- 4 saat önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Müzik
00:00Sevgili izleyiciler Cumhuriyet TV ekranlarına hoş geldiniz.
00:17ABD ve İran arasındaki gerilim sürüyor efendim.
00:20Taraflar yarın yani 6 Şubat'ta Türkiye saatiyle saat sabah 10'da Umman'da bir araya gelecekler ve müzakereler yeniden başlayacak.
00:30Bunu konuşacağız.
00:31İstanbul Teknik Üniversitesi öğretim üyesi Umut Uzer yayınımızın konuğu.
00:36Sayın hocam hoş geldiniz merhaba.
00:38Hoş bulduk Erdem Bey.
00:40Hocam öncelikle müzakereleri bir değerlendirelim.
00:43Daha önce de bunlar gündeme gelmişti ama yarın yeniden başlayacak olan müzakere süreci nasıl bir havada geçecek sizce?
00:50Neler olacak müzakerede?
00:53Evet yani aslında Amerika daha geniş bir müzakere istiyor.
00:56Sadece nükleer silahlar değil İran'ın istediği gibi.
00:59Ama öbür tarafta bölgesel terörist örgütlere desteğini kesmesini istiyor.
01:04Kendi halkına karşı baskı yapmasını engellemeyi durdurmasını istiyor.
01:10Bir de İran'daki balistik füzelerin menzili konusunu konuşmak istiyor.
01:15Dolayısıyla farklı daha geniş daha kapsamlı bir görüşme istiyor.
01:19Amerikan Dışişleri Bakanı Marco Rubio bunları söylemişti.
01:22Ki İsrail de o çizgide zaten.
01:24O açıdan örtüşüyor pozisyonları.
01:27İran ise sadece nükleer konuları konuşmak istiyor.
01:30Dolayısıyla yani her zaman işte eski İngiliz Başbakanı'nın söylediği gibi
01:34hani konuşmak her zaman savaşmaktan iyidir diyor.
01:38Yani ben de tabii o düşüncedeyim ama bunun sonunda bir savaş göreceğiz gibi geliyor bana.
01:45Yani bundan bir şey çıkarmıyor.
01:47Her zaman sürpriz tabii ki olabilir.
01:49Ama Amerika bu konuda niyetli gözüküyor.
01:52Yani iki tarafta taviz vermez tavrından.
01:56Valla öyle tabii tahmin etmek her zaman zor ama bana öyle geliyor.
01:59İsrail zaten ve Benjamin Netanyahu İsrail Başbakanı uzun zamandır İran'a saldırmak istiyor.
02:04İran'daki rejimi yıkılmasını istiyor.
02:08Bu bağlamda ben bir savaş göreceğiz diye tahmin ediyorum.
02:12Ama umarım ki yanılırım.
02:13Umarım ki diplomasi müzakereler galip gelir.
02:17Ve barışçıl bir çözüm olur.
02:18Çünkü gerçekten savaşın yıkıcı olduğunu hepimiz çok iyi gözlemliyoruz.
02:22Biz tabii kendimiz kendi topraklarımızda uzun zamandır tabii yaşamıyoruz ama
02:26çevremizde çok sık sık oluyor.
02:29Ve tabii Türkiye'de sizin de söylediğiniz gibi çok taraflı diplomasiyi önemsiyor uzun zamandır.
02:34Ondan sonra yani diğer Müslüman ülkelerle de işte bir askeri işbirliği yapma yönünde.
02:41Öbür tarafında NATO üyesi.
02:44Kurucu değilse bile kurulduktan 3 yıl sonra üye olmuş bir ülke Türkiye.
02:48Hem batı ile hem doğu ile ilişkileri olan çok taraflı diplomasiyi destekleyen bir ülke.
02:54Ama buna rağmen tabii görüşmeler Türkiye'de olamadı.
02:56Bunda da görebildiğim kadarıyla İran bunu tercih etmedi.
03:00Bir güvensizlik mi var mesela İran'da Türkiye'ye karşı?
03:03Yani eskiden beri taa tabii Osmanlı, Safavi dönemine kadar bile belki götürebiliriz.
03:10Bir rakip, iki ülkeye bir rakip tabii kendisine birbirine.
03:15Yani bizim rakibimiz ideolojik olarak da tabii farklılıklar var.
03:20Türkiye'nin olmasını istemedi.
03:21Türkiye'nin gücünün daha fazla artmasını istemedi.
03:23Umman'a daha çok güveniyor.
03:24Daha kendisine yakın, daha gözden uzak.
03:27Ve geçmişten de bir on küsur yıldır da İran'la Amerika arasında zaman zaman işbirliği konusunda ve müzakere konusunda yardımcı oluyor.
03:36Yani Türkiye'nin gücünü arttırıcı, festejini arttırıcı bir durum olmasını istemedi görebildiğim kadarıyla.
03:41O da olabilir yani tabii hani olsaydı bence İstanbul'da o da gayet güzel olurdu ama önemli olan sonuç olacak mı?
03:49Umarım çıkar ama şu anda sanki Amerika kararını vermiş gibi gözüküyor.
03:54Nasıl bir karar onu sorayım bir de hocam şunu düşünüyor musunuz?
03:59Yani aslında İsrail, Amerika oradaki rejimin yıkılmasından ziyade yönetimin tırnak içinde daha uysal hale gelmesi ya da yönetimin değişmesi ama rejimin aynı kalması taraftarı olabilir mi?
04:11Böyle bir ihtimal var mı?
04:13Yani aslında Venezuela'da olduğu gibi yani tamamen topyekun değil de değil mi başkan yardımcısı geçti değil mi?
04:18Venezuela'da. İran'da da daha işte göreceli olarak ılımlı diyebileceğimiz veya Amerika ile çalışabilecek gene de rejiminin içinden bir isim olabilir mi?
04:29Bu da tabii her zaman opsiyondur. Hiçbir zaman ya kara ya beyaz, ak veya kara değildir tabii ilişkiler.
04:35Bu da tabii olabilir.
04:38Yani Şah konusunda tabii birçok fikirler var.
04:41Yani Şah etkisi kalmadı deniyordu ama bir yandan Şah'ı destekleyen sloganlar da duyduk.
04:47Efendim yazılar da gördük.
04:50Dolayısıyla çok farklı unsurların bir araya geldiği ama Türkiye açısından da en önemli yani hem insani açılardan hem de kendi çıkarları açısından aslında İran'ın toprak bütünlüğünün devam etmesi.
05:02Çünkü bölünmüş bir İran çok ciddi kitlesel göçlere yol açabilir.
05:07Ve keza çok fazla insani açıdan zorluklar yaşayabilir.
05:13Yani bunu istemeyiz Türkiye olarak diye düşünüyorum.
05:16İstikrar açısından bu arada insani sebeplerden de dolayı.
05:19Ama tabii İran'da yaşayan Türklere karşı tabii bir sempatimiz var.
05:23Bunları başka mecralarda da söyledim.
05:25Yani bu bir bahane olarak veya bir fırsatçılık değil ama
05:27zaten hakları olan kültürel haklarının daha fazla verilmesi gerektiğini düşünüyorum İran Türklerin.
05:33Ya evet birey olarak yukarıya kadar çıkabiliyorlar işte Cumhurbaşkanı da işte Türk kökenli ve hatta Ruhani lider de hani Ali Ahmenneyi de köken olarak öyle olsa bile
05:44hani bir Türkçe eğitim, Azerbaycan Türkçesi olarak bir eğitim olmaması bir eksiklik olarak görüyorum.
05:50Kültürel haklarının arttırılması gerektiğini düşünüyorum.
05:52Ama İran'ın toprak bütünlüğünde bence önemli olacağını çünkü parçalanan bir İran'ın ne bize ne de bölgeye bir faydası olmayacağını ve oradaki insanları da onu da söylemek istiyorum.
06:03Çok hassas dikkatli olunması gerekiyor.
06:06Kuzeydeki Azerbaycan Cumhuriyeti'nin de bağımsız Azerbaycan'ın da İran'ın bölünmesini istediğini düşünmüyorum.
06:13Çünkü her ne kadar Güney Azerbaycan'a karşı sempatileri olsa da hani böyle bir Birleşik Azerbaycan fikir olarak sempatik gelse de birçok insana uygulamada çok ciddi sorunlar yaratacaktır.
06:24Kuzey Azerbaycan için de yani bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti için de.
06:27Dolayısıyla bütün bunları dikkate alarak yani bizim açımızdan böyle olduğunu düşünüyorum.
06:31Ama Amerika gerçekten topyekun parçalanmasına yönelik bir çabaya girer mi?
06:36Yoksa sizin de söylediğiniz gibi daha Amerika'ya müzahir bir gider mi seçer?
06:40Herhalde ikincisi daha uygun olabilir.
06:43Ama belki Mollalardan değil zaten her gelen Cumhurbaşkanı da zaten Molla olmuyor biliyorsunuz.
06:48Ama Mollaların bir vesayeti var tabii orada devrimden itibaren.
06:52O tip bir tercih de olabilir.
06:55Yani tabii neler planlıyor bunları bilemiyoruz.
06:57Ama İran'ın topyekun parçalanması gerçekten dünyanın çok da hayrına olmadığını düşünmekteyim.
07:06Peki bu müzakereler olumsuz bir havada geçerse ve bundan bir sonuç alınamayacağı görülürse Amerika Birleşik Devletleri sürpriz bir operasyon yapar mı İran'a tıpkı Venezuela'ya yaptığı gibi?
07:19Tabii tabii bu kesinlikle olabilecek bir şey.
07:21Yani zaten çok da masadan kalkmış bir durum değil.
07:25Son verilen haberler zaten Amerika'nın operasyondan bazı Müslüman ülkelerin ki Türkiye'de dahil ricası üzerine vazgeçtiği yönünde bir takım haberler verildi.
07:35Ama bu da yani eninde sonunda yani bana şey gibi geliyor sanki kararını vermiş Donald Trump ve Amerikan yönetimi.
07:42İşte biraz görüntüyü kurtarmak açısından bekliyor.
07:46Sonunda yapacak gibi geliyor bana.
07:48Umarım yanılırım bu konuda.
07:50Peki bir operasyon yapılırsa İran'a ve İran'da bir kaosu sürüklenirse bundan hem dünya nasıl etkilenir hem de olayların tam merkezinde bulunan Türkiye nasıl etkilenir bu yaşanacak savaştan?
08:02Biz tabii artık kitlesel göç istemiyoruz.
08:07Yani Suriye iç savaşında yaşananları ve Türkiye'ye etkilerini gördük.
08:12Böyle bir şey istemiyoruz tabii İran'dan.
08:13Yani kendi çıkarımızı da düşünmek durumundayız tabii.
08:16Ama tabii ki oradaki insanlara da insani sebeplerden dolayı böyle bir zorluk yaşamalarını istemeyiz tabii.
08:22İran tabii şunu kabul etmek lazım.
08:25Yani istikrarı bozucu bir güç olarak davrandı devrimden beri.
08:29Yani Irak'ı karıştırdı, İran'ı karıştırdı.
08:31Oradaki bazı aktörleri işte Lübnan'daki Hizbullah gibi güçlendirdi.
08:36Kuzey'de Azerbaycan'da, Azerbaycan Cumhuriyeti de bundan korkuyor.
08:39Böyle bir ortalığı karıştırıcı bir müdahalesi olabilir diye.
08:42Dolayısıyla yani İran'ın da bu maceracı dış politikasından vazgeçmesi lazım.
08:46Ama nasıl bir sistem olacak?
08:49Sonucu ne olacak?
08:49Yani istikrarsız bir İran, aynen Irak'ın olduğu gibi.
08:54Hani Bağız Partisi yasaklandı.
08:56Nazi Partisi muhamelesi yapıldı Bağız Partisi'ne.
08:59Irak'ta Amerika tarafından.
09:00Bu da akıllıca bir şey değildi.
09:02Şimdi tabii Moğollar rejiminin yıkılması ve İslam Cumhuriyeti'nin sadece bir cumhuriyete dönüşmesi.
09:09Çok farklı unsurları da tabii.
09:12Farklı etnik gruplar var.
09:13Bunların sisteme entegre olması.
09:16Ve tabii Batı'yla daha yakın bir ilişki içinde olabilecek bir İran kurulabilir mi?
09:20Bu büyük bir proje olur.
09:22Bunu becerebilmek mümkün müdür?
09:24O da çok kolay değil.
09:25Çok büyük bir ülke.
09:26Ama ülke içinde de ciddi bir zafiyet olduğunu da görmek lazım.
09:30Son İsrail'le olan savaşlarında onu gördük çok fazla.
09:33İsrail'in sızma durumu olmuş.
09:35Bir sürü casusları, drone üssü kurulmuş.
09:38Yani bu gerçekten İran açısından büyük bir zafiyet teşkil etti gerçekten.
09:42Bu bağlamda evet muhalefet çok var.
09:45Görüyoruz son binlerce insanın öldüğü, hatta on binlerce insanın öldüğü de söyleniyor.
09:51Tam bilemiyoruz o zaman ama binler olduğu kesin.
09:54Bu tepki var ama bu tepkiyi dış güçlerin getirdiği bir şah ile doldurmak ne kadar olur?
10:00Yani meşruiyette ciddi bir sorun yaşar.
10:02Çünkü İranlıların bağımsızlık fikrine sadakatı çok güçlü.
10:06Geçmişteki Rusya'nın, İngiltere'nin, Amerika'nın müdahaleleri doğrudan veya dolaylı olarak hep tepki çekmişti.
10:15İran devriminde zaten bütün bunlara karşı yapılıyor olması da yani tabii aynı zamanda ülke içindeki baskılara karşı da olması daha meşruiyetini ilk zamanlarda biraz arttırdı tabii.
10:24Her ne kadar sol kesimler tasfiye edildi hemen devrim sonrasında ama yani uzun lafın kısası çok fazla denklem var, çok fazla bilinmez var.
10:33Ama benim tavsiyem hani İran'ı bölmeye yönelik politikaların desteklenmemesi.
10:40Türkiye'nin de böyle bir şey destekleyeceğini sanmıyorum zaten.
10:43Ama daha demokratik, daha özgürlükçü ve başta Türk halklarına da oradaki en azından kültürel haklarının verilmesinin önemli bir vesile olabileceğini düşünüyorum bütün bu krizin.
10:56Ama Amerika'nın topyekun bir saldırısı ve rejimi değiştirmeye yönelik müdahalesi içeriden de bazı unsurları harekete geçererek tabii İsrail'in de bunda tabii desteği olacaktır.
11:05İsrail zaten bunu istiyor en azından Netanyahu ve İsrail'in sağ kesimi belki sol kesimi bile olabilir.
11:11Bu tabii neyi getirebilir? Bir istikrarsızlık getirdir.
11:15Yani güçlü, istikrarlı bir batı yanlısı İran rejimi kurulur mu devrim öncesinde olduğu gibi.
11:20Şah öyleydi biliyorsunuz.
11:22İsrail'in büyükelçiliği de vardı, Amerikan büyükelçiliği de vardı.
11:25Efendim 1950'lerdeki İsrail'in çevre paktına da gizli pakt olan Türkiye, İran da buna dahildiler.
11:32Ama İsrail'le iyi ilişkileri vardı.
11:35Devrimizden sonra bu tam değişti.
11:36Yani topyekun böyle bir değişim İran'da.
11:39İstikrar getirirse tabii ilk başta belki ekonomik bir gelişmeyi de getirebilir halk açısından.
11:46Ciddi bir susuzluk var biliyorsunuz Tahran'da ve diğer yerlerde.
11:50Ekonomide ciddi sorunlar var.
11:51Yani halkın bazı tepkilerini de şunu da görüyoruz.
11:53Yani yeter artık Hamas'tır, Hizbullah'tır bunlara destek veriyorsunuz.
11:57Biz bu ülkede çok zorluk yaşıyoruz gibisinden.
12:00Ama tabii şeyi de unutmayalım.
12:02Bütün bunları konuştuk ama güçlü bir rejim de var.
12:04Yani devrim muhafızlarıyla işte mollaların kurduğu o sistemle, aslında o sistem de yeni bir sistem 1979'da kurulan.
12:12Yani adı İslam devrimi ama ne Şiilik'te ne de çok da genel olarak İslam tarihinde olmayan bir sistem kurdular.
12:18Ve bu sistem de güçlü bir sistem istihbaratıyla, askerisiyle beraber devrimi korumaya yönelik.
12:23Tabii bunlarda da ciddi çatlaklar verilebileceğini en azından devrim muhafızlarında sanmıyorum.
12:29Ama bilebilmek zor tabii.
12:31İşler kötüye gidince her şey değişebilir.
12:35Birçok bilinmez var.
12:36Umarım tabii petrol üzerine etkisi olur.
12:39Bütün bunların ulusası ekonomiyi olumsuz etkiler.
12:42Yani çalkantıda olan bir İran.
12:45Dolayısıyla bekleyip göreceğiz.
12:47Ama Trump'ın hani pek fazla bir çekingenliği yok müdahale konusunda gördüğümüz gibi değil mi?
12:52Peki bir yandan da Türkiye'nin ittifak arayışı devam ediyor.
12:56Mısır'la, Pakistan'la, Suudi Arabistan'la görüşmeler yapıyor.
13:01Bu görüşmelerin sonunda ne olacak?
13:03Türkiye nasıl bir yol izleyecek hocam?
13:06Yani tabii her devlet kendi çıkarını korumaya çalışır.
13:10Hani İslami bir yakınlık duyuluğu olabilir ama çok farklı uygulamaları var.
13:14Yani Pakistan'ın olsun, Suudi Arabistan'ın olsun, Mısır'ın olsun.
13:17Yani bunların hepsi Müslüman ülkeler ama tabii ki her zaman koordinasyon, diplomasi, işbirliği olumlu bir şeydir.
13:26Ama bunlarla bir hani İslam, NATO'su falan gibi bir şey çıkacağını ben düşünmüyorum.
13:29Yani 90'lı yıllarda bahsedilmişti, zikredilmişti böyle bir ifade ama bunun çok gerçekçi olduğunu düşünmüyorum.
13:36Ama tabii bu ülkeler yakın bir koordinasyon içinde hem İran meselesine hem de bölgesel ve dünyadaki meselelere bakmasında fayda görürüm.
13:46Ama daha farklı, daha derinlikli bir örgüt, savunma örgütü çıkacağını da ben çok da beklemiyorum.
13:52Ama bakalım yani tabii bütün bunlar çabalara bağlı ve tabii karşı tarafın yani Türkiye istese bile karşı tarafın ve o devletlerin bunu çok da istemeyebileceğini de dikkate almak lazım.
14:05Temkinli, dengeli ve sakin bir politika izlemek lazım diye düşünüyorum.
14:12Hem bu bölgede hem de genel olarak işte Rusya ile olsun, diğer ülkelerle olsun.
14:16Çok zor bir şey tabii bunu konuşmak tabii daha kolay ama bunu uygulamadığında çok zor, netameli ve birçok sınamalarla karşı karşıya olduğunu da görmemiz lazım.
14:28O zaman Türkiye'nin şu anki hedefi çevresindeki çoğu ülkeyle iyi geçinmek ve kendine bir koruma alanı yaratmak.
14:36Öyle gözüküyor tabii yani İran özelinde düşünün bir parçalanan bir İran'ın değil mi Türkiye'ye milyonlarca göçmen gelmesini sonucunu doğuracaktır.
14:45Böyle bir şey de istemiyor.
14:45Ne Türk halkı istiyor ne de Türk hükümetinin istediğini zannetmiyorum böyle bir şey.
14:49Hani sınırlı sayıda tabii ki her zaman olabilir ama böyle binlerce hatta milyonlarca kişiden bahsedersek hem Türkiye'ye hem diğer ülkelere hem öbür tarafta belki bilmiyorum Afganistan'ın o kadar da bir cazibesi olmayabilir ama
15:01hani Herat mesela geçmişten beri Afganistan'daki İran'a yakın bir şehirdir hem kültür olarak değil olarak oraya bile bazı göçler olabilir diye düşünüyorum.
15:10Ama Türkiye'nin tabii ki önceliği güvenliği ve tabii insani açıdan da buradaki insan komşularımızın güzel bir hayat yaşaması tabii Türkiye'de de hali hazırda yaşayan İranlılar var.
15:21Bu konuda olumlu bir rol oynayacaktır yani pozitif diplomatik yollarla çözülmesin ama İran rejiminin de bazı politikalarını artık yumuşatması lazım.
15:31Yani bu işte vesayet güçleriyle kendi uzantısı bazı örgütlerle Orta Doğu'daki etkisini arttırarak hatta istikrarsızlaştırarak yaptıkları politikaların yumuşatması gerekir diye düşünüyorum şimdi olsun.
15:45Peki sevgili hocam çok teşekkür ediyorum. Yarın müzakereler başlıyor dediğimiz gibi bakalım ne olacak dünya bundan nasıl etkilenecek biz bundan nasıl etkileneceğiz.
15:56Bunları şimdilik özetlemeye çalıştık. İlerleyen günlerde eminim ki tekrar sık sık konuşacağız bu konuları. Ağzınıza sağlık.
16:03Teşekkür ederim. İyi yayınlar diliyorum.
16:04Sağ olun efendim iyi günler dilerim.
16:07Evet sevgili Cumhuriyet TV izleyicileri İstanbul Teknik Üniversitesi öğretim üyesi Doçent Doktor Umut Uzer yayınımızın konuydu.
16:15Yarın başlayacak yeniden başlayacak olan ABD-İran müzakeresini ele aldık.
16:21Müzakereler olumsuz sonuçlanırsa ne olur ABD'den İran'a bir operasyon gelir mi?
16:26Bunu konuştuk ve bu operasyon sonucunda hep birlikte nasıl etkileniriz?
16:31Bunun cevabını aradık.
16:33Cumhuriyet TV'de bir programın daha sonuna geldik.
16:35Başka programlarda yeniden görüşmek dileğiyle sevgiler.
16:45İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar