00:00Osmanlılar deyince aklınıza neler geliyor?
00:07İstanbul'un silüetini süsleyen camiler mi, yoksa ürkütücü Türkler veya Avrupa'nın hasta adamı gibi klişeler mi?
00:14Pek bilinmeyen bir hakikat vardır ki o da şudur.
00:18Osmanlıların yanında savaşan binlerce Macar Hristiyan ile Yunan, Ermeni, Slav ve Transilvanyalı Protestan vardır.
00:26Hristiyan batının despot Müslüman doğuya karşı savaştığı düşüncesi tarihin Disney versiyonudur.
00:34Osmanlı İmparatorluğu Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra yıkılmış olsa da kültürel mirası birçok yerde şaşırtıcı bir şekilde yaşamaya devam ediyor.
00:44Osmanlılar 600 yıldan fazla süren, Avrupa, Asya ve Afrika'yı kapsayan bir imparatorluktu.
00:52Osmanlı'da 72 farklı etnik grup yönetildi.
00:55En az 12 dil konuşuldu.
00:58Osmanlı toprakları sınırların olmadığı devasa bir pazar yeri gibiydi.
01:04Ticaret serbestçe gelişiyordu.
01:07Kitabımda da gösterdiğim gibi günümüz ulus devletlerinin aksine Osmanlılar'da sınır yoktu.
01:14Ticaret, bu yeni toplumun itici gücü ve birleştirici unsuru oldu.
01:18Kervan Saray Ağları, İmparatorluğun dört bir yanında serbest dolaşımı kolaylaştırdı.
01:25Orta Asya'dan uzun göçlerle gelen Osmanlılar, sertliklerini ve dayanıklılıklarını korudular.
01:31Bizans, Selçuklu, Arap ve Pers etkilerinin en iyilerini benimseyerek ilerlediler.
01:36Mülteciler her zaman hoş karşılandı.
01:41Özellikle de etnik ya da dini sebeplerle aşağı görülen Avrupalı Yahudi ve Hristiyanlar,
01:47Katolik Krallar Ferdinand ve Isabella tarafından İspanya'dan sürülen Yahudiler, Osmanlılar tarafından İstanbul'da ağırlandı.
01:56Papa'nın miğferindense sultanın sarığı yeğdir, diyordu Rum Ortodoks Patriği.
02:04Kadınlar da erkekler kadar dayanıklıydı.
02:07Hatta bazen bebeklerini sırtlarına bağlayarak at sırtında savaşırlardı.
02:11Liderleri Osman Bey, arka planı, etnik kökeni ya da dini ne olursa olsun herkesin yeteneklerine değer veren, eşitlikçi bir Müslüman devlet kurma vizyonuna sahipti.
02:26Bugünkü Türkiye'de yer alan ilk Osmanlı başkenti Bursa, UNESCO tarafından tanınan model, bir Osmanlı şehriydi.
02:34Bursa'nın toplumsal merkezi caminin etrafında şekillenmişti.
02:42Çarşılar, okullar, hastaneler, yaşlı bakım evleri, hamamlar ve aşevleri halka ücretsiz hizmet veriyordu.
02:53Kilise ve sinagoglar da camilere yakındı.
02:56Osmanlı devleti bir meritokrasiydi.
03:01Yani bir çobanın oğlu bile yeteneğini kanıtlarsa sadrazamlığa kadar yükselebilirdi.
03:09Sultanlarsa birer kan dökücü bağnaz değil, şiir yazan, üç dil konuşan, son derece eğitimli ve sofistike insanlardı.
03:17Osmanlı'nın başarıları bilimden edebiyata, mimariden müziğe kadar birçok alana yayıldı.
03:28Ancak Osmanlılar her zaman göçebe kökenlerine sadık kaldılar.
03:33Doğayla yan yana yaşamayı, onu sömürmemeyi bildiler.
03:37Dünyanın ilk hayvan hastanelerini kurdular.
03:43Baş mimar Sinan, İstanbul'un görkemli Süleymaniye Camii'ni inşa ederken,
03:48kandil ve yağ lambalarından çıkan dumanın su filtresinden geçecek şekilde bir kubbe tasarladı.
03:55Filtrelenmiş iz, böcek kovucu özellikle yüksek kaliteli mürekkebe dönüştürüldü ve ince el yazmaları yazmak için kullanıldı.
04:04Temiz hava ise şehre bırakıldı.
04:08Bu, 16. yüzyıla özgü eşsiz bir geri dönüşüm yöntemiydi.
04:14Osmanlılar, halk sağlığı konusunda Avrupa'nın çok ilerisindeydi.
04:19Avrupa'da birçok kişi yıkanmamanın kendilerini daha temiz kıldığına inanırken,
04:24Osmanlı şehirlerinde hayırseverlik amacıyla yapılmış olan ücretsiz çeşmeler ve hamamlar vardı.
04:31Salgın yönetimi de oldukça organizeydi.
04:34Çanakkale boğazı boyunca karantina merkezleri kurulmuştu.
04:38Gemiler İstanbul'a girmeden önce hastalık getirmediklerinden emin olmak için bir hafta boyunca bu merkezlerde bekletilirdi.
04:47Osmanlılar, 1717 yılında Avrupa'dan çok önce çiçek aşısını uygulamaya koydular ve vatandaşlar için zorunlu hale getirdiler.
04:56Bugün hayatımızın merkezinde yer alan kahvede Osmanlılar sayesinde batıya ulaştı.
05:031550'lerde Yemen'den İstanbul'a Osmanlı'nın Suriye vilayeti üzerinden getirildi.
05:10Kanuni Sultan Süleyman, kahveyle ilgili bir adab-ı muaşeret geliştirerek kahveci başı atadı ve özel tasarlanmış fincanlarda kahve içti.
05:20Bir asır sonra Viyana kuşatmasından geri çekilirken Osmanlı ordusu kahve çuvallarını geride bıraktı.
05:28Önceleri kimse bu çekirdeklerle ne yapacağını bilemedi.
05:32Ama Osmanlı'da esir düşmüş bir asker sayesinde kahve zamanla Viyana kafelerinde incelikli bir alışkanlık haline geldi.
05:41Bugün bile Viyana'da kahve yanında bir bardak suyla birlikte Osmanlı usulüne uygun bir şekilde içilir.
05:50Bu alışkanlık Paris'e, oradan da Londra'ya yayıldı.
05:54İngiltere'deki yeni kahvehaneler bir kahve fiyatına fikir alışverişinin ve entelektüel sohbetlerin yapıldığı Halk Üniversitesi işlevi görüyordu.
06:04Bugün kahvenizi yudumlarken, yoğurdunuzu yerken, havlunuzu alırken ya da bir Osmanlı kanepesinde dinlenirken Osmanlıları ve onların kültürel mirasını hatırlayın.
06:20Bu metin Diana Dark ve Emir Stein merkezi iş birliğiyle hazırlanmıştır.
06:34İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar