- 10 saat önce
Gece Haberleri, 24 saatin tüm gelişmelerini ekrana getiriyor.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00İzlediğiniz için teşekkürler.
00:30İzlediğiniz için teşekkürler.
01:00İzlediğiniz için teşekkürler.
01:02İzlediğiniz için teşekkürler.
01:04İzlediğiniz için teşekkürler.
01:06İzlediğiniz için teşekkürler.
01:08İzlediğiniz için teşekkürler.
01:10İzlediğiniz için teşekkürler.
01:12İzlediğiniz için teşekkürler.
01:14İzlediğiniz için teşekkürler.
01:16İzlediğiniz için teşekkürler.
01:18İzlediğiniz için teşekkürler.
01:20İzlediğiniz için teşekkürler.
01:22İzlediğiniz için teşekkürler.
01:24İzlediğiniz için teşekkürler.
01:26İzlediğiniz için teşekkürler.
01:28İzlediğiniz için teşekkürler.
01:30İzlediğiniz için teşekkürler.
01:32İzlediğiniz için teşekkürler.
01:34İzlediğiniz için teşekkürler.
01:36İzlediğiniz için teşekkürler.
01:38İzlediğiniz için teşekkürler.
01:40İzlediğiniz için teşekkürler.
01:42İzlediğiniz için teşekkürler.
01:44İzlediğiniz için teşekkürler.
01:46İzlediğiniz için teşekkürler.
01:48İzlediğiniz için teşekkürler.
01:50İzlediğiniz için teşekkürler.
01:52İzlediğiniz için teşekkürler.
01:54İzlediğiniz için teşekkürler.
01:56İzlediğiniz için teşekkürler.
01:58İzlediğiniz için teşekkürler.
02:00İzlediğiniz için teşekkürler.
02:02İzlediğiniz için teşekkürler.
02:04saldırının Amerika'nın vereceği cevabı İran çok karşılayabileceğini zannetmiyorum.
02:09Yani farz edelim menzile girdi bu gemiler.
02:14İran'ın vurabileceği menzile ve elindeki silah yani füze kapasitesinde yükseldiğini
02:19evet sizin de söylediğiniz gibi 12 gün savaşında harcadığı ve bir şekilde vurulmuş
02:25olan kapasitelerinin çok daha fazlasını yerine getirdiğini yani bu uluslararası
02:31toplumun da kabul ettiği bir şey çünkü hani bu veriler tahmin edilebilir veriler
02:35resmi olmamakla birlikte onu tekrar doldurduğu ve hatta üstüne geçtiği fikri var.
02:43Tam tersi yönden onun da altını çizelim.
02:45İsrail'in harcadığı demir kubbe mühimmatını tam anlamıyla yerine getirmediğini de tahmin edebiliyoruz biz.
02:52Çünkü yani İran'da da bu mühimmat alışverişi vesaire Amerika'dan geliyor bu mühimmat
02:58ve gelen paketler hesaplandığında özellikle bu silah ticareti uluslararası silah ticaretini
03:05çalışan uzmanların yaptığı hesaplamalarda harcanan füzelerin yerine yenilerini tam anlamıyla
03:13dolduramadığını gösteriyor.
03:14O yüzden Amerika'yı daha gecikme yoksa İran elindeki füzeleri daha da artıracak demekten ziyade
03:22sanki biraz yavaş ol yoksa İran'dan gelebilecek olan bir saldırıyı eskisi kadar karşılayamayabilirim
03:31bugünkü şartlarda.
03:31Yani biraz bekle cephanelik boş mu diyor.
03:34Yani biz öyle bir iletişim olduğunu tahmin edebiliyoruz.
03:39Yani yine özellikle de Amerika'da Netanyahu'nun Trump'u yıl geçen yılın sonunda yaptığı ziyarette
03:45sanki öyle de bir hava vardı acele ettirmemek yönünde.
03:48Hatta şu anda çokça gördüğümüz bir şey var bölgedeki Amerikan üslerine çok fazla
03:53uçak geldi biliyorsunuz kargo uçağı.
03:56Bu uçakların büyük çoğunluğun içerisinde de hava savunma sistemlerinin olduğu taat gibi
04:00hem de sistemlerin olduğu söyleniyor.
04:02Yani İsrail'i İran'ın olası füzelerinden korumak için şu anda Amerika elinden geleni yapıyor.
04:10İran'ın yani olası cevabının İsrail olacağını herkes tahmin edebiliyor.
04:17Zaten İran kendisi de söylüyor.
04:19Ama burada Amerika ile sanki karşı karşıya gelmek bu sefer daha net bir anlamı varmış gibi de görünüyor.
04:27Yani sizin söylediğiniz Amerikan bayraklı bir yeri vurması gerekiyor sanki İran'ın bu sefer.
04:32Buna cevap veriyor görünebilmesi için.
04:35Yani kendi toplumunu ikna etmesi, uluslararası toplumu bu anlamda daha bulunduğu yeri daha mantıklı hale getirebilmesi uluslararası toplumun nezdinde.
04:46Orada da işte en yakın örnek bölgedeki üsler.
04:49Biz daha önce Katar'daki üsse vurduğunu biliyoruz.
04:52Biz biliyoruz ama Katarlar ne kadar biliyor bilmiyorum.
04:55Çünkü yani bu o kadar nasıl diyelim düşük çaplı bir saldırıydı ki oradaki tesise üsse.
05:05Yani bunu Katar da çok büyütmedi zaten.
05:08Oradaki Amerikan üs yönetimi de bunu çok büyük zayiat olmadı vesaire diyerek geçiştirdi.
05:16Yani İran'ın bir cevap verme hakkını kullanmış olması için sanki böyle bir alan açılmıştı ve onu kullandı.
05:25Ama bugünkü şartlar biraz farklı.
05:26Yani hem Suudi Arabistan hem Birleşik Arap Emirlikleri'nin üstlerimizi kullandırmayacağız hatta işte kendi karasularımızdan geçirmeyeceğiz diye baştan söylemesi sanki İran'ın olası bir cevap saldırısından çekindiklerini de gösteriyor sanki.
05:44Yani burada şunu göz ardı etmeyelim.
05:46Az önce söylediğim Katar saldırısı biraz işin görsel kısmıydı.
05:50Olması gereken tırnak içinde bir şeydi.
05:52Ama bu sefer İran buradaki üstleri vurmakta ciddi tehdit ediyor.
05:59Ve bölgede hem emirlikler hem Suudi Arabistan İran'la da bir şekilde ilişkisini de devam ettirmeye de çalışıyor.
06:07Şimdi bakmayın bölgede İran'ın kendine has bir yerde olması işte direniş ekseni haricinde evet bölgede iletişim kurmuyordu uzun zamandır.
06:19Hatta işte Şii-Sünni gerilimi yaratması vesaire birçok negatif adımı vardı.
06:25Ama bu şu anlamda biraz akıllanmış da görünüyor İran diplomasisi.
06:29Bölgede özellikle körfez ülkeleriyle ekonomik bağlar kurdu.
06:33Suudi Arabistan'la Birleşik Arap Emirlikleri ile kurduğu bağlar.
06:36Bugün işte bu ülkelerin daha dikkatli davranmasına neden oluyor.
06:42Çünkü İran'la iş yapamayan, İran'a işte şirketini açamayan, oradan ticaretini yapamayan birçok firmanın körfez ülkelerinden manevra yaptığını vesaire biliyoruz.
06:54O yüzden buradaki üstlerin vurulmamasına özellikle imtina ediyor iki tarafta.
06:59Yani bölge ülkeleri de İran'da gibi görüyorum.
07:02E geriye o zaman Amerika'nın işte uçak gemisi vesaire kalıyor.
07:07O da az önce söylediğim, Lincoln gemisinin vurulmasının askeri doktriner olarak Amerika'daki karşılığı büyük.
07:15Yani bir Amerikan üssünü, doğrudan Amerikan toprağını vurmuş gibi kabul ediyor Amerika, Lincoln gemisinin vurulması halinde.
07:23Şimdi o gemiyi batıramayacaksanız, vurmanızın size bir anlamı yok.
07:29Yani sadece mesaj vermek için Lincoln gemisine yapacağınız saldırıdan size geri dönüşüp hesaplamazsanız, orada işte çok büyük hata yaparsınız.
07:39Çünkü Lincoln gemisi yani şimdi o saldırı grubu şeklinde hareket ediyor biliyorsunuz uçak gemileri.
07:46Onun da nedeni uçak gemilerinin büyüklüğü nedeniyle kendi savunmasında yeterli olmazsa çevresindeki gemilerin o savunmayı gerçekleştirebilmesi adına...
07:56Çevresinde hava savunma muhripleri oluyor.
07:58Aynen öyle, aynen öyle.
07:59E şimdi bu saldırıyı gerçekleştirmeye niyet ettiğinde karşılaşacağı gücü siz hesap edin orada.
08:05Yani hem Lincoln zaten en büyük uçak gemilerinden biri ve kendi savunma sistemi ve hatta öyle bir saldırı karşısında bir geri saldırıda neler olabileceği üstüne bir de diğer gemiler.
08:18Bir de şunu göz ardı etmeyelim.
08:20Bu saldırı grubunun içerisinde bir tane de lojistik gemisi var.
08:26Bu lojistik gemisinin içerisinde ne olduğunu da bilmiyoruz.
08:29Normalde bu grubun içerisinde lojistik gemileri olmaz.
08:32Ama bu grupta lojistik gemisi var.
08:35Bu sadece personelin gerekli gıda, ilaç vs. teminini sağlamak için gruba dahil olmuş bir gemi mi?
08:44Yoksa böyle uzun vadeli ve çok ağır bir saldırı olasılığına karşı buradaki gemileri destekleyecek olan bir mühimmat mı taşıyor?
08:57Bunu mesela bilmiyoruz.
08:58O yüzden İran'ın da yapacağı saldırının attığı taş ürküttüğü kuşa değmesi amiyane tabirle.
09:07Ben çok orada olacağı kanaatinde değilim.
09:09Garcia üstünü ben hiç hesaba katmıyorum.
09:11Garcia üstü zaten şu anda Amerika ile İngiltere arasında zaten gerilimli bir yer.
09:16Orada yani oraya kendi içinde zaten bir gerilimli.
09:21Oraya İran'da müdahale etmek istemez zaten.
09:24Yani menzile girmesi vs.
09:26Her şeyi kenarda bıraksak.
09:28O yüzden ben şu anda İran'ın az önce Anar Hoca'nın söylediği saldırma yani evet propaganda makinesi yine en yukarıdan çalışıyor.
09:39Hatta işte sözler vardı döndüklerinde Amerika'da gemiyi bağlayabilecekleri liman bulamazlar vs. gibi.
09:48Yani şimdi bu söylemler çok yukarıdan.
09:53Edebi cümleler kurmayı seviyor yani İran.
09:55Yani Farsça da buna uygun biliyorsunuz.
09:57Yani böyle çok güzel tehdit cümleleri de çok yakışıklı çıkıyor azdan.
10:03Ama gerçekliği masada ne kadar var?
10:05Burada yani çok İran'ın İsrail'le 12 gün savaşında yaptığı gibi işte karşıdan karşıya füzeler atalım saatlerce bekleyelim ondan sonra karşı taraf vurduk mu vurmadık mı bu savaş o savaş değil.
10:20O yüzden sanki İran'ın burada cevap vermekten ziyade bir operasyon başlayacaksa başlamadan önce masaya oturması başladıktan sonra eğer bunu durduramazsa da en az zararla çıkmak için elinden geleni yapması gerekiyor gibi görüyorum.
10:37Evet Nuri Bey tabi Tolga Bey savaş seçeneği öncesinde en son kertede anlaşabilirler noktasında anladığım kadarıyla ama diğer tarafta geçmiş dönemde Amerika Birleşik Devletleri ve İran arasındaki gerginliklerde Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'a yaptığı saldırılarda.
10:54İran'ın İsrail'i genelde hedef aldığını biliyoruz ama birkaç Amerikan üstüne de saldırı gerçekleştirdiğini biliyoruz.
11:03Sonrası da Donald Trump'ın işte Donald Trump farklı bir devlet adamı biliyorsunuz.
11:08Genelde kapalı kapılar ardında kalan bu konuşmalar, diyaloglar pek en azından taraflar açısından basın önünde dillendirilmez ama Donald Trump çok net bir şekilde söyledi.
11:21Üstümüzün yakınlarına füze atacaklarını söylediler.
11:24Bizim haberimiz vardı.
11:25Gerekli önlemleri aldık.
11:26Şimdi İran'ın böyle bir tarzı var gibi tabi size soralım siz yorumlayın.
11:3112 gün savaşında da Tolga Bey'in de ifade ettiği gibi İsrail'le uzaktan uzağa füzeler atıldı.
11:40Yani savaşın yoğunluğunun arttırılması farklı bir noktaya gelmesi gelmemesi için aslında bir çaba sarf edildi.
11:47Yani şu iş bitse de şu konuyu kapatsak duruşu İran'da net bir şekilde görülüyordu.
11:54Ama burada Amerika Birleşik Devletleri ana karasının dibine kadar gelmiş.
11:59Burada konuşlanmış ki diğer tarafta bu görev grubuna gemilere gerek var mı?
12:06Siz uçak gemisinden bahsettiniz, Abraham Lincoln'dan bahsettiniz ama Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgedeki Basra Körfezi'deki sadece üstlerine baktığımız zaman
12:16Kuveyt, Bahreyn, Uman, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan.
12:21Yani Körfez'de üstü olmayan ülke yok.
12:24Ve bunların hepsi de haritayı bilenler için söyleyelim.
12:30İran'ın tam karşısında duruyor.
12:32Yani Körfez'in hemen karşısında İran bunu çok rahat bir şekilde gözlemleyebiliyor.
12:38Orada hangi silahlar var, neler konuşlandırılmış, hangi güç var onu da bilebiliyor.
12:42Şimdi buralardan ya da yakındaki bu uçak gemilerinden, savaş gemilerinden saldırı olduğunda İran cevap vermeyecek mi?
12:53Bu saldırı yapan, füze gönderen ya da uçak kaldıran uçak gemilerinden, üstlerden saldırı olduğunda cevap vermeyecek mi?
13:00Gerçekten bunu yapar mı sizce?
13:02Yani yine çok uzaktaki İsrail'i mi hedef alacak?
13:05Yani şimdi Erhan Bey burada tabii Amerika Birleşik Devletleri'nin olası saldırısının hedefleri, boyutu, çapı önemli olacaktır diye düşünüyorum.
13:16Yani İran'ın böyle bir saldırıya karşı, mütekabiliyet esasları çerçevesinde vereceği cevap Amerika'nın gerçekleştireceği saldırıya göre belirlenecektir.
13:25Şimdi siz örnek veriyorum, Ayetullah Ali Hamani'yi hedef alırsanız ve orada bir hasara sebep olursanız, mesela farz-ı muhal diyelim, yani Ayetullah Ali Hamani'yi bir şekilde öldürürseniz, İran'ın buna vereceği cevap elbette farklı olacaktır.
13:40Yani burada İsrail'den de ziyade doğrudan Amerika Birleşik Devletleri'ne hedef alacaktır kanaatindeyim.
13:46Ama tabii şu da var, yani Erhan Bey biz ekranlarda günlerdir hep bu savaş senaryosundan bahsediyoruz ama şunu da unutmamak lazım.
13:53Ben bunu katıldığım yayınlarda ifade ediyorum.
13:57Yani İran rejimi dönem dönem Amerika Birleşik Devletleri ile iyi ortaklık kurmuş ve çalışmış da bir rejimdir.
14:03Bunu da unutmamak lazım.
14:04Yani mesela ilk aklımıza gelen örnek İran-Irak savaşı 1980-88 arasında ve biliyorsunuz Reagan döneminde o işte İran kontra skandalı dediğimiz işte o skandal Amerika'nın İran'a Molla rejimine silah verdiğini biliyoruz.
14:20Veya 2003'te Amerika Birleşik Devletleri'nin Irak işgali sürecinde yine orada bir iş birliği yapıldığını, İran'da, Irak'ta özür diliyorum, İran etkisinin Amerika Birleşik Devletleri tarafından bilerek önünün açıldığını biliyoruz.
14:34Yine Afganistan dosyası bağlamında İran'la Amerika Birleşik Devletleri arasında dönem dönem iş birlikleri yapıldığını biliyoruz.
14:42Yani aslında bu aktörler diplomatik anlamda birbirlerini tanıyan aktörler.
14:47Burada işte İran'ın asıl meselesi Erhan Bey az önce ifade ettiğim gibi çok böyle büyük bir güce sahip olma isteği ve arayışı işte bunu vekil güçler üzerinden yapmaya gayret etti, nükleer üzerinden yapmaya gayret etti, balistik yüze kapasitesini artırarak yapmaya gayret etti.
15:04Yani İran'ın kendi güvenliğini artırmak için attığı bu adımlar İsrail tarafında bir kaygıya sebep oldu.
15:12Yani bizim uluslararası ilişkilerde güvenlik ikilemi dediğimiz yani security dilemma dediğimiz meseleyi ortaya çıkardı.
15:18Yani bizim bu ülkelere bakışımız hani şöyle varoluşsal olarak bunlar birbirlerini tehdit olarak görüyorlar.
15:25Yani İran İsrail'i varoluşsal bir tehdit olarak görüyor, İsrail aynı şekilde İran'ı varoluşsal bir tehdit olarak görüyor.
15:33Şimdi buradaki mesele İsrail Amerika Birleşik Devletleri'ni burada sıcak bir çatışmaya ne kadar sürükleyebilir veya sürükleyemez sorusunu da sormak gerekir kanaatindeyim.
15:44Biliyorsunuz 29 Aralık tarihindeydi yanlış hatırlamıyorsam Florida'da bir görüşme gerçekleştirildi Trump'la Netanyahu arasında.
15:52Bu görüşme sırasında da aslında Trump Netanyahu'ya İran meselesi bağlamında bir açık çek verdi.
15:59Yani müdahale noktasına yani İran'ın o nükleer kapasitesine ulaşmasına engellemek için Amerika Birleşik Devletleri İsrail'le birlikte elinden gelen her şeyi yapacağını söyledi.
16:10Anar Hoca'nın parmak bastığı nokta çok önemli.
16:13Yani İran gerçekten şu anda sıkışmış bir durumda.
16:15Zaten bu sıkışmışlığın farkında oldukları için İran'dan ciddi manada bir şeyler koparmaya gayret ediyorlar.
16:23İran günün sonunda yani mevcut bu Molla rejimi rejim güvenliği bağlamında bir dış politika izlediği için uzlaşmaya varabilir mi Erhan Bey?
16:32Dünya kamuoyunu şaşırtacak şekilde bir uzlaşmaya da varabilir.
16:35Çünkü doğrudan bir karşı karşıya gelme, doğrudan bir sıcak çatışmaya girme yani 12 gün savaşını da aşan bir sıcak müdahaleye ve çatışma içerisine girme İran'da ciddi manada sıkıntıları beraberinde getirebilir.
16:49Yani rejim bunu göze alabilir mi?
16:51Orada da benim açıkçası şüphelerim var.
16:53Yani İran diplomasiyi de kullanan, dönem dönem hani sıkıştığında uzlaşmayı da iyi bilen, geri adım atmayı da iyi bilen, müzakere masasını kurmayı da iyi bilen bir ülke.
17:02İşte Ahmet-i Necat döneminde biliyorsun işte 2005'lerden 13'lere kadar nükleerle ilgili ciddi adımlar attılar.
17:10Ama ne oldu?
17:10Ruhani döneminde İran oturdu masaya.
17:13Burada çok ciddi bir takım tavizler verdi.
17:16İşte Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun İran'da yaptığı denetimlerden tutun da işte Uluslararası kamuoyuna bu meseleyi açmak gibi.
17:24Yani dolayısıyla burada hani nihai noktada Erhan Bey biz İran'a bakarken şunu görmemiz lazım.
17:29Rejim güvenliği her şeyin önünde.
17:31Yani rejim güvenliğini sağlamak için uzlaşmaya da varabilir Molla rejimi.
17:36Yani benim kanaatim bu yönde.
17:38Ama tabii şu var Amerika Birleşik Devlet'te işte Tolga Hoca'nın dediği gibi o diplomasi masasını çalıştırmaya gayret ettiler.
17:45Belirli arka kapı müzakereleri oldu ama Amerika burada illa ben İran'ı tamamen devreden dışı, devre dışı bırakacağım.
17:52Tamamen İran'ı sıkıştıracağım, rejimi sıkıştıracağım noktasında ve vuracağım noktasında ısrar ederse tabii elinde kalan son çare Molla rejimi kendini savunmak isteyecektir.
18:04Ne kadar direnebilir o da ayrı bir tartışma konusu.
18:07Ama bir hasar verebilir mi?
18:08Elbette verebilir.
18:09İsrail'i vurabilir mi?
18:10Vurabilir.
18:11Bunu gördük.
18:12Saldırının az önce söylediğim gibi yani boyutu şayet çok büyük bir noktaya evrilirse Amerikan saldırısının.
18:19İran burada artık elindeki farklı kartları da açabilir kanaatindeyim.
18:23Ama ben yine de Erhan Bey az önce ifade ettiğim gibi yani tarafların son noktaya kadar bu diplomasiyi zorlayacağı kanaatindeyim.
18:31Çünkü hala hazırda hani savaş her iki tarafa da çok bir şey kazandırmayacak.
18:36Yani Trump'a da çok bir şey kazandırmayacak bence.
18:38İran'a da çok fazla bir şey kazandırmayacak diye düşünüyorum.
18:43Evet burada Amerikan Başkanı Donald Trump'ın İran'la anlaşma yaparsak bu iyi olur.
18:49Anlaşma yapmazsak neler olacağını göreceğiz açıklaması.
18:52Arakçı'nın da aslında diplomasi yolunun açık olduğunu belirtmesi önemli.
18:58Nuri Bey de ifade etti.
19:00Tolga Bey de ifade etti.
19:01Bu işin sonunda aslında çok büyük çaplı bir savaş olmadan taraflar anlaşabilir.
19:07Peki Amerikan Başkanı Trump'ın anlaşmadan bahsettiği sizce ne?
19:13Yani Amerika Birleşik Devletleri İran'dan ne istiyor?
19:15İran istediklerini verebilecek mi?
19:18Nasıl bir anlaşma var?
19:19Taraflar arasında konuşulan bir konu olduğu belli bu.
19:23Tabii biz vakıf değiliz ama anlaşırlarsa iyi olur derken Trump neyi kastediyor?
19:28Şimdi bir listesi var Amerika Birleşik Devletleri'nin.
19:31Birincisi hiçbir şekilde bir nükleer silaha sahip olmasını istemiyor.
19:35Bu kesin.
19:36Diyor ki zenginleştirilmiş uranyum oranını, zenginleştirilmiş uranyumu ülke topraklarından çıkart.
19:43İşte barışçıl amaçla kullanabileceğin miktarda, işte bu araştırma reaktörleri çalışmak için yeterli miktarda biz sana verelim.
19:50Ama bunlar üçüncü ülkede muhafaza edilsin.
19:53Asla ve asla sen bir nükleer silaha sahip olan bir ülke olmayacaksın.
19:57Bu birinci talebi.
19:58Buradan taviz vermiyorlar.
19:59İkincisi, balistik hüze yeteneğinizi, kapasitenizi azaltın.
20:04Üç, Orta Doğu'daki bu paramiliter yapılara yönelik desteğinizi artık tamamen kesin.
20:11Yani Hizbullah'tır, Husi güçleridir, Haçlı Şabi'dir vs.
20:15Yani Orta Doğu'da artık bu kadar.
20:17Kendilerinin talebi bu.
20:18Yıkıcı, masraflı ve bizim açımızdan ve tabi ki İsrail'in güvenliği açısından tehlikeli olabilecek bir politikadan vazgeçin.
20:25Bunların hepsinin İran tarafından kabul edilmesi mümkün değil.
20:29Bu zaten pazarlıkta Trump'ın tarzı bu.
20:31Sepete 5-6 tane böyle bir şey koymuş.
20:34En azından elzem olanı kendileri açısından birini alacak.
20:38Diğerleri konusunda da müzakereler yapacaktır.
20:42Ama burada Sayın Dışişleri Bakanımız onu ifade etti.
20:44Dosyalar üzerinden gitmek lazım.
20:46Önce nükleer dosyasından, üzerinden gidin, İran'la bu şekilde müzakereleri başlatın.
20:51Daha sonraki meseleleri çözersiniz.
20:54Ama önce nükleer meselesini çözmeye çalışın.
20:57Ki burada da İran taviz verebilir.
21:00Yani zenginleştirmiş uranyum oranının ülkeden işte %60'a çıktığı söyleniliyor.
21:05Bu en son 2015'te P5 Plus bir antlaşmasıyla aslında %3'e çekmişti İran bunu.
21:14Uluslararası Atom Enerji Ajansı gidiyordu oraya, denetliyordu.
21:17Ve gerçekten diyordu ki bu adamlar anlaşmaya uyuyorlar.
21:20Uranyumu zenginleştirmeyi durdurdular.
21:23Hiçbir sıkıntı yok.
21:23Ama Trump ne zamanki antlaşmadan 2018'de çekti Amerika Birleşik Devletleri'ni, İran tekrar bu oranı %60'ın üzerine çıkarttı.
21:32Ve bunu üçüncü bir ülkeye götürebilir.
21:34Yani eğer bir antlaşma yapılırsa İran bunu kabul edebilir.
21:37Ama bununla yetinir mi Amerika Birleşik Devletleri?
21:40Yetinmez.
21:41Çünkü 1979'dan sonra ilk defa İran'ı bu kadar zayıf yakalamış.
21:47Ve buradan İran'dan olabildiğince çok daha fazla şeyler koparmak istiyor.
21:52Mesele bu.
21:54İkincisi demin de söyledim rejim bir varoluşsal bir tehditle karşı karşıya.
22:00Ve böyle bir dönemde müzakerede pazarlık güçü çok zayıf.
22:04Eskiden mesela 2023-7 Ekim öncesi Hizbullah'la, Husi güçleriyle, Hamas'la bir direniş ekseninde pazarlık gücünü arttırabiliyordu.
22:15Düşman gördüğü ülkelerle, bölgesel ülkelerle.
22:18Ama Haziran'da çok ciddi bir darbe aldı.
22:22Ve böyle bir dönemde müzakereleri yürütüyor.
22:25Şimdi burada da şöyle bir şey var.
22:28İran'ın elinin zayıf olduğu iç cephede de ciddi sıkıntılar var.
22:33Protestolarda da bunu gördük.
22:35Bu çok büyük bir ülke için çok çok büyük bir zafiyet.
22:38Yani toplumla rejim arasında bağ anlamında ciddi sıkıntılar var.
22:42Ve buradan da taviz vermek istemiyor.
22:44Son protestolara yönelik yaklaşımında da bunu gördük.
22:48Halbuki diyelim ki bu bir şekilde protestoları bastırdı.
22:54Amerika Birleşik Devletleri ile de bir şekilde müzakere yapıldı.
22:57Saldırı olmadı.
22:59Şimdi bir sene sonra yine de İran'da protestolar başlayacak.
23:03Ve tekrar İran'a bir dış müdahale gündeme gelecek.
23:06Yani periyodik aralıklarla İran bu tehditle karşı karşıya gelecek.
23:09Ki ne zamana kadar reform yapmadığı sürece.
23:13Reformdan kasıt şu.
23:15İçeride artık siyaset yapmak isteyen, batıyla ilişkilerini normalleştirmek isteyen,
23:21normal bir ülke olmak isteyen siyasi kadroların devrim muhafızları tarafından önünün açılması lazım.
23:27Devrim muhafızları salt bir İran'da askeri yapılanma değil.
23:32Devasa bir ekonomik yapı o.
23:34Yani İran ekonomisinin çok büyük bir hissesini kontrol ediyorlar.
23:38Dini lider etrafındaki bu yapı.
23:40Ve bu adamların, bu insanların içerisinde ideoloji de var.
23:44İnanmışların diyelim.
23:46Kendileri açısından da bir davası olduğunu düşünüyorlar.
23:49Reformistlere yol vermediği sürece, siyaset yapmak isteyenlere yol vermediği sürece
23:53İran böyle sıkıntılarla hep karşı karşıya gelecek.
23:56Mesela Hüseyin Musevi 2011'den itibaren Yeşil Hareketi'nin lideri Ev Hapsi'nde.
24:02Mehdi Kerubi keza öyle açıklamalar yaptılar.
24:04Bunları siz devrime düşman olan siyasetçiler olarak nitelendiremeyiz.
24:10Onlar Ayetullah Hümeyni dönemini altın dönem olarak değerlendiren siyasetçiler.
24:14Yani bağlılığını ifade ediyorlar.
24:16Ama Ali Hameney'nin sert muhalifleri.
24:19Diyorlar ki, mesela Hüseyin Musevi açıklamasında silahlarınızı bırakın, çekilin ve anayasal referandum yaparak reform sürecini başlatın.
24:30Yapılması gereken bu.
24:32Hasan Ruhani keza aynı benzeri açıklamalar yaptı.
24:35Ama burada da bir şey var.
24:37Yani Arakçı'nın açıklamalarında da onu görüyoruz.
24:40Taviz vermek istemiyor.
24:41Çünkü tarihsel olarak İran yaşamış olduğu travmalar, bugünkü rejimin dış politikasının bu kadar sert ve tavizsiz olmasını da beraberinde getiriyor.
24:54Yani işgallerle karşılaştığı, darbelerle karşılaştığı, dış müdahalelerle, Irak tarafından 8 sene devam eden savaş vs.
25:02Buradan bir taviz verirse çözüleceğini düşünüyor.
25:05İşin bir de böyle bir psikolojik boyutu var.
25:08Ama 47 sene geçti artık devrimin karşısında başka seçenek yok.
25:14Taviz dışında başka seçenek yok.
25:16Son cümle olarak şunu söyleyeyim.
25:17Şah, Cumhuriyet çağında liberalleşmenin yaygın olduğu, neoliberalizmin yükseldiği dönemde,
25:26insan hakları gibi temel kavramların değer kazandığı bir dönemde mutlak monarşiyi en sert şekilde İran'da uygulamaya çalıştı ve karşılığında protestolarla karşılaştı ve çekilmek devrildi iktidarı.
25:40Şu anki rejimde, globalleşen dünyada, küreselleşen dünyada ve eğitimli bir toplum var.
25:46İran toplumu eğitimli bir toplum.
25:4840 milyondan fazla genç nüfustan oluşuyor ve milyonlarca insan açlık sınırının altında yaşıyor orada.
25:54Susuzluk sorunu var, elektrik sorunu var, işsizlik, enflasyon vesaire.
25:59Böyle bir dönemde hala teokrasinin en sert şekilde uygulayarak ayakta durabileceğini düşünüyor rejim.
26:06Hatası bence burada.
26:07Bakın Suudi Arabistan gibi fundamentalist bir toplum bile Prens Selman önderliğinde bir değişim dönüşüm süreci geçiriyor.
26:16Batı ilişkilerini normalleştiriyor.
26:17İşte festivaller, şunlar bunlar.
26:19Yani bir şekilde o toplumu dönüştürmeye çalışıyor.
26:22Ama İran gibi Arap, Suudi toplumu ile kıyaslanmayacak çok daha eğitimli, dışa açık, çok iyi mühendisler, doktorlar vesaire.
26:32Ama bu 21. yüzyılda teokrasini en sert şekilde uygulayarak ayakta durabileceğine inanan bir kitle var orada.
26:42Ve tabii işin bir de ekonomik rant kısmı var.
26:44Elde ettikleri bu ekonomik rantı da devrim muhafızları ve bu kadro bırakmak istemiyor.
26:50İşin açıkçası bir tarafı da bu.
26:52Evet, tabii burada Musevi ve Kerubi'nin ev hapsine alındıktan sonra ilk kez açıklama yapması çok önemli.
27:00Bunun altını çizmek gerekiyor.
27:02Bugüne kadar hiç rejim aleyhinde bir açıklama yapmamışlardı.
27:07Bu da sizin tespitinize doğruluğunu ortaya koyuyor.
27:10Hiç bu kadar zor bir durumda kalmamıştı İran rejimi.
27:14Tabii burada Tolga Bey aynı soruyu size de soracağım.
27:17Donald Trump anlaşabiliriz dedi.
27:19Ne bekliyor?
27:21Şimdi Anar Ali tabii ki şartları ABD'nin neler isteyeceğini ortaya koydu.
27:28Ama o sepetten bahsettiniz.
27:29O sepetin içinde bana karşı eksik bazı yanlar var.
27:32Niye?
27:32Çünkü Donald Trump'tan bahsediyoruz.
27:33Yani Donald Trump çöz konusu yoksa yani ekonomik işin içinde para kazanacağı bazı şartlar da istiyor olabilir.
27:44Hatta orada yani göz bebeği olarak tuttuğu şart o da olabilir.
27:48Diğerleri olması da olur.
27:49Biz bunu alsak bizim için yeter de diyebilir.
27:52Çünkü Donald Trump'ın dünyaya bakış açısı, Amerika'yı yönetme tarzı bu.
27:56Burada Donald Trump anlaşmaktan neyi kastediyor?
28:00En çok neyi ister İran'dan neyi elde etmeye çalışıyor?
28:03Aslında bir hesabı var Amerika Birleşik Devletleri.
28:05Çok net bir şekilde bir şey elde etmeye almaya çalışıyor.
28:08Sizin görüşünüz ne?
28:10Yani sizin az önce üstü kapalı söylediğiniz şey aslında petrol üzerinden kurguladığı bir madde olduğuna dair aslında hepimizin aklında olan şey.
28:19Siz de onu imarettiniz diye düşünüyorum.
28:21Şimdi petrolle...
28:23Para kazanmak istiyor.
28:24Zaten körfeze gözünü çevirdiği zaman Trump başka bir şey de görmüyor.
28:28Sadece körfez değil aslında.
28:29Dünya neresine bakarsa dolar görmek istiyor baktığı yerde.
28:33Yani bütün anlaşmalar yaptığı işte mesela o savaşları durdurması bazı yani tırnak içinde söylüyorum yapmaya çalıştığı şey falan.
28:43Yani o dünya düzeni veya işte insanların refahı mutluluğu falan değil.
28:47Amerika'nın daha fazla para kazanması, daha fazla doların piyasada dönmesi vesaire.
28:53Şimdi bunu bildiğimiz için mesela eskisi kadar öngörülemez değil Trump.
28:58O yüzden şimdi burada da oradan başlayayım sorunuza.
29:02Ben Anar Hoca'nın söylediği maddelere evet katılıyorum bunlar o sepette mutlaka var.
29:08Ama petrol konusunun zaten çoktan konuşulmaya başladığı kanaatindeyim.
29:12Yani aslında Amerikalı belki şirketlerle ki Trump şirketleri ön plana itmeyi de seviyor bu anlamda özel şirketleri.
29:22Özel şirketler de belki İranlı bazı yetkililerin bu petrolün Amerikan petrodolar sistemine nasıl entegre olacağıyla ilgili görüşmeleri devam ettiriyor olabilir şu anda.
29:34Ve açıkçası nükleer konusu evet önemli ama Füze programı önemli ama bunların hiçbiri Amerika'yı doğrudan rahatsız eden, Amerika'yı tehdit eden konular değil.
29:47Ama petrol konusu evet baktığınızda şu anda bu sistemin hani yasa dışı demeyeyim ama yasayı çevresinden dolanarak satış yapılması noktası
29:58işte Venezuela'yı bir şekilde tırnak içine söyleyeyim terbiye ediyor, sisteme dahil ediyor.
30:05Rusya'yı yine benzeri şekilde tüm o savaş şartlarına rağmen sistemin içerisine entegre edecek adımlar atıyor.
30:12Ki Putin de bu anlamda Trump'la o süreci birlikte götürmek adına çok aykırı, çok ters hareket etmiyor bu anlamda.
30:23Yani bunlar adım adım baktığınızda geliyor İran bu sistemi tek başına bozacak veya burada çok önemli bir kayıp Amerika'ya kayıp yaşatacak bir ülke değil belki toplam acme baktığınızda.
30:41Ama mantık olarak Amerika'nın yapmaya çalıştığı şeyin tam ortasında bir engel olarak duruyor.
30:45Yani bütün petrol sistemini Amerika'nın hakim olduğu algısını İran orada tek başına bozuyor.
30:53Bir yandan da Çin'in hala el altından enerji temin edebileceği bir yer olarak görünüyor burada.
31:00Belki de Trump'u motive eden en önemli etkenlerden biri bu.
31:03Yani Çin'in bu anlamda devamlı olarak...
31:05Kapalı kapılar ardında Çin'e satıyor.
31:07Evet, evet yani en büyük alıcısı Çin zaten ve yani Çin'in bu anlamda enerjiyi kısarak boğazını sıkmak istediğini biz biliyoruz.
31:17Her attığı adımda bu vardı.
31:19Yani bir ticaret savaşına girmek istemiyor Çin'le ama Çin'in üretim kapasitesini olabildiğince zorlayarak onu da bir şekilde masaya oturtmak gibi bir niyeti var.
31:29Aynı bugün İran'ı başka şartlarda zorlayarak masaya oturtmaya çalıştığı gibi.
31:34Yani artık bunları öngörebiliyoruz.
31:36O yüzden burada petrol konusunda eğer İran hani bir şeyler vermek zorunda bu savaşı kazanamayacağına göre diyorsak bence bu petrol konusunu az önce söylediğim o görüşmeler önemli bir ne diyelim yavaşlatacak ya da durduracak bir konu ve diğer konuları da bir şekilde egale edecek kadar da sistemin içerisinde yani bu görüşmenin içerisinde.
32:03Tabii burada bir diğer konu da aslında bu reform konusu.
32:11Yani ben açıkçası şöyle düşünüyorum.
32:16Yani o Trump bir rejim yıkılsın rejim değişsin istemiyor bence.
32:22Çünkü yani bir rejim dönüşü dönüşmesi için bir kere bu rejim alttan geldi bunu göz ardı etmeyelim.
32:30Yani işin içinde çok farklı fraksiyonlar vesaire vardı.
32:34Bu devrimin gerçekleşmesi için toplumun birçok kesimi aslında Şaha karşı birleşmişti.
32:40Ama fatura mollalarda kaldı ve o sistem mollalar üzerine kuruldu.
32:46Şimdi bunun yerine kurulabilecek bir alternatif yok şu anda İran'da.
32:50Yani ne tabanda böyle bir şey var ne yukarıdan atanabilecek hani tabiri caizse böyle bir lider var.
32:57O yüzden bir rejimin devrilmesi yerine yeni bir şey inşa edilmediği sürece bölgede de bir boşluk oluşturur.
33:05Trump böyle bir boşluk da istemiyor aslında.
33:07Çünkü İran sonuçta bu boşlukta petrolü nasıl yönetecek Amerika yani nasıl yönettiğini nasıl diyelim hangi yönetimle anlaşacak nasıl o sistemle barışacak.
33:20Veya burada yapmaya çalıştığı bir ekonomik düzen var.
33:24İran bu düzeni ne yaparsanız yapın yine o kimlik üzerinden bölgedeki can coğrafi olarak etki alanından vesaire baktığınızda buradaki boşluğun bir vakum etkisi yaratacağını zaten biliyoruz.
33:36Bu güvenlik boşluğu birçok aktörü yani Suriye'sinden Yemen'ine, Lübnan'ından Irak'a kadar birçok aktörü bu boşluğa çeker ve bölgede bir düzensizlik de oluşturur.
33:48Trump bunu da istemiyor.
33:50Yine parantez içinde söylüyorum insancıl olduğu için değil Amerikan çıkarları bölgede daha düzenli bir yapı öngördüğü için.
33:57Masaya oturabilen, pazarlık edebilen, görüşme yapabilen devletler görmek istediği için.
34:03O yüzden yani rejimin devrilmesinden ziyade ben hep böyle rejimin kolunu kanadını kırıp masaya oturtup istediği şekilde hareket ettirebileceği bir nokta olsun istediğini düşünüyorum.
34:17Kendi mollasıyla çalışmak.
34:19Gibi, gibi. Belki öyle diyebiliriz. Aynen öyle.
34:21Ama şimdi burada da şöyle bir faktör var.
34:27Şimdi İran'da öyle bir yere getirdi ki konuyu söylemlerle, son zamanlardaki politikalarla.
34:34Şimdi İran'da mesela devrimin yaşandığı İran değil.
34:36Daha böyle Hamani'nin üzerine kurulmuş bir sistem.
34:39Ve bunun revize etmeleri gerekirse, ister bu savaştan kurtulmak için deyin, ister toplumsal refleksleri söndürmek için ne derseniz deyin.
34:50Revize etmek gerekirse bunu çok resmi olarak, anayasayı, yasaları değiştirerek veya doğrudan yönetimlerin sözlerini değiştirerek vs. yapabileceğini de zannetmiyorum.
35:06Çünkü sistem %100 doğruluk üzerine kurulu.
35:10Yani sistemde bir, yani revize niye yapılır?
35:14Bir yerde hata eksik vardır, o yüzden revize edersiniz.
35:17Bunu İran kendi rejimine ve rejimi destekleyen topluma anlatamaz.
35:23Yani bizde bir hata vardı, o yüzden düzeltiyoruz dediğinde rejim belki de otomatikman zaten sorgulanmaya ve çökmeye doğru gider.
35:30Çünkü bu rejim hatayı kabul edebilecek bir rejim değil.
35:34Yani Hamane'in ağzından çıkanın %100 doğru olduğunu kabul eden bir sistemde Hamane'in sözlerinin değiştiğini görmek veya işte kendi söylediğinin haricinde bir şey yapıldığını görmek İran toplumunda etki yaratır diye düşünüyorum.
35:51O yüzden de bu reformun da çok kolay olmayacağı kanaat edeyim.
35:55Nasıl bir reform olabilir?
35:56Görünmeyen reformlar.
35:58Yani mesela nasıl ki biz Ahmet İnecat'ın önce cumhurbaşkanı olup ondan sonra aday bile olmasının engellendiği bir sistemden bahsediyoruz.
36:07Burada aslında yasal olarak hiçbir şey değişmedi ama içeride bir farklılaşma, bir politika değişikliği vardı.
36:14Bunun gibi bir şeyler söz konusu olabilir.
36:16Bunlar Amerika'yı da bence tatmin edecek adımlar olur.
36:22Ve masaya oturduğu zaman da işte kendi mollalarıyla Anar Hoca'nın dediği kendi mollalarıyla masaya oturup da iş birliği yapabileceği de bir alan açılırsa işte o zaman belki de uzun yıllara sari bu krizi de Amerika çözmüş bile olabilir.
36:38Ve aslında belki Trump hanesine bir barış daha bile yazabilir bu şartlarda.
36:42Evet belki de Trump'ın amacı bu savaşları bitirdim, bu savaşı da bitirdim diyecek.
36:47O listeye ekleyecek.
36:50Ama tabii burada Trump'tan bahsettik Nuri Bey.
36:53Ekonomik açıdan Trump'ın Amerika Birleşik Devletleri'ne yeniden Amerika Birleşik Devletleri'ni büyük yapma ülküsünü bir tarafa koyduğumuz zaman para kazandırmayı istiyor.
37:04Daha fazla gelir elde etmek istiyor ve tabii ki enerjiyle ilgili sorunlarını çözmeye ve bu kaynakları Amerika Birleşik Devletleri'nin istekleri doğrultusunda kendi yönetebildiği şekilde kurgulamayı istiyor.
37:19Venezuela adımı bu şekildeydi.
37:21Peki bu İran adımını da yani bu noktaya geldiği açıklamalarıyla işte görev gruplarını gemileri, uçak gemilerini gönderiyor.
37:30Venezuela örneğinde olduğu gibi yine ısıttı, ısıttı, ısıttı bu noktaya getirdi.
37:36Yine perde arkasında enerji mi var?
37:39Yani İran'ın petrolü, doğalgazı diğer taraftan tabii ki Hürmüz Boğazı'ndan da bahsediyoruz.
37:46Hürmüz Boğazı'nın kapatılması yani uzmanlar tarafından petrol varil fiyatını iki kat kadar arttırabilecek bir hamle olarak görülüyor.
37:57Yüzde yirmi, yüzde yirmi beşi dünya arzının yıllara göre değişiyor.
38:02Bu boğazdan geçiyor.
38:03Diğer taraftan Tolga Bey çok net bir şekilde ifade etti.
38:08İşin içinde Çin var.
38:10Gölge filolar vasıtasıyla İran tabii ki uluslararası yaptırımları kırmak için Çin'e hem doğalgaz hem petrol satıyor.
38:19Ki Çin'de zaten kendi imkanlarıyla doğalgaz ve petrole sahip bir ülke olmadığı için bunu almak zorunda.
38:27Ve İran önemli noktalardan biri onun açısından.
38:31Burada Trump bu konuyu çözerse yani İran'ın doğalgaz ve petrol kaynaklarının yönetiminde biraz ABD'nin politikaları paralelinde hareket etmeye başladığını görür ya da Çin'le bu satışlığın sonlandırdığını görürse geri adım atar mı?
38:49İstediği şey gerçekten bu olabilir mi?
38:51Yani Erhan Bey eğer böyle bir kazanım elde ederse ben Donald Trump'ın bir saniye bile düşünmeyeceği kanaatindeyim.
39:00Yani hem petrol meselesi bağlamında hem de işte bu nükleer silah edinmesi noktası hususunda.
39:07Eğer İran'dan istediği tavizleri kopartırsa Donald Trump buradaki eskalasyonu bence sonlandıracaktır.
39:14Bunu isteyecektir.
39:16Şimdi Erhan Bey uluslararası ilişkiler bize şunu söylüyor.
39:19Sizin eğer bir devlet olarak kendinizden daha güçlü bir devlete karşı koyma gücünüz yoksa ne yapacaksınız?
39:27Müttefikler bulacaksınız ve bu devleti dengelemeniz gerekiyor.
39:30E şimdi şu soruyu soralım eğer bugün Amerika Birleşik Devletleri ile İran yıkıcı bir savaşa girişirlerse Rusya ve Çin İran'ın desteğine gelirler mi veya gelebilirler mi?
39:43Ben açıkçası çok emin değilim.
39:45Eğer elinizde böyle bir kart yoksa yani denge kuramayacaksınız, güç dengesini sağlayamayacaksınız ne yapmanız lazım?
39:53Rejiminiz eğer tehlikeye girecekse burada bir noktada artık geri adım atıp uzlaşmanız gerekiyor ki
39:58ben hani Abbas Arakçı'nın bugünkü röportajda o az önce de üzerine konuştuk.
40:03Yani petrol meselesiyle ilgili verdiği mesajı son derece önemli buluyorum.
40:07Aslında bu bence bir işaret bir şeyi.
40:10İran tarafından Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderilen yani müzakere kapılarının nereden aralanacağını bence aslında Abbas Arakçı bu söylemiyle aslında vermiş oldu.
40:20Trump'ın da bu meselelere sizin de ifade ettiğiniz gibi ne kadar teşni olduğunu, petrol ve para meselesinde ne kadar böyle istekli olduğunu biliyoruz ki.
40:30Monroe doktrininden bahsediliyordu.
40:32Trump'ın Donner doktrinini dedi ki Amerika'da yazar çizerler şunu diyor.
40:36Herhalde Trump'ın bu doktrini yani ABD başkanlarıyla özdeşleştirilen dış politika doktrininde mesele petrol ve doğalgaz kaynaklarına el koymak gibi görünüyor.
40:46E tabi bunun bir küresel siyaset satrancında bir anlamı var.
40:50Sizin de söylediğiniz gibi Çin'in aslında buradaki kolunu kanadını kırmak, Venezuela ile bunu başardı.
40:56İran'la başarabilir mi?
40:57Neden olmasın diyorum ben.
40:59Yani İran eğer kendi rejimine, varlığına, varoluşsal bir tehditle karşı karşıya görse geri adım atabilir mi?
41:06Bu çok bence imkansız değil.
41:08Hani bugün pazarlık payına çok yukarıdan açıyorlar.
41:11Hem ABD hem İran böyle bir tütüm içerisinde ama günün sonunda dediğim gibi yani savaşmak kimin işine yarayacak sorusunu sorduğumuzda bence iki tarafında çok işine yaramayacak.
41:23İşte Hürmüz Boğazı'nı kapattınız.
41:25Günlük 20 milyon varilden fazla varil buradan geçemedi.
41:29Enerji, arz güvenliği tehlikeye girdi.
41:32ABD'nin de bir anda benzin fiyatları iki katına fırladı.
41:36Bu Donald Trump'ın hoşuna gidecek bir gelişme veya bunu Amerikan kamuoyuna nasıl açıklayacak Trump, nasıl bunu tevil edecek?
41:43Bence bu çok zor.
41:44Daha da önemlisi hani Trump'ın hep söylediği mesele.
41:48Şimdi bir Amerikan askerinin burnu kanarsa Donald Trump bunu Amerikan kamuoyuna nasıl anlatacak, nasıl tevil edecek?
41:55Bu da oldukça zor bir mesele.
41:57Dolayısıyla bütün bu tabloya baktığımızda bu kapılar aslında uzlaşmak için bir zemin oluşturacaktır.
42:02Yani nükleer dosyasında İran'ın tıpkı eskiden yaptığı gibi işte Anar Hoca'nın ifade ettiği şekilde %60'lardan 3'lere çekmişti tarihsel süreçte müzakerelerde.
42:12Böyle bir yola girmeyi kabul ederse İran yine aynı şekilde petrol bağlamında ABD ile yakın bir iş birliği yaparsa ki Trump'ın daha da hoşuna gidecek bir takım liberal adımlar atarlar mı?
42:25Yani çok emin olamıyorum da piyasayı Amerikan şirketlerine açarlarsa kısmı olarak bu Trump'ı ziyadesiyle mutlu ve memnun edecektir kanaatindeyim.
42:35Bu kısmi liberalleşme politikaları mesela biz başka ülkelerde de gördük dönem dönem Mısır'da gördük, Suriye'de gördük.
42:42Bu kadim bir tartışmadır.
42:44Ekonomik liberalleşme, siyasal liberalleşmeyi doğurur mu doğurmaz mı tartışması?
42:48Ben orada Tolga Hoca ile hemfikirim yani İran gibi rejimler reform yapmama üzerine kurulmuş rejimlerdir.
42:55Biz bunu Irak bağısında da gördük, Suriye bağıs rejiminde de gördük.
42:59Aynı şekilde durum İran için de geçerli.
43:01Yani siz reform yaptığınız anda aslında reform sonrası ortaya çıkan yapı Erhan Bey var olan yapı olmuyor.
43:08Dolayısıyla rejimin o sürdürülebilirliği ortadan kalkmış oluyor ki o yüzden aktörler bunu göze almıyorlar.
43:15Bir de dediğim gibi yani İran'ı Amerika Birleşik Devletleri yine önümüzdeki dönemlerde belirli dosyalarda çalışmak üzere elinde bulundurmak isteyebilir mi?
43:25İsteyebilir bunun örneklerini gördük.
43:27Yine İsrail terör devletinin burada kendini meşrulaştırmak için dış politikasında az önce ifade ettiğim gibi bir ontolojik güvenlik sorunu olarak İran'ı görüyor ama
43:37aynı zamanda bu güvenlik sorunu üzerinden de Orta Doğu'da bir takım politikalarını ve stratejilerini meşrulaştırıyor İsrail.
43:44Şimdi hani İran'da rejimin tamamen çökmesi diyelim bu İsrail bundan memnun olur mu?
43:50Bundan da çok emin değilim çünkü bu meşrulaştırma kartını sürekli olarak İsrail kullanarak bölgede istediği gibi at koşturabiliyor.
43:58Bütün bu faktörlere baktığımızda Erhan Bey ben son ana kadar müzakerenin süreceğini düşünüyorum.
44:04Yani ben bölge ülkelerini de burada hani az önce ilk kısımda ifade etmiştim unutmamak lazım.
44:10Yani Suudi Arabistan'dan bir direnç var, Katar'dan bir direnç var, Türkiye'nin çok net bir tutumu var savaş çıkmamasına yönelik.
44:17Hani Amerika Birleşik Devletleri burada bölgesel müttefiklerinin de ulusal çıkarlarını tehlikeye atarak böyle büyük bir savaşı başlatabilir mi?
44:27Bundan da çok emin değilim.
44:29Yani bu ülkelerin itirazlarını biliyoruz.
44:31Arka kapı diplomasinin yürütülmesi noktasında çabalarını görüyoruzken Dışişleri Bakanımız Sayın Hakan Fidan burada öncü bir rol üstlenmiş gibi görünüyor.
44:40Bütün bu faktörler Erhan Bey bir arada toparlandığında hani kısaca sonuç olarak bağlarsam diplomasinin son ana kadar çalışacağını bize gösterirken
44:50Trump da süre verdim, anlaşma olsa iyi olur vesaire demesi bunu bize gösteriyor.
44:55İran burada irrasyonel bir şekilde elinde kartları yokken direnirse ne olur?
45:01Burada da biz kısmi bir operasyonla karşı karşıya kalırız kanaatindeyim.
45:05Evet Anar Ali, Nuri Bey'in de ifade ettiği gibi ilk bölümde de bunu belirtmişti.
45:10Amerika Birleşik Devletleri bölgesel aktörleri arkasına alamadı, desteğini alamadı burada diye.
45:15Tabii burada Katar, Suudi Arabistan, Türkiye çok çok önemli.
45:20Savaş olmasını istemiyor.
45:21Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'a saldırmasını istemiyor.
45:25Burada Türkiye'nin tutumu her zaman netti.
45:28Yani çok tutarlı bir duruşu var İran konusunda.
45:31İran'dan gerekli karşılığı alabiliyor mu konusu zaten hep tartışılan bir konu.
45:39Başka bir programa kalsın o tartışma ama.
45:42Şimdi burada Suudi Arabistan ile İran arasında hiçbir zaman ilişkilerin iyi olmadığını biliyoruz.
45:48Hiçbir zaman aynı noktaya gelmediler.
45:50Hatta İsrail ile İran arasında ne kadar nefret varsa belki Suudi Arabistan ile İran arasında da olduğunu söyleyebiliriz.
45:58Peki Suudi Arabistan neden burada İran'a saldırılmasını istemiyor?
46:04Son dönemde Suudi Arabistan'ın politikalarında bir farklılaşma var gibi görülüyor.
46:10Türkiye'ye daha fazla yaklaştığını görüyoruz.
46:12Pakistan ile Türkiye ve Mısır'ın da bir arada olduğu bir pak kurma çalışmaları olduğu ifade ediliyor.
46:19Diğer taraftan Katar da bu saldırının olmasını istemiyor.
46:22Burada Katar'a yapılan saldırı mı etkili, Suudi Arabistan'ın tavrının sebebini?
46:28Amerika Birleşik Devletleri bölgedeki çok uzun zamandır her istediğini yaptırabildiği körfez ülkelerine neden bu kez arkasını alamadı, desteğini alamadı İran konusunda?
46:41Evet yani en azından körfez ülkelerinden yapılan açıklamalara baktığımızda resmi açıklamalara desteklemiyorlar.
46:48Ama Amerika Birleşik Devletleri bu saldırıya karar verdiği anda onların desteğini ihtiyaç duyar mı?
46:55Ondan emin değilim.
46:56Yani sorma gereği duyar mı?
46:58Veya onların onaylayıp onaylamaması Amerika Birleşik Devletleri için önemli olur mu?
47:03Ondan emin değilim.
47:04Bunu belirtmek lazım.
47:05İkincisi Suudiler.
47:07Çünkü daha önceki Suudilerin petrol tesisleri İran tarafından hedef alındı.
47:13Vurdular.
47:14Böyle bir aralarında gerginlik vardı.
47:16Amerika Birleşik Devletleri'nin yanlış hatırlamıyorsam Kasım Süleymani suikastlığının arttığından İran böyle bir saldırı gerçekleştirmişti.
47:25Ve Husilerin de aynı şekilde Yemen'den Suudi Arabistan'a hedef aldığı örnekleri biliyoruz.
47:32Çünkü şunu düşünüyor Suudi Arabistan.
47:35Hala Yemen'in bir bölümünü, batı kısmını yani sahil kısmı Husilerin kontrolü altında.
47:41Ve Suudiler orada bir ağırlığını koyarak Birleşik Arap Emirliği destekli yapıların tamamen oradan çıkarılmasını sağladılar.
47:48Ve Yemen merkezi hükümeti de Güney Yemen'e şu an hakim.
47:53Ama Husilerin oradaki ağırlığı ve gücü devam ediyor.
47:56Eğer Suudi hava tesisleri İran'a yönelik bir saldırıda kullanılırsa,
48:02hem Husiler tarafından hem İran tarafından Suudilerin hedef alınma ihtimali var.
48:08Ve bunu çünkü daha önce yaptılar.
48:10Bunu belirtmek lazım.
48:12Evet ilişkileri normalleştirmek istiyorlar ama siz de bahsettiniz.
48:15Bu iki ülke işin mezhepsel ideolojiyi de işin içerisine katarak
48:20Orta Doğu'da belirli alanlarda bir politika, bir nüfus oluşturmaya çalışan iki ülkeden bahsediyoruz.
48:26İkisi de teokrasiyle yöneltiliyor.
48:30İkisinde de mezhepsel ağırlık çok farklı.
48:33Bunu Afrika'dan tutun Orta Asya'ya kadar, Asya'nın derinliklerine kadar bu etki alanını kullanmaya çalışıyorlar.
48:40Ve zaman zaman da desteklediği vekil güçleri vasıtasıyla karşı karşıya geliyorlar.
48:45Suudilerin rahatsızlığının bir sebebi bu.
48:48Katar niye rahatsız?
48:49Çünkü Katar özellikle İsrail'in Katar'ı hedef aldıktan sonra Amerika ile bir anlaşma imzaladı.
48:54Amerika ilk defa bir körfez ülkesine bir kararname ile başkan dedi ki
48:59yani sana yönelik herhangi bir askeri müdahale olması durumunda bize yönelik kabul edeceğiz ve koruma altına alacağız.
49:06Böyle bir taahhütte bulundu.
49:07Ve yine böyle bir Katar üstünden çünkü Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Doğu'daki en büyük askeri üssü Katar'da.
49:14Yani SENTCOM'un en büyük karargahının olduğu yer aslında orası.
49:19Aynı şekilde orası Katar Hava Kuvvetleri'nin de karargahı.
49:21Oradan İran'a yönelik bir saldırı olursa İran karşılık verebilir Katar'a.
49:27Bunu da daha önce yaptı.
49:29Evet etkili olmadı.
49:31İşte füze karargahın bahçesine düştü.
49:33Şurasına burasına bininçli bir şekilde ama daha sert bir karşılık verebilir.
49:37Dolayısıyla körfez ülkelerinin böyle bir endişesi var.
49:40Üçüncü bir endişe Hürmüzboğazı meselesi.
49:43Çünkü Hürmüzboğazı dünyada deniz taşımacılığına petrol deniz taşımacılığının %30'u bu hat üzerinden yapılıyor.
49:51Elenciğinin de %20'si bu hat üzerinden yapılıyor.
49:54Ve bunun %80'i Asya pazarına gidiyor.
49:58%20'si Avrupa pazarına gidiyor.
50:00Ve körfez ülkeleri için bu hattın kapanması.
50:03Burada bir çatışmanın çıkması.
50:05İran tarafından artık 12 günlük savaşta bunu yapmadı.
50:09Demek ki eğer ABD bir saldırı yapacaksa bu 12 günlük savaştan çok daha sert bir saldırı olacak.
50:15İran'ın da verebileceği yanıtlardan biri Hürmüzboğazı meselesi olabilir.
50:18Burada olası bir şey gerginlik ve bu taşımacılık yönündeki çıkabilecek engeller bu ülkelerin başını derde sokabilir.
50:26Bu da başka bir olasılık.
50:27Dolayısıyla bu ülkeler bu sebeple İran'a yönelik saldırıyı desteklemiyorlar.
50:32Tabii Türkiye kadar rol oynayamıyorlar bu meselede.
50:36Çünkü Türkiye'nin ağırlığı çok farklı.
50:38Şu an Amerikan yönetimiyle direkt temas kurabilecek bir NATO ülkesi Türkiye.
50:44Ve evet aramızda birçok İran'la sorun var.
50:47Ama dikkat ederseniz her iki taraf bu sorunu hiçbir zaman çatışma düzeyine getirmediler.
50:53Hep rekabet düzeyinde tutmaya büyük bir özen gösterdiler.
50:57Türkiye'nin tavrı çok çok önemli.
50:59Çünkü aramızda bir sınır meselesi yok, sınır problemi yok.
51:02Çatışmaya dönebilecek birçok mesele var ama iki ülkede sahip olduğu ayrı ayrı avantajlarını kullanarak rekabet düzeyinde tutmaya çalışıyor.
51:11Türkiye'nin endişesi şu bir göç dalgasıyla karşı karşıya gelebilir, kalabilir.
51:16500 kilometreden fazla bir sınırımız var.
51:19Oradaki bir istikrarsızlık İran'la yaptığımız ticareti olumsuz anlamda etkileyebilir.
51:24Enerji tedarik ediyoruz onlardan.
51:26Dolayısıyla bu sonu gelmez.
51:29Yani İran gibi 90 milyonluk bir ülkede bir şuna katılmıyorum.
51:33Yani İran düşerse Türkiye düşer.
51:35Böyle bir şey yok.
51:35Türkiye Cumhuriyeti Devleti böyle bir ülke değil.
51:37Biz cumhuriyet kurulduktan bu yana hep Batı İttifakı'nın içerisinde yaran bir ülkeyiz.
51:42Karşılaştırma yapmamak lazım bu anlamda.
51:44Böyle bir değerlendirme yapmamak lazım.
51:46Ama oradaki istikrarsızlık komşu ülkeleri başta bizi etkiler.
51:49Çünkü karşımızda Suriye gibi bir örnek var.
51:52Yani oradan ne denli bir göç, güvenlik tehdidine karşı karşıya geldik.
51:57İran bunun çok daha büyük bir simülasyonu olabilir bizim açımızdan.
52:02Evet Tolga Bey bölge ülkelerinin tepkisi Amerika Birleşik Devletleri'nin bu saldırısına nasıl olabilir?
52:07Çok güçlü bir şekilde desteklemediklerini konuştuk, anlattık.
52:11Diğer taraftan sonuçta bölgedeki her gerginlik o bölge ülkelerine zarar veriyor.
52:20Ekonomik olarak istikrar anlamında.
52:22Şimdi bu gerginlikler devam ettikçe Amerika Birleşik Devletleri'nden uzaklaşma gibi bir durum ya da bağları koparmak çok kolay değil.
52:32Onu da söyleyelim yani.
52:33Ama diğer taraftan işte bakıyorsunuz bu konuda net bir şekilde karşı tarafta durduklarına istemediklerine saldırı.
52:41İran'ın yanında değiller ama bu saldırıdan yana da değiller.
52:44Amerika Birleşik Devletleri için böyle bir tehlike var mı?
52:46Yani Orta Doğu'da özellikle İran coğrafyasında bu saldırılarını İsrail'le birlikte devam ettirdiği sürece o körfezdeki bölge ülkeleriyle bağlarını zayıflatmış olur mu?
52:57Şimdi Anar Hoca'nın söylediğini ben de tekrar etmiş olayım.
53:04Yani evet bugün söylüyorlar yani karşı çıktıklarını söylüyorlar ama yarın operasyon başladığında ne diyecekler ne yapacaklar önemli olan nokta orası ki o noktada da bugün sesi çıkanların birçoğunun herhangi bir ses çıkarmayacağını tahmin edebiliyoruz zaten.
53:18Ama şimdi bölgede savaş ihtimalinin yani İran sonuçta büyük bir devlet.
53:26Ekonomik olarak da evet yani içeride ekonomik sıkıntılar çekiyor ama yani petrolün üstünde oturan bir devletten bahsediyoruz.
53:34Ve sisteme dahil olması halinde ticareti veya işte bu ekonomik ilişkileri başladığı durumda çok hızlı bir şekilde bu para ilişkisini kontrol edebilecek de bir devlet.
53:49O yüzden bu savaşın etkisi bölgeye olur ve bölgeden kastımız sadece Orta Doğu'da değil İran'ın bir de arkası var.
53:57Yani Afganistan Pakistan tarafında da İran'a başlayacak olan bir operasyonun etkisi olur ve hatta Kafkaslar'da da bunun etkisi olur.
54:07O yüzden herkes şu anda takip ediyor doğal olarak.
54:11Ama şimdi burada şunun altını çizelim mesela Suudi Arabistan Amerika ile bu kadar iyi geçinen bir velah prens varken neden böyle bir şey söyleyebiliyor?
54:23Neden Amerika'nın operasyonuna karşı çıkıyor?
54:25Sanki burada işler biraz da Trump'ın kendi eliyle kurduğu para bazlı sistemin kendisine de dokunduğu yerler artık ortaya çıkıyor gibi geliyor bana.
54:36Yani neden bahsediyorum?
54:37E şimdi Prens Bin Selman ile oturdu.
54:42Para konuştu Trump biliyorsunuz ve Suudi Arabistan Amerika'ya yatırımını tek seferde 600 milyar dolardan 1 trilyon dolara çıkarmıştı.
54:52Yanlış hatırlamıyorsam.
54:52Yuvarladı onu 600'e 1 trilyona.
54:54Öyle bir şeyler yaptı.
54:55Yani masada Suudi Arabistan'dan çok büyük paralar aldı.
55:00E şimdi bu kadar parayı veren tarafta olunca Suudi Arabistan bazı konularda Amerika'ya da ses çıkarabileceğini düşünmeye başladı Selman.
55:09Yani yatırım yapacağım ben sana ve savaş çıkardığında benim yatırımım için zorlayıcı bir etki oluyor.
55:18Kriz efekti oluyor.
55:20O yüzden ben yani savaş çıkartmanı istemiyorum diyebilecek bir noktada da görüyor kendini.
55:26O yüzden yani o kendi sistemi biraz kendini vuruyor bu anlamda.
55:29E bir de şimdi bölge ülkeleri eski ülkeler değil yani bu emirlikler, Katar, Suudi Arabistan bunlar eskiden sadece petrol ve çöl ülkeleriydi.
55:44Öyle anılan yerlerdi.
55:45Bugün buralar sosyal hayata karışmış, uluslararası topluma karışmış ülkeler bunlar.
55:50Turizmiyle, ekonomisiyle, yatırımlarıyla yani küresel ekonomi içerisinde çok önemli yerler buralar.
55:57Yani o emirliklerde, Dubai'de vesaire baktığınız o kuleler yani boş gibi görünüyor birçoğu.
56:05Ama aslında her birinde uluslararası firmaların ofislerinin olduğunu biliyorsunuz falan.
56:11Şimdi böyle bir durumda bu savaşın etkisi herkese olacak.
56:17O yüzden de yani tepkiler hep böyle bir operasyonun, böyle bir savaşın çıkmaması yönünde.
56:24Ama tekrar söyleyelim savaş çıktığında ne diyecekler, nasıl tepki verecekler?
56:28Açıkçası bu devletlerin hiçbirinin de yani o körfez ülkelerinin hiçbirinin de operasyon başladıktan sonra çok sesin çıkacağını zannetmiyorum.
56:38Ama tabii şunun altını çizelim.
56:39Buradaki üsleri kullandırmayacak olmaları zannediyorum bugünkü şartlarda en yukarıda yapabilecekleri şey.
56:48Yani Suudi Arabistan ve emirlikler söylediği gibi kendi toprakları üzerindeki Amerikan üslerinin kullanılmasına asla izin vermeyecekse,
56:56bu bile aslında bölgede biraz bölge ülkelerinin Amerika'ya karşı da bir şeyler yapabileceğini gösteriyor.
57:04Çok teşekkür ediyorum Tolga Sakman, Anar Ali ve Nuri Salık programa katkılarınızdan dolayı Amerika Birleşik Devletleri'nin olası İran saldırısı üzerine konuştuk.
57:14Noktalıyoruz efendim. İyi geceler.
Yorumlar