00:00Amerikan Başkanı Donald Trump'tan bir açıklama geldi, yeni bir açıklama.
00:04İran az önce bugün çok sert vuracaklarını, daha önce hiç vurulmadıkları kadar sert vuracaklarını açıkladı diyor Trump.
00:13Bunu yapmamalılar.
00:15Çünkü eğer yaparlarsa biz de onları daha önce hiç görülmemiş bir güçle vururuz ifadelerini kullanmış.
00:25Bu konuya gösterdiğiniz ilgi için de teşekkür ederim demiş.
00:28Donald Trump tabii ki burada devrim muhafızlarının yaklaşık 2,5-3 saat önce yaptığı,
00:35Ali Hamani'nin resmi olarak öldüğünün İran tarafından doğrulanmasından sonra yaptığı,
00:41bugüne kadar görülmemiş sertlikte bir saldırı gerçekleştireceğiz açıklamasının ardından
00:47ve tabii ki biraz önce saydığımız körfez ülkelerinden gelen patlama seslerinin ardından
00:54Doha, Dubai, Erbil, Bahreyn ve Tel Aviv'den gelen patlama seslerinin ardından Amerikan Başkanı Donald Trump hemen bir açıklama yaptı.
01:03Tekrar edelim.
01:03İran az önce bugün çok sert vuracaklarını, daha önce hiç vurmadıkları kadar sert vuracaklarını açıkladı.
01:10Bunu yapmamalılar.
01:11Çünkü eğer yaparlarsa biz de onları daha önce hiç görülmemiş bir güçle vururuz ifadelerini kullandı.
01:20İrfan Kaya, Ülger.
01:22Burada Amerikan Başkanı henüz Amerika Birleşik Devletleri'nin asıl gücünü kullanmadığı sonucuna mı varıyoruz?
01:29Yani burada Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'a gösterdiği gücün,
01:34İran'ın Amerika Birleşik Devletleri'ne saldırılarının dozajına bağlı olduğunu mu anlıyoruz?
01:39Amerikan Başkanı Donald Trump belki de daha uzun soluklu bir savaşın kapısını açabileceklerini,
01:48belki bir kara harekatına bu saldırının dönüşebileceğini mi ima ediyor?
01:52Nasıl yorumlamak lazım bu açıklamayı?
01:55Bir kara harekatı olacağını zannetmiyorum.
01:58Hava unsurlarıyla İran'ın karar verme kapasitesini, ekonomisini önemliyor.
02:03Çünkü dekatif yönde etkilemeyi planlıyor olabilirler.
02:07Şimdi İran aslında korku eşiğini aştı.
02:11Düne kadar İran yatıştırma politikası izliyordu.
02:16Abisman Polisi yani temelde kendisine yapılan saldırılar karşısında sınırlı ölçüde bir cevap veriyordu.
02:26verdiği cevabın sınırlı olmasının sebebi ABD-İran savaşına yol açmaktan kaçınmaydı.
02:36Netanyahu sürekli olarak tozak kuruyordu bir ABD-İran savaşını tetikleyecek şekilde.
02:44Bir teviye İran tehdidini abartıyordu.
02:481990'lardan günümüze kadar baktığımızda İran atom bombası yapmanın arifesinde iki hafta kaldı, iki ay kaldı, altı ay kaldı diye
02:57kesin bir baskı uyguladı.
02:59Şimdi İran dün itibariyle artık bıçağı kemiğe dayandığı noktada ve korku eşiğini aştığı için kapasitesini daha güçlü biçimde sahaya yansıtacak.
03:14Bunu öngörebiliriz.
03:16İkinci olarak dini liderin burada saldırılar sonrası hayatını kaybetmesi İran'da ve tüm Şia dünyasında derin bir infial yarattı.
03:28Bunun işte bir şekilde sahaya yansıması olarak da bu açıklamayı okumak lazım.
03:35Öte taraftan yani ABD'nin, İsrail'in acaba cephane bakımından bu saldırının idamesi bakımından bir sıkıntısı sorunu var mı?
03:49O ihtimali de akla getiriyor Trump'ın açıklaması.
03:53Bir hibris savaşı tabii burada yani bir taraftan cephede devam eden bir savaş.
03:59Öte taraftan işte haber ajanslarıyla, propagandalarla, çeşitli liderlerin yönlendirmesiyle tarafların hareket kabiliyetini, kararma mekanizmasını yönetmeye, yönlendirmeye çalışıyorlar.
04:14Ben Trump'ın yani bu çatışmaya şantajla dahil olduğunu düşünüyorum.
04:21Yani Trump aslında biliyoruz işte merkantilist bir kişi tabii ki İran rejimini devirmek ister.
04:2879'dan bu zamana kadar 5-6 tane ABD liderliğinin yapamadığını yapıp tarihe geçmek ister.
04:36Zaten buna uygun bir kişilik yapısı da var.
04:39İşte Goloman bir kişi, nasist bir kişi.
04:43Pragmatist tarafı da var.
04:45Yani Temel'de düne kadar ABD yönetimi herkes idare etmeye çalıştı.
04:54Bir taraftan savunma sanayi lobisini yani dünyanın her tarafında savaşların teşvik edilmesini isteyen ABD içerisindeki baskıyı yönetti.
05:04Öte taraftan Yahudi lobisi yine ABD içerisinde Trump'a baskı kurdular.
05:11Yani çok yakında seçimler var bizden işte destek talep edeceksin.
05:15Senin de buna mukabil İsrail'in hassasiyetlerine itina göstermen lazım.
05:22Keza Netanyahu son 14 ay içerisinde Trump'ın görevi başladığı zaman dan günümüze kadar 7 defa ziyaret etti.
05:31Tüm bu baskıların neticesi olarak aslında benim kanaatıma göre Trump kendi bacağına ateş etti.
05:43Yani bu sürecin sonunda İran rejiminde muhtemelen siyasi çizgide kısmı değişiklikler olabilecek.
05:50Biraz daha ılımlı bir çizgiye doğru gidişi öngörebiliriz.
05:54Fakat negatif etkisi ABD tarafında daha fazla olması muhtemeli.
06:01Yani Trump'ın topyekun bir savaş içerisine girmiş olması ABD kamuoyunda destek bulmuyor.
06:11Körfez Savaşı'na 2003'te destek son derece yüksekti.
06:15%70'ler seviyesindeydi.
06:17Şimdi Amerikan toplumunda yapılan tespitlere göre %30'lar da kalmış durumda.
06:25Bu sürecin sonunda bir de karartma uygulanıyor.
06:28Mesela İran tarafı dün ne kadar kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı ABD.
06:35ABD ve İsrail'de ise yani mesela az önce siz de söylediniz bir kişi öldü işte o belli bir rakam telaffuz
06:44ediliyor.
06:4430-40 civarı veya daha fazla yaralı var şeklinde.
06:50Karartma uygulayan tarafın yani normal şartlarda İran olması beklenirken tam tersine
06:57İsrail'in ve ABD'nin karartma uyguladığını görüyoruz.
07:02Şimdi güçlü bir misilleme de bulundu ABD'nin Körfez ülkelerindeki üstlerine İsrail'e önemli kentlere
07:14Körfez coğrafyasındaki ülkelerin başkentlerine İran hava unsurlarıyla güçlü saldırılar yaptı Balisteki füzelerle.
07:24Ama hala ortada kayıp olarak bir rakam telaffuz edilmiyor.
07:31Bir hibrit savaş neticede şu an itibariyle yaşanmakta olan ve Trump da bu açıklamalarıyla İran yönetimini yönlendirmeye, etkilemeye çalışıyor.
07:47Bence yani İran tüm potansiyelini önümüzdeki zaman diliminde kademeli olarak sahaya yansıtacaktır.
07:57Ne derece Rusya'dan ne derece Çin'den destek alıyorlar.
08:03Özellikle işte füze teknolojisi ve diğer savunma saldırı silahları konusunda bu da belirsizliğini koruyor.
08:12İran'ın elinde ne kadar füze stoku var, Haziran'dan bu zamana kadar bunlar acaba takviye mi edildi?
08:20Yani bir anlamda bunu test etme amacı da taşıyor tüm bu açıklamalar.
08:25Savaş tabii sadece cephede devam etmiyor.
08:28Bir taraftan da medyada açıklamalarla, propagandalarla devam ediyor.
08:34Trump'ın açıklamasını yani ABD beklentisinin üstünde bir İran direnişi ve karşı saldırısıyla karşılaştı.
08:47Ve bir anlamda bunu işte yavaşlatmaya çalışıyor şeklinde okumak mümkün.
08:52Şimdi biraz teorik boyutundan bahsetmek isterim.
08:57Şimdi Graham Allison'un karar verme teorileri var.
09:00Yani bir devlet, bir kişi, bir şirket karar verirken hangi ölçükleri esas alır?
09:06Bunu devlet boyutunda ele aldığımızda Amerika dış politikasını şekillendirirken kararı nasıl oluşturur?
09:13Burada bu modelde Graham Allison'un modelinde üç tane unsur var.
09:18Birincisi rasyonel karar alma modeli.
09:21İkincisi olağan karar alma modeli.
09:24Üçüncüsü bürokratik karar alma modeli.
09:26Rasyonel karar alma modeli ideal bir durumu yansıtıyor.
09:29Yani devlet faydasını maksimize, zararını minimize edecek tüm seçenekleri inceden inceye, masaya yatırır ve fayda maksimizasyonu temelli bir kararı şekillendirir.
09:42Olağan karar alma yönteminde ise tıpkı işte diyelim ki ekonomi politikasında, sağlık politikasında nasıl aşağıdan yukarıya bir yönlendirme varsa dış
09:52politikada da aynı şekilde.
09:54Yani girdiler çıktılar şeklinde bir fotoğrafın netleşmesi öngörülür.
09:59Üçüncü yöntem bürokratik karar alma yöntemi.
10:03Dar bir kadro yönetimi etkileyerek onların kararlarının şekillenmesinde rol oynarlar.
10:10Şimdi Trump'ın bu Orta Doğu politikası aslında bakacak olursanız bu kadar verinlemesine analiz edildiği kanaatında değilim.
10:19Temelde Trump Orta Doğu coğrafyasında ABD'nin ekonomik etki ve lüfusunu artırmaya öncelik veriyordu.
10:27İsrail'in güvenliğine katkı sağlamayı da kendisi İbrahim anlaşmalarının genişletilmesi, İsrail ile komşuların uzlaşı içerisinde tutma, ticari siyasi ilişkili, canlandırma
10:39perspektifinden değerlendiriyordu.
10:41Fakat baskılar, emri, bakiler, korkular Trump'ın kendi bacağına ateş etmesine yol açtı.
10:52Yani şunu rahatlıkla söyleyebiliriz.
10:54Kasım'dan sonra Trump'ın azledilme ihtimali son derece yükseldi.
11:01Baki'ye kalan dönemi yani seçime kadar olacak dönemi ABD muhtemelen J.D. Vance yani başka yardımcısıyla yürütecek.
11:13Burada Trump birbirinden farklı baskıların birleşkesi altında herkesi idare etmeye çalıştı.
11:22Ve en sonunda da bu şantaja boyu değdi.
11:27Eğer güçlü biçimde bu fırsatı değerlendirmezseniz içeride sizi sıkıştırırız, daha da fazla sıkıştırırız.
11:36Hepsi inbir gibi.
11:37Ve aslında bunların kamuoyuna açıklanması, daha fazlasının olduğunun beyan edilmesi.
11:44Trump'ı propaganda ettiğinin daha önceki görüşlerinin tersine saldırgan bir tavra, tutuma yönlendirdi.
11:55Adeta yani İsrail Trump'ı etkilediği yönlendirdi.
12:00Buradan şuraya geliyoruz.
12:01Yani ABD başkanı Amerika'nın ulusal çıkardığı tevilinde biz dış politikayı ortalığı da pratiğe aktarırken rasyonel aktör gibi hareket etmedi.
12:16Dar bir kadronun buradaki bürokratik mekanizmanın başkanı etkileyenlerin yönlendirmesiyle hareket etti.
12:24Tamamen kurulu yapının dış politika karar alma mekanizmasının devre dışı olduğunu görüyoruz.
12:30Şimdi Trump'ın tüm dış politika faaliyetlerini kendisiyle önceki zamanlarda tanışan emlak komisyoncusu Steve Witkoff ve damadı yatırımcı olan Jared
12:44Kushner yürütüyor.
12:45Bakıyorsunuz Gazze müzakirelerinde bu kişiler var.
12:49Bakıyorsunuz Rusya ile Ukrayna meselesinin çözüme kavuşturulması görüşmelerinde bu kişiler var.
12:56İran nükleer görüşmelerinde bu kişi var.
12:59Yani Trump Amerika'daki kurulu yapıyı da kararlama mekanizmasını da devre dışı bırakarak Yahudi lobisinin şantajı ve baskısıyla bu derece agresif
13:15saldırgan bir politikayı pratiğe yansıttı.
13:19Bunun faturası olacak.
13:20Yani kendi sandalyesini tekmeliydi denilebilir ama tabi bu bir anda olmayacak.
13:26Birkaç ay sonra bir altı ay sonra Trump'a bunun çok ağır bir faturasının çıktığını görüyoruz.
Yorumlar