- 2 gün önce
Sisler Kovulunca Filminin Bilgileri
Dağlık Doğu Karadeniz bölgesindeki eski evlerin ve ustaların hızla yok olduğunu gösteren belgeler. Eski kütük kulübelerin çivisiz güvercinlik yapısı depremlere dayanıklıdır. Şavşat gibi köylerdeki alanlar hem kardan ve çığdan korunmak için seçildi hem de tarıma elverişli olmayan tarıma elverişli alanları bırakmak için en fakir topraklar üzerine inşa edildi. İkizdere'de halen taş ve yarı ahşap yapılar bulunmaktadır. Bu geniş evlerin tümü, özenle oyulmuş ve süslenmiş iç panelli duvarları ve tavanlarıyla dikkat çekiyor. Sümene ve Rize'deki diğer çeşitli teknikler örneklendirilmiştir.
Dağlık Doğu Karadeniz bölgesindeki eski evlerin ve ustaların hızla yok olduğunu gösteren belgeler. Eski kütük kulübelerin çivisiz güvercinlik yapısı depremlere dayanıklıdır. Şavşat gibi köylerdeki alanlar hem kardan ve çığdan korunmak için seçildi hem de tarıma elverişli olmayan tarıma elverişli alanları bırakmak için en fakir topraklar üzerine inşa edildi. İkizdere'de halen taş ve yarı ahşap yapılar bulunmaktadır. Bu geniş evlerin tümü, özenle oyulmuş ve süslenmiş iç panelli duvarları ve tavanlarıyla dikkat çekiyor. Sümene ve Rize'deki diğer çeşitli teknikler örneklendirilmiştir.
Kategori
🎥
Kısa filmDöküm
02:29Taştan Temur Usta, Şavşat Tepeköy'den 104 yaşında, 60 yaşında ustalığı, 75 yaşında sigarayı bırakmış.
02:41Torunlarının torunlarını ve yaptığı evlerin hala ayakta durduğunu görmekle mutlu.
02:50Eserlerinin sayısını ise hatırlayamıyor.
03:22Yaylalarda rastlanır.
03:23Genellikle çivisiz, kara boğaz diye adlandırılan geçme tekniğinin uygulandığı bu yapılarda,
03:31kestane ve çıralı çam denilen ağaç türlerinden yararlanılır.
03:36İlk katta bir koridor bulunur.
03:51Koridorun solunda büyükbaş ya da küçükbaş hayvanlar için yapılmış ahırlar vardır.
03:56Taban, gübrelerin kolayca dışarı atılabilmesi için eğimli ve olukludur.
04:02Koridorun sağında ise kış odaları bulunur.
04:05Yalnız kışın kullanılan bu odalardaki ocaklar, taş örgü bacalara açılır.
04:10Yazın, günlük hayatın önemli bir bölümü, ikinci katın girişindeki Eyvan'da geçer.
04:23Eyvan'dan büyük bir sofaya geçilir.
04:48Sofanın çevresinde ise odalar sıralanmıştır.
04:50Bu kattaki ocaklarda, alt kattakiler gibi aynı taş örgü bacalara açılır.
04:57Sofanın bir ucunda ise çok yüksek eşikli, çeşitli bölmelerden oluşan bir erzak ambarı bulunur.
05:10Sofaya açılan yatak odalarında yayvan ve alçak sedirler, bazı sedirlerin içinde de kapaklı banyo tekneleri vardır.
05:20Her türlü pis kokuyu evin dışında tutabilmek için tuvaletler,
05:29balkonların altına asılı, kapaklı, eğik merdivenli, küçük hücreler şeklinde yapılmıştır.
05:35Doğu Karadeniz bölgesinde düz arazinin azlığı, dağınık yerleşmenin başlıca sebeplerinden biridir.
06:00Sık dokulu köylere ancak eteklerdeki düzlüklerde ya da iklimin çok sertleştiği iç ve yüksek kısımlarda rastlanır.
06:09Doğu Karadeniz sıra dağlarının doruklarında ve yüksek yaylalarında,
06:15Ağustos ayında bile yer yer kar görülür.
06:17Yıl boyunca eriyen karların ve yağan yağmurların oluşturduğu uçar sular ve dereler,
06:33denize dikine inen vadilerde her mevsim coşkuyla akan ırmaklara dönüşür.
06:38Arazinin dik ve eğimli olması,
06:51etilebilir toprakların azlığı, genelde dağınık yerleşimi zaruri kılmış,
06:57köylerde, bucaklarda, kasabalarda birbirinden kopuk yerleşim birimleri oluşmuştur.
07:02Çok çetin tabiat şartları sebebiyle bu yöre insanı çok mücadeleci,
07:10aynı zamanda da çok yaratıcı olmak zorundadır.
07:14Köprülerin olmadığı yerlerde,
07:16vadileri aşmak için basit motorlarla ya da bilek gücüyle çalışan özel teleferikler kuracak kadar mücadeleci ve yaratıcı.
07:32Yörede, yazla birlikte sahillerden ve sahillere yakın yerlerden yaylaya göç başlar.
07:59Sahil kesimindeki bunaltıcı sıcaklardan,
08:03rutubetten ve sivrisineklerden kurtulmak,
08:07hayvanlara yeni otlaklar bulmak,
08:09kışa hazırlık için ot biçmek
08:10ve her yıl belli günlerde dağların doruklarında kutlanan şenliklere katılmak için.
08:17Bütün bir yıl boyunca derelerin, vadilerin, tepelerin ve bitmek tükenmek bilmeyen günlük çabaların birbirinden ayırdığı
08:34mahalleler, köyler, obalar bu şenliklerde bir araya gelip kaynaşır,
08:39adeta ayrılıkların acısı çıkarılır.
08:42Gençler, müstakbel eşlerini burada seçer.
09:16Yaylaya göç sırasında ana durak meziredir.
09:21Ancak ister mezirede ister yaylada yapılmış olsun,
09:24evler ahşap ve basit planlıdır.
09:28Damlar bile hartama denen ahşap kirevitlerle örtülüdür.
09:32Günümüzde eskiyen, çürüyen hartamaların yerini artık saç kaplamalar alıyor.
09:38İzlediğiniz için teşekkür ederim.
14:07M.K.
14:39M.K.
14:45M.K.
14:47M.K.
14:49M.K.
14:51M.K.
14:53M.K.
14:55M.K.
14:57M.K.
14:59M.K.
15:01M.K.
15:03M.K.
15:05M.K.
15:06M.K.
15:07M.K.
15:08M.K.
15:09M.K.
15:11M.K.
15:12M.K.
15:13M.K.
15:15M.K.
15:17M.K.
15:19M.K.
15:21M.K.
15:23M.K.
15:25M.K.
15:27M.K.
15:29M.K.
15:31M.K.
15:33M.K.
15:34M.K.
15:35M.K.
15:36M.K.
15:37M.K.
15:38M.K.
15:39M.K.
15:40M.K.
15:41M.K.
15:42M.K.
15:43M.K.
15:44M.K.
15:45M.K.
15:46M.K.
15:47M.K.
15:48M.K.
15:49M.K.
15:50M.K.
15:51M.K.
15:52M.K.
15:53M.K.
15:54M.K. M.K.
15:55M.K. M.K.
15:56Hazretler'in faziletlerini şöyle anlatıyor.
16:26Taş ve Ahşap.
16:32Doğu Karadeniz insanı çok yağışlı ve rutubetli bu yörede sağlığı için en elverişli bu iki temel yapı malzemesini hep iç içe kullanmış.
16:42Bu iki soylu malzemeyle estetik değerler yansıtan yeni sentezlere ulaşmış.
17:56Doğu Karadeniz'de eski evlerin ayrılmaz parçalarından biri de Seren derlerdir.
18:21Fındık, mısır, un, patates, fasulye gibi çeşitli ürünlerin saklandığı bu ambarlara serin, havadar yer anlamına Seren der ya da Seren der denir.
18:33Bazı yörelerde Naila diye de anılan bu ahşap ambarlar da çivisiz geçme tekniğiyle yapıldıklarından ahşap evlerin bir çoğu gibi gerektiğinde sökülüp başka bir yerde tekrar monte edilebilirler.
18:48Başta fareler olmak üzere gıda maddelerine zarar verebilecek hayvanların girmesini önlemek için çeşitli tedbirlerin alındığı Seren derler de ızgaralar aracılığıyla sürekli hava akımı sağlanır.
19:03Böylece saklanan gıda maddelerinin aşırı rutubet sebebiyle küflenmesi, çürümesi de önlenmiş olur.
19:33Eski evlerin bütünleyici parçalarından biri de merek ya da dam denen ot ve saman depolarıdır.
19:54Bu yöre insanının yaratıcı zekasını tütün sergilerinde de görebiliriz.
19:59Ayna denen ve yağmur başlayacağı zaman ahşap kızaklar üzerinde kaydırılarak birkaç dakikada depolara dikey olarak sokulabilen tütün sergileri güneş açtığında tekrar dışarı kaydırılır.
20:18Benzer bir yaratıcılıkla bazı evlerin balkonlarına da yine hareketli kurutma sergileri yapılmıştır.
20:29Müslim ve İsmail Dilaver kardeşler
20:32Müslim usta 78 yaşında, kardeşi İsmail usta ise 68.
20:38Sürmenenin Aksu köyünde bir tepenin üzerine inşa ettikleri kendi evlerinde yaşıyorlar.
20:45En çok kullandıkları teknik muska.
20:47Birbirine paralel inen tahtaların arasına çapraz tahtalar yerleştiriliyor.
20:54Üçgen boşluklar taş-çamur karışımıyla dolduruluyor.
20:58Üçgen boşluklar muskaya benzetildiği için de bu teknikle yapılan evlere göre de muskalı ev deniyor.
21:05Doğu Karadeniz bölgesinde çok yaygın olan bu inşa tekniğinde çapraz tahtaların tespitinde genellikle metal çiviler kullanılıyor.
21:19Dilaver kardeşler bugüne kadar 400'den fazla ev inşa etmişler.
21:24Ve diğer eski ustalar gibi onlar da yaptıkları evlerden hiçbirinin yıkılmadığını gururla söylüyorlar.
21:31Yaptığın işi sağlam yapacaksın.
21:35Kimse de diyor yok bana ki sen de bu işimde benim bu noksanlığı yaptın.
21:40487 tane takvimlerimde yazılı.
21:45Kime seyleşmişim, ne etmişim hepsi yazılıdırlar.
21:48Babamdan da şu vesiyet var bende.
21:52Bir odada her penzereyi demirleme.
21:56Bir penzere mutlaka demirsiz olması şarttır.
21:59Sebebi, Allah göstermesin bir yangın oldu.
22:05Demirliden çıkamazsın.
22:07Tek et demirsizden çıkarsın.
22:08Ömer Keleşoğlu, İkizdere'nin Tulumpınar köyünden, 81 yaşında.
22:17Köyündeki eli iş tutanlar gurbette olduğu için, birçok işte olduğu gibi,
22:22köy okulunun merdivenlerini yapmak işinde de yine o gönüllü olmuş.
22:28Okul mevsimi yağmur çok yağdığından çocuklar okula gelirken kayıp düşüyordu, diyor.
22:33Komşu evlerin tamir işlerine de yine o koşuyor.
22:39Ömer Usta, inşaatlarında ağırlıklı olarak,
22:43Çakatura denen tekniği kullanmış.
22:46Çakatura tekniğinde, dikey ahşap direklerin arası taş-çamur karışımıyla dolduruluyor.
22:52Bugüne kadar, birçok okul ve köprü de yapan Ömer Usta,
22:56diğer meslektaşları gibi,
22:57Bu köy evlerinin planı, ustanın kafasıdır, diyor.
23:01İzlediğiniz için teşekkür ederim.
23:31Kişimizin, kestes kaldıramazına ne oldu, bitti işimden.
23:35Hayat acılsaydım, ne olsam isterdim.
23:38Aynı sanatımla devam etmek isterdim.
23:41Çünkü onlar başka bir bilci almak,
23:47Benim için cüz olur belki.
23:49Ama sanatımı ilerlemek ve
23:53Milletin menfaati, refah saadeti için
23:56Daha iyi binalar yapmak isterdim.
24:00Tahsilim yoktur.
24:00Tahsin her şeyin üstü değil.
24:30Üstelik de direnmişler.
24:32Hala da direniyorlar.
24:36Bugün 92 yaşında olan Ali Rıza Usta,
24:39Ben ilk bu evi yaptım.
24:41Bu evde gerdiğe girdim.
24:43Karım bu evde öldü.
24:45Ben de bu evde öleceğim diyor.
24:5713 yaşında uçlara başladım.
24:59Ustayı aklımdan çıkmaz.
25:16Ustalığa muskalı evlerle başlayan Ali Rıza Usta,
25:20Daha sonra Bağdadi tekniğinde evler yapmış.
25:24Bu evlerin en ilginç örneklerini de sürmene de inşa etmiş.
25:29Ali Rıza Usta,
25:32Sağlığını ve dinçliğini,
25:34Kendi elleriyle yaptığı,
25:36Ve 70 yıldır içinde yaşadığı,
25:38Bu eve borçlu olduğunu söylüyor.
25:40Bizim yaptığımız evler ve serenderler,
25:43Tıpkı yaşayan insanlar gibi soluk alıp verir.
25:47Bu yüzden içindekiler çürümez diyor.
25:50Ali Rıza Usta,
25:57Ali Rıza Usta,
25:5950 yıl önce sürmenedeki bir eve kat ilave edince çok ünlenmiş.
26:04Ama diyor,
26:06Ben yeni katı evin üstüne değil altına ilave ettim.
26:11Sonra devam ediyor.
26:13Evi iki yanından askıya alıp kaldırdım.
26:16Bütün sürmene halkı başıma toplandı.
26:19Hatta kaymakam bile geldi ve,
26:22Bir kişinin burnu kanarsa hesabını sorarım diye beni ikaz etti diyor.
26:27Ama ben yılmadım ve bu işi iki günde başardım.
26:32O ünlü ev altındaki ek katıyla 50 yıldır dimdik ayakta.
26:38Eski ustalar sadece evleri inşa etmekle kalmaz,
27:03Kapı pencere doğramalarından saçak süslemelerine kadar eski evlerin en ince oymalarını bile bizzat kendileri yaparlardı.
27:12Ali Rıza Usta,
27:1355 yıl önce yaptığı bir evin kapı oymalarında,
27:16O sırada doğalı henüz üç gün olan sevgili kızının elini bir üzüm salkımına uzanırken göstererek ölümsüzleştirmek istemiş.
27:25Doğu Karadeniz kentlerindeki eski evler genellikle Bağdadi denen teknikle inşa edilirdi.
27:35Türkçe, birkaç şeyi birbirine geçirerek bağlamak anlamına gelen,
27:40Bağdamak fiilinden türetilmiş Bağdadi terimi,
27:43Muska ya da Çakatuna tipi duvarların üzerine ince çıtalar çakılarak sıva vurulması tekniğini yansıtır.
27:50Bu teknik evlere ısı ve ses izolasyonu da sağlar.
27:54Doğu Karadeniz'de Bağdadi tekniği ile inşa edilmiş aydınlık yüzlü eski evleri,
28:03Şimdilik toplu olarak Akçabat'taki orta mahallede görebiliyoruz.
28:07Birbirinin manzarasına saygılı,
28:10Çatılardaki tepe pencereleri aracılığıyla sürekli nefes alan,
28:15Ve her biri kendine yeterli sağlıklı bir çevreye sahip bu eski evlerin yerleşim planı,
28:21geleneksel harem selamlık düzenini yansıtır.
28:26Girişte yer alan karşılıklı iki oda, bir zamanların selamlık odalarıydı.
28:47İzlediğiniz için teşekkür ederim.
28:52İzlediğiniz için teşekkür ederim.
29:02İzlediğiniz için teşekkür ederim.
29:29Arka taraftaki harem bölümünde,
29:32alt kattaki koridor boyunca sıralanmış mutfak ve oturma odaları,
29:35üst kattaki koridorun iki yanında ise yine
29:42alt kattaki koridor boyunca sıralanmış mutfak ve oturma odaları,
29:45üst kattaki koridorun iki yanında ise yine
29:49bir kattaki koridor boyunca sıralanmış mutfak ve oturma odaları,
29:52Arka taraftaki harem bölümünde alt kattaki koridor boyunca sıralanmış mutfak ve oturma odaları,
30:03üst kattaki koridorun iki yanında ise yine yatak odaları yer alırdı.
30:22Kahraman Usta, 60 yaşında. Yetiştirdiği taşçı ustalarıyla ünlü Yusufeli'nin Taşkıran köyünden.
30:379 yaşından beri çekiç sallıyor.
30:41Taşçı ustalarında güçten evvel de aklın ünlü.
30:45Çünkü aklıyla taşı nasıl çevireceğini, kolayca bir pehlivanı çevirmeyeceği taşı benim gibi bir zayıf adam kaldırır, şuara koyar.
30:56Onu öyle ilmine getiririm ki hiç zorlamadan şuara çeviririm.
31:04Ustalığı babasından öğrenmiş. Babası da dedesinden.
31:15Taş olursa, 2 usta normal bir evi bireye yapar taş duvar olarak da.
31:33Yöntme olursa, 2 usta 3 ay yapar.
31:37Eski taş ustaları eserlerine yaptıklarından emin olarak gururla imzalarını da atarlardı.
31:56Birçok yerde olduğu gibi, Doğu Karadeniz'de de taş, soyluluğun, zenginliğin, gücün sembolüydü.
32:09Ve eski ustalar bu yörede taşla ahşap uyumunun muhteşem örneklerini sergilemişlerdi.
32:16İster taş, ister ahşap, ister karma olsun, Doğu Karadeniz'deki iklim şartları gereği, saçaklar mümkün olduğunca geniş tutulur,
32:28böylece yağmur sularının duvarları ıslatması asgariye indirilirdi.
32:32Bazı ustalar, ev için havalandırma sağlamak amacıyla saçak altı kaplaması kullanmazken,
32:39bazı ustalar da çok rüzgar alan yerlerde inşa ettikleri evlerin saçak altlarını kaplar,
32:45ancak şiddetli rüzgarın çatıyı uçurmaması için bu kaplamaları aerodinamik hesaplara uygun olarak şişik tutarlardı.
33:32Eski evlerde ocak büyük önem taşırdı ve hayat devam ettiği sürece bu ocaklar hiç söndürülmezdi.
33:47Ocağın bulunduğu, zemini genellikle toprak olan bu büyük mekan,
33:51gerek ev halkının, gerekse konukların topluca yemek yedikleri, sohbet ettikleri, eğlendikleri ortak yaşama alanıydı.
34:02Odalar ve sopalar ise bu ortak yaşama alanının çevresinde yer alırdı.
34:32Bu yörede bir zamanlar yalılar da vardı.
34:57Karadeniz'in hırçın dalgalarına nesiller boyunca göğüs germiş, eski ustaların yaptığı yalılar.
35:06Ancak büyük çoğunluğunu geçtiğimiz yıllarda sahil yolu denizden kopardı.
35:12Ve o eski yalılardan sadece bir avuç örnek günümüze kaldı.
35:16Rizeli Mustafa Turna, 86 yaşında.
35:42Mustafa Usta, yaptığı evler kadar bizzat imal ettiği marangozluk aletleriyle de övünüyor.
35:50Bu sanatı 15 yaşına başladım.
35:54Hiç usta görmezden kendime ev yaptım.
35:57Oradan sonra dedi de mekbul değil, ustan olacak.
35:59Mustafa Usta, yapı ustalarının sonradan geçim sıkıntısına düştüklerini söylüyor ve bunun sebebini de bir efsaneye bağlıyor.
36:11Ustaların ustası Habib-i Neccar, bir gün kazandığı paraları zembiline doldurmuş, memleketine gidiyormuş.
36:20Yolda Hızır Aleyhisselam'a rastlamış.
36:23Hızır Aleyhisselam, usta zembilinde ne var diye sormuş.
36:28Ustaların ustası da para var diyememiş, talaş var demiş.
36:32Hızır Aleyhisselam'da Allah talaşına bereket versin demiş.
36:39Mustafa Usta gülerek, o gün bugündür diyor, bir tahta sap yaparsın, bir yığın talaş olur.
36:521940 yılında bir gün Mustafa Usta'dan geniş pencereli bir ev yapması istenir.
36:58Mustafa Usta, üslubu dışında böyle bir ev yapmayı önce reddeder.
37:04Fakat mal sahibi çok ısrar edince, Mustafa Usta da ilk tavizini verir ve Rize'nin o ilk geniş pencereli asri evini yapar.
37:13Oysa 92 yaşındaki bir başka usta, Hali Rıza Usta, taviz vermemekte hala direniyor.
37:29Evinin bahçesine, planları mimar torunu tarafından çizilen, oğlunun yaptırttığı modern binaya bugüne kadar adımını atmamış.
37:43İzlediğiniz için teşekkür ederim.
38:13O da diğer eski ustalar gibi, bu memlekette beton evden insanın ölüsü çıkar.
38:39O eve ben girmem, o eve girse girse doktor girer.
38:44O evden bana günde sadece üç öğün yemek gelir, diyor ve derin düşüncelere dalıyor.
38:51Geçmişimi, geleceğimi düşünüyor.
38:54Anlamak zor.
38:55Kut kut ana kut isteriz, Allah'tan güneş isteriz, Allah'tan güneş isteriz.
39:20Çocuklara armağan olarak eski evlerin, eski ustaların masalını isteriz.
Yorumlar