- 4 saat önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Müzik
00:00Sevgili izleyiciler Cumhuriyet TV ekranlarına hoş geldiniz.
00:16Efendim interneti kullanıyoruz.
00:18Hayatımızın her alanına girmiş durumda.
00:20Ancak internette belli başlı bazı tuzaklar var.
00:23Bunlardan birisi de rage bait yani öfke oltalaması, öfke tuzağı olarak geçiyor.
00:29Tabi bu konuya vakıf olan konuğumuz şu anda yayınlattığımızda Prof. Dr. Ali Murat Kırık anlatacak bu öfke tuzağı nedir kendisinden dinleyeceğiz.
00:40Hocam hoş geldiniz yayınımıza merhaba.
00:41Hoş bulduk sağ olun Erdem Bey yayınlar çok teşekkürler.
00:45Şimdi sosyal medyayı çok sık kullanıyoruz artık hepimizin ekran süreleri çok fazla ve sadece artık bir şeyler öğrenmek için değil genellikle eğlenmek, kafa dağıtmak.
00:56Hadi bir işte Reels videosu izleyelim, hadi bir merak ettiğimiz bir olay hakkında bir iki yorum okuyalım diye giriyoruz.
01:03Tabi sanıyorum ki sosyal medya uygulamalarının temel amacı da bizi orada tutabilmek.
01:09Şimdi önce şu rage bait durumunu bir özetleyelim.
01:14Sonra işte bu nasıl fark ediliyor, nasıl o tuzağa düşüyoruz onları konuşalım.
01:17Tabi tabi şimdi rage bait öfke yemeği olarak adlandırılan bu sistem dijital çağda dikkatin nasıl bir ekonomik değere dönüştüğünü aslında en çıplak en açık haliyle gösteren yöntemlerden biri diyebiliriz Erdem Bey ki bugün temel mantığını aslında baktığımızda son derece basit.
01:35Şimdi siz de az önce ifade ettiniz işte insanlar en hızlı ve en yoğun tepkiyi genellikle öfke duygusuyla verir.
01:43Dolayısıyla rage bait içerikler bilgi vermeyi ya da sağlıklı bir tartışma yürütmeyi asla amaçamaz.
01:49Burada temel hedef nedir?
01:51Bu sosyal medya şirketlerinin işte kullanıcıyı kızdırmak, öfke vermesini sağlamak, rahatsız etmek, duygusal tepki vermeye zorlamak.
01:59Yani burada öfke bir duygu olmaktan çıkıyor.
02:03Dijital sistemin bu sistemdeki algoritmanın kullandığı bir araç haline gelmiş oluyor ki bu sistemin çalışmasını sağlayan en temel unsur tabi ki siz de belirttiniz sosyal medya algoritmaları.
02:17Algoritmalar kullanıcıların hangi içeriklerde durduğunu, hangi içeriklere geri döndüğünü sürekli olarak ölçümlüyor.
02:25Bu öfke oluşturan içerikler genellikle daha uzun süre izleniyor.
02:30Niye insanlar bunları analiz etsin, görsün diye.
02:33Daha fazla yorum alıyor mesela.
02:35Bazen görüyorsun hassasiyetler.
02:37Neler oluyor?
02:37Mesela ben çok görüyorum.
02:39X platformunda da çok görüyorum.
02:41Siyasi meseleler.
02:42Mesela bunlarda Erdem Bey çok fazla tartışma çıkar.
02:46Dolayısıyla platformların çok sevdiği içeriklerdir bunlar.
02:50Ya da mesela futbol.
02:51İşte örnek verelim Galatasaray-Fenerbahçe tartışmaları.
02:56Mesela bunlardan çok daha fazla geri bildirim alır.
02:59Çünkü her takım taraftarı kendini tabiri caizse ön plana çıkartmak, kendi takımını övebilmek için, karşı tarafı yerebilmek için ne olur?
03:08Sürekli yorumlar, etkileşimler verir.
03:10Ve bu sayede daha çok paylaşım olur.
03:12Algoritma çok fazla beğeni alan, etkileşim alan içerikleri ön plana çıkartıyor.
03:18Bunları yoğun ilgi görür içerik olarak sunuyor ve daha fazla kullanıcıya taşıyor.
03:23Mesela nerede görüyoruz?
03:24İşte TikTok'ta kaydırırken önünüze çıkıyor.
03:27Ya da işte Facebook'ta keşfet kısmında ya da işte sanatsel kısmında, aynı şekilde yine Instagram'da keşfet kısmında var olduğunu görüyoruz.
03:37Peki hocam, özellikle televizyondaki gündüz kuşağı programları, yani işte cinayet çözme programı, evlilik düzeltme programı, bunlar da aynı metodu kullanıyorlar mı programlarda?
03:48Tabii ki kullanıyorlar.
03:50Bundan hiçbir farkı yok ki kıymetli Erdem Bey.
03:52Yapı olarak aynı.
03:54Orada da insanları tartışmaya, düşünmeye ve aslında bir şekilde insanların farklı görüş ve düşünceleri sunarak birbirleriyle tartışmalarına sebebiyet veriyor.
04:04Ben çok iyi hatırlıyorum.
04:05Hatta bu Narin Güran cinayeti vardı.
04:08Orada herkes birbirine girdi.
04:10Yok anne haklı, yok işte amca haklı, yok işte dediğim gibi şu şahıs haklı, bu şahıs haklı, yok Nevzat Bahtiyar şöyle böyle.
04:19Hatırlarsınız o dönemde de bu konular sosyal medyada çok fazla gündeme gelmişti ve çok fazla tartışma almıştı.
04:27Zaten bu tarz içerikler sizin de ifade ettiğiniz gibi tartışmaya meyilli ya da tartışmayı ön plana çıkaran, insanları kutuplaştıran, insanları öfke kontrolü yapamayacak noktaya getiren bu içeriklerin kurgusu rastgele değil.
04:42Abartılı başlıklar görüyorsunuz, bağlamından kopartılmış açıklamalar, yarım yalan yanlış bilgiler, kesin yargılar.
04:50Bu yöntemin en sık kullanılan parçalarından yani herkesi çıldırtan açıklama, o isme şok, işte bunu nasıl söyler, kimse bu gerçeği konuşmadı, görmedi gibi böyle ifadeler var olduğunu görüyorsunuz.
05:04Bunlar zaten duygusal eşiği hızla aşmayı hedefliyor.
05:08Video formatlarında ne görüyoruz?
05:10Özellikle o programlarda siz de söylediniz.
05:13Hep ben şunu görüyorum, aşağılayıcı tonlar var, alaycı mimikler var, karşı tarafı küçümseyen üslup var.
05:20Bunlar öne çıkarıyor.
05:21Dolayısıyla burada içeriğin doğruluğu sosyal medya için önemli değil.
05:26İlk saniyelerde yaratılan öfke belirleyici.
05:28Hatırlarsınız bu arama motorlarında da SEO dediğimiz bir yöntem var.
05:32Search Engine Optimization, ilk sırayı çıkabilmek.
05:35Onun için de biliyorsunuz çok fazla doğru bilgi vermeniz gerekli değil.
05:39Mühim olan o SEO'nun hilelerini çözüp o içerikleri metin içerisine yerleştirebilmek oluyor.
05:45Yani orada doğru bilgiyi vermekten ziyade ya da temiz haberi sunmaktan ziyade
05:49insanların ilk çıkabileceği site olan en üst siteye çıkartabilmek için tık aslında tuzakları oluyor.
05:56Onlarda da çok görüyorsunuz mesela görsellerde, içeriklerde.
05:59İşte bir bakıyorsun Cumhurbaşkanı'na şok diyor.
06:02Bir bakıyorsun başka bir ülkenin Cumhurbaşkanı çıkmış oluyor.
06:04İşte diyorlar ki o isim yakalandı diyor.
06:07Bir tane fotoğraf paylaşmışlar.
06:09Hangi isim?
06:10İşte tanınmış bir ünlünün yanında yer alan bir kişinin fotoğrafını koyuyorlar.
06:14Zannediyorsunuz ki siz o ünlü yakalandı ya da adı soruşturmaya karıştı.
06:18Halbuki öyle bir durum söz konusu.
06:19İşte orada nasıl tık tuzağı varsa, tık tuzağı varsa burada da öfke tuzağı var.
06:24Öfkelendirip maalesef bugün Erdem Bey sosyal medya içerikleri üreticileri de, içerik üreticileri de bu yöntemi kullanıyorlar.
06:32Çünkü diyorlar ki ortamı kızıştırırsam, tartışmaları alevlendirirsem daha fazla yorum gelecek.
06:38Daha fazla beğeni, etkileşim gelecek.
06:40Ve bu sayede ben içeriğim öne çıkacak, daha fazla para kazanacağım derken aslında insanlar toplumsal olarak kutuplara ayrılmış oluyor, infial oluşmuş oluyor.
06:49Ve üzülerek söylemek gerekir ki sanal ortamdaki öfke maalesef ve maalesef real hayatımıza da yansıyor diyebiliriz.
06:55Zaten yaşanan, Türkiye'de yaşanan olaylar, vakalar da bunun aynısını gösteriyor.
07:00Yan baktın diyor, bıçağı sokuyor, öldürüyor.
07:03Baktığınızda bunlar da çok yaşanan olaylar diye düşünüyorum.
07:05Çünkü sanal real iç içe geçti Erdem Bey artık.
07:08Ne yazık ki. Peki hocam şimdi biz bu rage bait dediğimiz duruma maruz kaldığımızı fark ettik.
07:14Bir içeriye bakarken ya da bir programı diziyi izlerken o anda ne yapacağız?
07:18Yani engelleyecek miyiz? İşte dislike mi atacağız?
07:22Yoksa yine etkileşim mi vereceğiz yorum yazıp?
07:25Biz bundan nasıl korunacağız?
07:27Evet çok doğru bir noktaya değindiniz.
07:30Bu farkındalık açısından da son derece önemli bana göre.
07:32Çünkü toplumsal etkileri çok derin rage baitin.
07:35Sürekli olarak provoke edici içeriklere maruz kalan kullanıcılarda ister istemez zamanla duygusal yorgunluk başlıyor.
07:42Sinirlilik hali normalleşiyor.
07:44Tahammül eşiği düşüyor.
07:45Farklı görüşlere karşı hoşgörü tamamen azalmış oluyor.
07:48Tam da şu noktada değil miyiz şu anlattıklarımı dinlediğinizde?
07:52Yani dijital tartışmalarda fikirlerin yerine hakaret alıyor.
07:55Mesela normal bir şey söylemek varken hakaret oluyor.
07:59Etiketleme ve linç.
08:00Mesela bence sosyal medya linci de en büyük sorunlardan bir tanesi.
08:04Dolayısıyla gerçeklik algısının bozulması da var kıymetli Erdem Bey burada.
08:08Yani burada karmaşık toplumsal ve siyasal meselelerde, siyah beyaz bir dille sunulan içeriklerde ara tonlar yok.
08:15Mesela nüans farkları söz konusu değil.
08:17Dolayısıyla kullanıcıya düşünme alanı bırakılmıyor.
08:20Sadece taraf olması bekleniyor.
08:22Ya oradasın ya buradasın deniyor.
08:24Ya bendensin ya karşıdansın mantığı.
08:26Maalesef rage baitin temel besin kaynağı oluyor.
08:30Bu da toplumsal kutuplaşmayı derinleştiriyor ve günümüzde de Türkiye'deki manzarayla karşı karşıya kalıyoruz.
08:36Ve ortak akıl maalesef yürütülmüyor.
08:38Ama siz söylediniz.
08:39Peki sorun nasıl çözülebilir?
08:41Kanaatimce bu dijital ortamda bu oltalama yönteminden korunmanın ilk adımı kendi duygularımızı fark etmek Erdem Bey.
08:49Bir içerik aniden sinirlendiriyor.
08:52Küçük düşürülmüş hissettiriyor.
08:54Ya da hemen tepki verme isteği doğuyorsa orada bir rage bait ihtimali vardır.
08:58Lütfen içeriği görün ve sakinleşin.
09:01Bekleyin.
09:02Fevri davranışlarda bulunmayın.
09:05Tepkiyi ertelemiş olursunuz.
09:07Algoritmanın beklediği davranışta boşa çıkmış olur.
09:10Çünkü hem yorum hem paylaşım hem de buna izleme atarsanız bu içeriklerin daha fazla yayılmasına hizmet edersiniz.
09:18Bunları bildireceğiz.
09:19Yani algoritma başkasına da öneriyor bu durumlarda içeriği değil mi?
09:23Evet.
09:24Çünkü şöyle bir durum var.
09:25Normalde Erdem Ökten ve Ali Murat Kırık.
09:28Baktığınızda iki farklı kullanıcı.
09:30Nasıl oluyor da bu tarz içerikleri ikimizin önüne de çıkartmış oluyor?
09:33Bunu çok fazla ben X'de görüyorum mesela.
09:35Musk'ın platformunda.
09:37Musk 44 milyar dolara satın aldığında temizlik yapacağım dedi.
09:40Gördüğünüz gibi Erdem Bey ne kadar temizlediği ortada.
09:43Daha fazla rage bait buralarda söz konusu.
09:47Bir de ikinci olarak şunu ifade etmek isterim.
09:50Kaynak ve bağlam sorgulaması yaptım.
09:52Biz maalesef toplumca maalesef kaynak sorgulaması yapmıyoruz.
09:56Tek bir cümle kısa bir video kesidi ya da çarpıcı bir başlık üzerinden ne yapıyoruz hemen?
10:01Kesin hüküm vermek.
10:02Bu suçlu, bu suçsuz.
10:04Rage bait'in bu en güçlü silahı.
10:06İçeriğin tamamına bakmak, farklı kaynaklardan kontrol teyit etmek ve bu neden şu anda karşıma çıkıyor sorusunu sormak kıymetlerden bir son derece önemli.
10:16Bilinçli bir dijital duruşun parçası budur.
10:19Çünkü her yüksek tepki her zaman haklılık anlamına gelmez.
10:23Her zaman bağırmak ya da büyük harflerle konuşmak her zaman doğru olduğunuz anlamına gelmez.
10:29Bu sadece bir kuşkula, kurgulanmış bir kışkırtmayı gösterir.
10:34Bir de son olarak tabii ki her zaman üstünde durduğumuz bir husus var.
10:37Medya okuryazarlığı son derece önemli.
10:40Dijital okuryazarlık farkındalık önemli.
10:42Çünkü rage bait'te amaç öfkeyi tıklanmaya itmek, etkileşime itmek ve sonunda da tabiri caizse paraya dönüştüren bir model üzerine kurulu.
10:50Bizim tartışmalarımızdan, bizim kavgalarımızdan birileri nemalanıyor, birileri para alıyor.
10:56Bu artık bir model oldu.
10:58Bu modeli bizim beslemememiz gerekiyor.
11:00Bu sadece bireysel değil topluluk açısından da, içimizdeki yaşadığımız toplum açısından da sorumluluk.
11:06Çünkü ortak bilinçleri zayıflatması demek ülkenin çok daha rahat bölünebilmesine sebebiyet verebilir.
11:12Dolayısıyla önce düşüneceğiz bu içerik bizim önümüze niye çıkıyor ve daha sonra biz bu konuda ne kadar bilgiliyiz, ne kadar araştırmışız, ne kadar sorgulamışız, bu bilginin doğru olup olmadığını teyit etmiş miyiz?
11:24Bu son derece önemli.
11:25Bir de tabii ki burada her şeyden önce Milli Eğitim Bakanlığı'nı, bu dijital okuryazarlık eğitimlerini yaygınlaştırması gerekiyor.
11:32Bunları küçük yaşlarda çocuklara aşılaması gerekiyor.
11:34Şimdi dikkat edin, hep toplumca sosyal medyadan yakınıyoruz ama bunun için de bir çalışma yapılmıyor Erdem Bey.
11:41Dijital okuryazarlık, dijital farkında iletişim fakültesi mezunları var.
11:45Mesela onları niye buralarda istihdam etmiyorsun?
11:48Bak bu öğretmenler atamayı bekliyorlar.
11:51Mesela medya okuryazarlığı dersleri için iletişim fakültesi mezunu, pedagojik formasyon almış öğretmenler atanabilir ve sosyal medyanın zararlı etkilerine karşı,
12:00bu rage bait dediğimiz yöntemlere karşı bu çocuklara, gençlere bu bilinç aşılanabilir.
12:06Çünkü o çocuklar, gençler sosyal medyada o şiddet ve öfkeyle karşı karşıya kalınca real hayata bunları yansıtıyorlar Erdem Bey.
12:12İşte çocuk suçları niye artmaya başladı?
12:15Bundan dolayı artmaya başladı yani.
12:17Ondan kaynaklı dijital ortamın bu konuda kontrol altına alınması ama bunun bilinçle, eğitimle bu noktada desteklenmesi gerekli.
12:27Kesinlikle. Sayın hocam çok teşekkür ediyorum. Çok kritik konu hepimiz, bütün günümüzü neredeyse artık telefonlarda, bilgisayarlarda, sosyal medyada geçirmeye başladık.
12:37Tabii ne yazık ki bu tuzaklara da düşüyoruz.
12:39Hoşumuza gitmeyen ya da bizi kızdıran bir şeye hemen işte tak tak cevap vereyim.
12:43İşte sen yanlışsın, sen şunu şöyle yaptın diyeyim de içim rahatlısın diyoruz ama bu işte başkaları tarafından paraya çevriliyor.
12:52Paraya çevriliyor. Rica ederim Erdem Bey son bir cümlede söyleyebilirim.
12:56Siz söyledikten sonra gelmişken. Erdem Bey bir de bunu meslek edinen, yaptığı provokatif paylaşımların altına küfür, hakaret alıp bunlardan para kazananlar da var.
13:07Lütfen kıymetli vatandaşlarımıza, Cumhuriyet TV izleyicilerine seslenmek istiyorum.
13:11Onların da lütfen oyunlarına gelmeyin. Onu da hani söylemiş olayım.
13:15Anlık öfkelerinize yenik düşüp tazminatta havalarıyla karşı karşıya kalmayın. Onu da ifade etmiş olayım.
13:20Çok haklısınız hocam. Çok teşekkür ediyorum. Çok sağ olun. Ağzınıza sağlık.
13:25Sağ olun. Ben teşekkür ediyorum. Hoşçakalın.
13:26İyi günler dilerim.
13:28Evet sevgili izleyiciler Profesör Doktor Ali Murat Kırık yayınımızın konuydu.
13:32Efendim Reç Beyit yani öfke yemlemesi adıyla hepimiz sosyal medyada daha çok vakit geçirmeye zorlanıyoruz.
13:41Çünkü orada bizi kızdıran bir şeye cevap verip işte bir dislike atıp ya da farklı bir şekilde etkileşim verdiğimiz zaman o içerik daha fazla oyuna çıkarıyor.
13:51Çıkarıyor algoritma ve diğer kullanıcılara öneriyor.
13:55Tabi birileri de bundan para kazanıyorlar.
13:57Umarım bundan sonra hepimiz daha dikkatli oluruz.
14:00Bu oyunlara gelmeyiz.
14:01Cumhuriyet'te bir programın daha sonuna geldik.
14:03Başka programlarda yeniden görüşmek dileğiyle.
Yorumlar