00:07İzlediğiniz için teşekkür ederim.
00:58İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:24İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:24O zaman müze müdürümüzle beraber AFAD'dan da destek alarak, çünkü yer altı kanalı olduğu için içerisinde ziyerli gazı falan olabilir
01:35diye düşündük.
01:36Bir ölçüm yapıldıktan sonra, gerekli izinler alındıktan sonra bir heyetle beraber içerisine girdik.
01:41Bu çömlekçe kentsel dönüşüm sahasında ortaya çıktı bu yer altı su kanalı.
01:48Arafil boyu sapahından başlıyor. Eski çömlekçe yoluna kadar, eski sahil yolu diyelim, Rize yoluna kadar uzanan yaklaşık 300-400 metre
01:56uzunluğunda bir yer altı su kanalı.
02:01Bizim tespitlerimiz bu kanalın gerek işçiliği, gerek kullanılan malzemesi ve yapısal özellikleri bunun erken Roma dönemine, Traianus veya Hadrianus olma
02:14ihtimali yüksek, ait olduğu yönünde.
02:19Tünel toprağın yaklaşık 1,5-2 metre altında, tabii şu anda kazı yapıldı, o kot değişti biraz toprak örtüsü.
02:27Fakat genel anlamda 1,5 metre yer altında, yaklaşık 2 metre-2 metre boyutlarında, içi çapı da öyle.
02:36Ortasında 1,20 metre çapında bir su kanalı ortasında, yanlarda 50-60 santimlik yürüme seki alanları var.
02:46Malzeme olarak da yanlarda, yan duvarlarında kısmen, düzgün kısmen kırmataş malzeme kullanılmış ve sıvayla kapatılmış, kalın bir sıvayla, yani izolasyon
02:59maksatlı.
03:00Üst örtüsü ise tamamen düzgün kesme taş malzemeli ve Roma tonoz ölçülerinden bir, çok nitelikli tonoz örtüye sahip.
03:08Kanal tabii yaklaşık dediğim gibi 300-400 metre mesafede uzunluğu, ama tabii tamamen aynı aksi üzerinde ilerlemiyor.
03:21Belli noktalarda bükülmüş vaziyette, yani kırık hatları var.
03:24Bu tabii iki şekilde olabilir.
03:28Birincisi, içeriden akan suyun hızını azaltmak maksadıyla olabilir.
03:34İkincisi de belki yani kazı sahasında, inşaat öncesinde çıkacak kayaların engel olması sebebiyle de sağa sola bükülmüş olabilir.
03:45Bunun dışında tabii tabanda belli noktalarda şeyleri var, suyu hızını azaltmak maksadıyla, sekileri veya basamakları var diyelim.
03:57Özellikle çıkış noktasında, yani bugünkü arafil boyu sapahında, bugün yeni düzenen kavşağın altında kaynak gözüküyor.
04:04Oraya kadar maalesef çıkamadık.
04:06O noktada zaten böyle birkaç basamaktan su akaraktan geliyor, sol taraftan geliyor ve aşağı doğru yavaşça iniyor.
04:13Tabii şu andaki kullanım maksadı farklı, tamamen atık su maksatla kullanılıyor.
04:19Çok fazla bir su yok içerisinde ama şu andaki su, kirli su.
04:23Tabii ilk yapıldığı zaman da muhtemelen içme suyu maksatla yapılmış.
04:28Ki bunlar zaten genelde içme suyu, bu tür kanallar yapılıyor o dönemde.
04:33Yapılmış.
04:33Tabii burada önemli olan soru şu, bu kanal ne maksatla yapılmış, su nereye taşınıyordu?
04:39Baktığımız zaman doğrudan, o dönemde Daphne Limanı diyebildiğim, bugün bizim Çömlekçi Limanı diyebildiğimiz sahaya iniyor.
04:48Orada tabii bunun ağız kısmını inceleme fırsatımız olmadı.
04:53Çünkü orada inşaat devam ediyor.
04:55Ve bir kısmında tahribat söz konusu, içerisi su dolmuş vaziyette.
04:59Ama tabii ileriki zamanlarda açılırsa etrafı muhtemelen temizlenecekti.
05:04Bununla ilgili tabii belediyenin bilgisi var.
05:07Kurulun bilgisi var, kuruma altına alındı zaten.
05:11Fakat tabii orada inşaat sahası olduğu için üzerinde iş makineleri vesaire geçince belli noktada zarar görmüş.
05:19Bu kadar nitelikli bir yapının bence bir an evvel daha ciddi korumaya alınması gerekir.
05:25Ve birinci derece arkeolojik eser olarak tescillenilmesi lazım.
05:29Yani tescilli durumunda da bana göre, yani sadece korunması gerekli tarihi eser değil de,
05:34birinci derece korunması gerekli arkeolojik eser şeklinde tescillenilmesi daha doğru olur.
05:39Çünkü yaptığımız incelemede, araştırmalarda bu kanalın Türkiye'de yakın olarak söyleyecek iki tane örneği var.
05:49Birinci eski Sibirna'da, yani geç Helenistik erken Roma diyebileceğimiz dönüm.
05:53Biri de İstanbul'daki Baden Stuken'in, o da dördüncü yüzyıl.
05:57Yani bu bizim Çömlekçis'teki tespit ettiğimiz kanal, gerçekten Türkiye'de başka bir örneği yok.
06:03Çok nitelikli yapsal özellikleri var.
06:06Ve şu ana kadar maalesef bilindiği halde ne olduğu bilinmeyen bir yapı.
06:13Arkeolojik eser anlamında da bunu söylüyorum.
06:16Tabii zamanla belki geç Osmanlı, belki erken Cumhuriyet yakın tarihe kadar maalesef kanalizasyon maksatlı kullanılmış.
06:26Yanlardan ilave delikler açılaraktan, Pimaçlar'da buraya kanalizasyon bağlantısı verilmiş.
06:32Ama kendi yapısı, özgün yapısında belli noktalarda, sağda solda kanalın her iki tarafında da talih kanallar var.
06:39Yani muhtemelen su azalması ihtimaline karşı da yüzeydeki veya yağmur sularının da değerlendirilip,
06:48bilinç noktasında muhtemelen Çömlekçide belli bir noktada bir suyu toplamak için bir sarnıç olma ihtimali yüksek muhtemelen vardı.
06:58Ve onunla bağlantıda bir çeşme olması gerekiyor.
07:02Tabii bu kadar suyu ne yapılabiliyor diye sorabiliriz.
07:06Muhtemelen tabii burası Satala ile bağlantılı.
07:10Satala biliyorsunuz Gümüşhane'deki Roma'nın doğudaki belki de en bilinen garnizonu.
07:17Orayla bağlantılı.
07:18Burada da bir küçük belki garnizon var.
07:20Beli bir ilgilerde asker var.
07:22Onların su ihtiyacını karşılamak veya limana gelen gemilere su, Roma donanmasına su sağlamak maksadıyla yapılmış olabileceğini düşünüyorum.
07:31Tabii o noktada yapılabilecek bir sondaj çalışması veya kanalın tüm etrafında yapılabilecek kurtarma kazısıyla bunlar netleşecektir.
07:39Şu anda dediğim gibi orada inşaat devam ediyor.
07:42Belki yakın zamanda inşaat bitince muhtemelen belediye, Büyükşehir Belediye'miz onunla ilgili bir çalışma yapacaktır.
07:49Beklediğimiz de zaten o yönde.
07:52Kanal tabii bizim için de sürpriz oldu.
07:56İlginç olan bir husus var.
07:57Tabii Roma döneminde veya Helenski döneminde o bölgede yaşam alanı olarak çok bildiğimiz gibi bir yer değil.
08:03İlk kez o bölgede erken tarihli bir yapı kalıntısına ve çok da yetenekli bir yapı kalıntısına ulaşıldı veya tespit edildi.
08:11Daha çok Sur içinde ve Sur'un yakın çepelerinde, eski antik dönemlere ait yapı kalıntılar ve yerleşim tespitlerimiz vardı.
08:22Bu bizim için biraz sürpriz oldu.
08:24Orayla alakalı baktığımızda ileride bunun turizm maksatlı değerlendirmesi Trabzon'un turizmine çok büyük katkı sağlayacaktır.
08:32Trabzon için bence güzel bir keşif oldu.
08:34Bildiğimiz bir şey değildi.
08:36İnşallah iyi değerlendirildiğini düşünüyorum.
09:00İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar