas-refresh na daw siya
08:10sa bumungan sa kanya
08:11pagdating niya sa isla.
08:13Sa pantalan pa lang kasi
08:14itong sumalubong sa kanya.
08:16Isang pawikan.
08:17Guys,
08:18talawa.
08:19Naaara na sa port
08:21sa Magallanes
08:22Dirisam,
08:22Lima Saway.
08:23Nga nakada kong pawikan.
08:25Pakitan ka na ito
08:26ang kilid
08:27sa ilang port.
08:29Grabe!
08:30Sa ibang lugar,
08:31kailangan pang mag-swim
08:32para makita
08:33yung mga pawikan.
08:35Pero doon
08:36nasa port lang mismo.
08:38Ang laki pa nung nakita namin.
08:40May nakita kaming mga bata.
08:42Naliligo sila.
08:43Normal lang kasi
08:44sa kanila na
08:45maraming pawikan
08:47sa port bandasar eh.
08:49Parang wala lang
08:50sa kanila.
08:50Pero sa amin,
08:52sobrang special na yun.
08:54Kasi rare moment
08:55talaga yun eh.
08:55Ang pawikang nakita
08:57ni na Clyde
08:57sa pantalan ng Dimasawa
08:58is ang green sea turtle.
09:00May scientific name ito
09:02na Colonia Midas.
09:03Ito ay tinuturing
09:05na three-tenth species.
09:07Pero maraming pawikan
09:08sa Dimasawa Island.
09:09Isa sa maaaring
09:11maging dahilan
09:12kung bakit nakikita
09:13ang mga pawikan
09:13sa bahaging ito
09:14ng isla
09:15ay dahil
09:16relatively mababa
09:17ang antas ng
09:18pollution
09:18at ang pagkakaroon
09:20ng malusog kasi
09:21ng mga sea grass beds
09:22at coral reef ecosystem.
09:23Kaya nakikita natin
09:24hindi lang sa
09:25mga coastal areas
09:26kahit sa pantalan.
09:27Ang area ng Dimasawa
09:29is napaka-pristine pa.
09:30Mahalagang sundin
09:31ng mga turista
09:32at ng mga lokal
09:33na komunidad
09:34ang Responsible Wildlife
09:35Interaction Guidelines.
09:37Ito yung iwasan
09:38ng paghawak,
09:39paghabol
09:40o paglapit
09:41ng sobra
09:41sa mga pawikan.
09:42Mahalaga rin
09:43ang waste management
09:45at marine conservation
09:46practices
09:46upang mapanatili
09:48nating ligtas
09:49ang kanilang natural habitat.
09:51Pero ang mga bumibisita
09:52sa Dimasawa,
09:53hindi lang na mabubusong
09:54ang mga mata
09:55sa view
09:55at kanilang makikita.
09:57Alam niyo ba
09:58ng isla
09:58na pakayaman din
09:59sa kultura
10:00at kasaysayan?
10:01Kuya Kim, ano na?
10:07Ang isla ng Dimasawa
10:09ang tinuturing
10:09na Cradle of Christianity
10:10sa Pilipinas.
10:11Dito kasi sa islang ito,
10:13ginanapang kauna-unahang
10:14misa sa Pilipinas
10:15noong March 31, 1521.
10:18Pinangunahan to
10:19ng paring si Pedro
10:20de Valderama
10:20nakasama sa ekspedisyon
10:21ni Ferdinand Magellan.
10:23Bilang tanda
10:24ng napakalagang kabaratang
10:25ito sa ating kasaysayan,
10:27itinayo
10:27ang first mass shrine
10:29sa Limasawa.
10:31Samantala,
10:32para malaman
10:32ng 3 months record
10:33ng viral na balita,
10:34i-post o i-comment lang
10:35hashtag Kuya Kim.
10:36Ano na?
10:37Laging tandaan,
10:38kimportante ang may alam.
10:40Ako po si Kuya Kim,
10:41at sagot ko kayo,
10:4224.
10:47Mga kapuso,
10:49viral online
10:50ang kuha ng isang
10:50free dive guide
10:51mula po sa Cebu,
10:52kung saan makikita
10:54sa mababaw na dagat
10:55ng bayan ng Sambuan
10:57ang napakaraming patig.
10:59May dapat bang katakutan
11:00sa paglabas ng mga ito.
11:02Kuya Kim,
11:03ano na?
11:07Ang hobby ng free dive guide
11:09na si Kenneth,
11:10ang tuklasin
11:11ng atatagong ganda
11:11ng katubigan sa kanyang
11:12prominsya sa Cebu.
11:13Nariya nagswimming siya
11:15kasabang butanbing
11:16o whale shark
11:16sa oslog.
11:17Pirmi rin siyang sumisinsid
11:19sa mga naggagandahang dive spot
11:20sa kanilang bayan
11:21na Santander.
11:22At kamakailan lang,
11:23ito ang kanyang navideohan
11:25mula sa highway
11:26ng bayan ng Sambuan.
11:28Blacktips.
11:30Okay.
11:32Napakaraming palanguy-langway
11:33ng blacktip reef shark.
11:35Nandun lang po sila
11:36sa may shallow part
11:38ng dagat.
11:40Like sa mga 2m Street,
11:44nandun lang po sila,
11:45paikot-dikot lang po sila.
11:46Tapos marami po sila.
11:47Almost 20 to 30 ata
11:50yung nakita namin doon
11:51sa area.
11:52Ayon sa tourism office
11:53ng Sambuan,
11:54marami daw talagang
11:55blacktip reef shark
11:56sa kanilang katubigan,
11:57lalo na sa Colace Marine Sanctuary.
12:00Madalas na mamataan
12:01ang mga pating na ito
12:01tuwing tanginit.
12:02Season po nila ngayon,
12:03March, April,
12:05hanggang June po yan.
12:06Pag summer season,
12:08lumalabas po sila
12:09doon sa area na yun.
12:11Kaya mapalad daw
12:12si na Kenneth.
12:12Ito ang isa sa mga
12:13unang bumungad
12:14ngayong summer.
12:15Nasurprise lang kami doon
12:16kasi first time
12:17nakita lang partner ko yun.
12:19Kuya Kim,
12:20ano na?
12:21Ang mga blacktip reef shark
12:23o carcharhinus
12:24beranoptinus.
12:25Madali lang makilala
12:26dahil sa kanilang
12:27mga palikpik.
12:28Itim kasi ang dulo nito.
12:30Dito hango
12:30ang pangalan nilang blacktip.
12:31Sa lahat ng mga pating,
12:33isa sila marahid
12:34sa pinakamadaling maispatan.
12:36Madalas sa mga
12:36mababaw na tupik
12:37lang kasi sila lumalangoy.
12:39Matatagpuan sa ating mga
12:40coral reefs
12:41at widely distributed siya
12:44sa Indo-Pacific.
12:46So kasama na dyan
12:47ang Pilipinas.
12:49Doon sila nag-hunt
12:50o nanguhuli
12:51ng kanilang makakain.
12:52Ang malilit na isda,
12:53pusit at crustaceans.
12:55Kahit na mabibilis silang lumangoy,
12:57napaka mailap naman nila
12:58sa tao.
12:59Bira silang kumatake,
13:00maliba na lang
13:00kung sila'y ma-provoke.
13:01Hindi naman sila delikado.
13:04Kadalasan nga,
13:05sila nga paayong takot
13:06sa tao.
13:07At wala namang confirmed
13:08na cases
13:10ng mga
13:11pinatake sa Pilipinas.
13:13Sila ay nearly
13:14threatened.
13:15Kaya naman,
13:16huwag tayong matakot
13:17sa mga pating.
13:18Mas dapat tayong matakot
13:19sa mundong
13:20wala na sila.
13:21Ito po si Kuya Kim
13:22at sagot ko kayo,
13:2324 Horas.
13:33Sa una at pambihirang pagkakataon,
13:36isang babae ang nalukluk
13:37sa posisyon bilang
13:38asobispo sa Church of England
13:40o Anglican Church.
13:42Paano nga ba nabuo yan?
13:44Kuya Kim,
13:45ano na?
13:48Ang improvement
13:49sa pinakabagong archbishop
13:51ng counterbeury nitong Merkules.
13:53Naging makasaysayan.
13:54Sa kauna-una ang pagkakataon
13:56kasi,
13:56namumuno sa Church of England
13:58isang babae.
14:05Siya si Dame Sarah Mulally.
14:08Ang intonet ni Dame Sarah
14:09nagnanap sa
14:10Canterbury Cathedral.
14:12Dinaluhan ng
14:1320,000 bisita.
14:14Kabilang sa mga dumaluang
14:15Prince at Princess of Wales
14:16na sina Prince William
14:18at Princess Catherine.
14:19Present din sa pagtitipo
14:21ng ilang nurse
14:21at caters
14:22mula Canterbury.
14:23Si Dame Sarah kasi,
14:25dating nurse.
14:26By the authority
14:27committed to me,
14:30install you Sarah.
14:32By divine providence,
14:34Lord Archbishop of Canterbury.
14:40Ang simbaang pamumunuan
14:41ni Dame Sarah
14:42na Church of England
14:43ay ang opisyal
14:44o State Church ng England.
14:46Tinatagto
14:46noong 16th century
14:47sa panahon ni Henry VIII.
14:48Naiwala ito
14:49sa Roman Catholic Church
14:51dahil sa mga isyong
14:51pampolitika
14:52at reliyon.
14:53Ang nagdaang
14:54105 na Archbishops
14:56of Canterbury
14:56lahat mga lalaki.
14:58Ang pinakauna
14:59sa mga ito,
15:00St. Augustine pa.
15:01Kaya naman sa kanyang
15:02unang sermon bilang Archbishop,
15:04sinabi ni Dame Sarah
15:05na hindi niya
15:06lumusakalain na
15:07malukluk siya
15:08sa naturang posisyon.
15:09The Father,
15:10the Son,
15:11and the Holy Spirit
15:12be among you
15:14and remain
15:15with you always.
15:16Laging tandaan,
15:18kaimportante
15:18ang may alam.
15:19Ako po si Kuya Kim,
15:20at sagot ko kayo,
15:2124 Horas.
Comments