00:00Let's get started.
00:30Hmm, ako eh, kailangan po natin linawin yan.
00:32Dahil marami pong klase ng hepatitis na maaaring natin makuha
00:35mula sa iba't ibang bagay o paraan.
00:38Para mas ipaliwanag po itong liver infection na ito,
00:40makakasama natin ang general physician na si Dr. Via Galbaan.
00:43Welcome back, Dr. Via.
00:45Good morning.
00:45Good morning, Sir Audrey, Miss Diane,
00:47and sa lahat po nating manunood, Arise and Shine po.
00:50Ah, makukuha rin pala ito sa mga hepa, Lynn.
00:52Yes, may iba't ibang klase kasi ng hepa.
00:55So, but basically, hepatitis ay pamamaga ng liver.
00:59From hepa, liver to itis, meaning namamaga.
01:04Inflammation siya, technically ng liver caused by yung hepa virus.
01:09Okay.
01:09Viral infection siya.
01:10So, iba't ibang klase ng hepatitis from A to E, no?
01:14Iba-iba yung presentation, iba-iba yung mode ng sakit.
01:19Iba-iba din kung paano natin siya imamali.
01:21A to E.
01:22Well, sandali lang ha, may mga kasama tayong Jensi ngayon,
01:25baka hindi naiintindihan yung hepa lane.
01:28Okay.
01:29Ito yung lugar kung saan maraming tusok-tusok o prito-prito na kinakain natin.
01:34Street foods.
01:35Street foods na sunod-sunod.
01:36Tinatawag siyang hepa lane dahil minsan,
01:39yung pinanggagalingan ng hepatitis ay doon sa mga pagkahilig natin mga Pinoy
01:45sa pagkain ng mga street foods.
01:46What type of hepatitis yun, Doc?
01:48Oh, that is a good question, no?
01:50Hepa lane, hindi ko rin alam yan, eh.
01:52Kasi si Doc, ano siya, hindi siya napapagpagpagdon.
01:55Oh, hi.
01:56Ibang school.
01:57But, on a more serious note,
02:00yung sinatawag natin na hukuha natin sa hepa lane,
02:04yun yung normally, yun yung hepatitis A and E.
02:07A and E.
02:08Normally, hepatitis A.
02:09So, yun yung nakukuha ang hepatitis through feco-oral root or meaning, no?
02:14Yung sa mga kinakain natin, no, number one,
02:17especially yung mga hindi masyadong na-prepare ng maayos
02:21or yung nag-prepare ng food na to, no,
02:24ay someone na may hepa, no?
02:27Ah, okay.
02:28So, hawa-hawa.
02:28Nahahawa siya doon.
02:29Nahahawa siya, oo.
02:30Okay.
02:30So, kasi, no, kunyari, kapag ikaw ay may hepatitis, no,
02:35chine-check natin yan kung ikaw ay infectious, no?
02:38So, using your titers, no, your hepatitis, no,
02:43can be passed down, no,
02:45or pwedeng mahawa ka,
02:46especially kapag, no, yung handling ng food, no,
02:49yung mga, ano natin, no, yung mga workers natin na hindi na-check, no,
02:54minsan, no, nagkakaroon ng transmission, no,
02:57from one person to another, no,
02:59dahil sa handling ng food, minsan, hindi naghugas ng kamay, no?
03:02So, yun yung mga kailangan natin pag-ingatan.
03:05And that's just one type of HEPA.
03:07Okay, may BCD pa.
03:08May BCD pa, may HEPA-A, tsaka HEPA-A.
03:11Usually, yun yung mga nagpapresent ng mild na mga symptoms, no,
03:17compared to ibang klase ng HEPA.
03:21Again, yung HEPA-A sa food.
03:22Food, yeah.
03:23Okay.
03:23So, yan ang mga kababayan na,
03:25yung transmission dun sa suka,
03:26mula sa suka,
03:27o yung matamis, di ba?
03:29O yung manghang.
03:30O yung manghang.
03:30O yung manghang.
03:32Yung HEPA-A yun.
03:33Pero, ano po yung pinaka-common na hepatitis dito sa datos dito sa ating bansa?
03:39Sa Pilipinas, pinaka-common pa rin HEPA-A, HEPA-B.
03:42Okay.
03:42Mas severe yung HEPA-B sa HEPA-A.
03:44Yun yung binibigyan natin ng bakuna yung mga bata, no,
03:48kapag nanganak yung mothers natin.
03:51Bakit?
03:51Dahil pwedeng matransmit ng nanay na may HEPA-B sa anak yung HEPA niya.
03:58That's just one mode of transmission.
04:00Another mode of transmission is that, no, kapag nasalinan ka ng dugo, no,
04:06or na, kunyari, kahit prick nga lang, no,
04:09ng isang needle na contaminated with HEPA-B, no,
04:13pwede kang makakuha ng HEPA-B.
04:16Yung iba, no, through unsafe sexual practices, no,
04:19yung iba na at risk, no, would be yung mga nag-use ng prohibited drugs.
04:26So, usually, no, blood transmission yun, no, nakukuha natin yung HEPA-B,
04:31yun yung mas malalang type ng sakit.
04:33Kasi pwede itong mauwi sa liver cancer.
04:36Oh, okay.
04:37Itong hepatitis, nakukuha rin ito sa alcohol ba din na to?
04:40Usually, mas at risk yung may mga alcohol, no,
04:43kasi when you drink alcohol,
04:44minsan ako-compromise yung liver natin.
04:47So, mas at risk na yung may mga sakit na sa liver, no,
04:51or may use talaga ng alcohol, no,
04:54nag-use talaga ng alcohol, no,
04:56or nag-consume ng alcohol na excessively, no,
04:58to hepatitis, no, especially doon sa mga iba't-ibang klaseng hepatitis
05:02or the more severe hepatitis natin.
05:05Okay, sakaling mag-positibo na sa HEPA, no,
05:10ano yung mga treatment option?
05:12Yun yung pagkakaiba-iba ng A to E, no,
05:15so yung HEPA-A, HEPA-E, no,
05:17usually yung tayo nagbibigay ng gamot.
05:19Kasi, since it's viral, no, self-limiting,
05:22or nalalabanan ng immune system natin, no,
05:25with proper nutrition pa rin, proper hydration,
05:28tsaka food.
05:29Kaso, no, hindi natin may-expect na mag-normal yung liver natin
05:33after mag-resolve yung sakit, no, for a while.
05:39However, no, since mild yung presentation ng HEPA natin, no,
05:43kapag HEPA-A or HEPA-E, no,
05:45usually you don't need to gamot, no.
05:48But, yung mga iba-ibang, yung ibang klase ng HEPA,
05:52ng hepatitis tulad ng HEPA-C, HEPA-B, HEPA-D, no,
05:57usually, no, nagbibigay tayo ng antiretrovirals.
06:00Yung HEPA-C before, hindi siya curable, no.
06:02But right now, no, may mga pag-aaral na,
06:05no, may mga guidelines na,
06:06na nagsasabi na with antiretrovirals, no,
06:10pwede nang magamot itong sakit nito.
06:13Pero, nandun pa rin, no, yung risk na magkaroon ng,
06:16number one, liver failure,
06:17number two, liver cancer,
06:19or, yung pinaka-common, ito sa may mga HEPA-C patients, no,
06:25liver transplant, no, yung,
06:27yun yung mga management na ginagawa natin
06:30para magamot yung sakit.
06:31Yun yung worst case, yung liver transplant.
06:33Yes, okay.
06:34Ano naman po mga preventive measures
06:36na po pwedeng gawin
06:37para makaiwas po dito sa hepatitis?
06:39So, dahil iba-iba yung paraan
06:41para makuha natin yung HEPA,
06:43no, dun sa HEPA-A, HEPA-E, no,
06:45ensure pa rin, no, natin, no,
06:46na yung mga kinakain natin,
06:48alam natin saan ang gagaling,
06:49paano siya nape-prepare, no.
06:51Proper hygiene pa rin kapag tayo ay nagluluto, no,
06:54especially kapag at risk tayo to
06:56infectious contamination.
06:59Di lang naman ng HEPA-E,
07:00kung ibang-ibang sakit na feco-oral root.
07:03Sa HEPA-B, HEPA-C, HEPA-D pa rin, no,
07:06and even all types of hepatitis,
07:08bakuna is important, no,
07:10especially dun sa mga,
07:12may mga trabaho na at risk, no,
07:14to getting the infection,
07:16especially dun sa mga health workers natin, no.
07:19Minsan kasi,
07:20nag-handle sila ng sharps, no,
07:23hindi natin maiwasan na ma-prick tayo, no.
07:25So, importante na before tayo magtrabaho
07:28or we go into a job that involves, no,
07:30yung mga sharps, no,
07:32we become vaccinated pa rin, no.
07:34And healthy practices pa rin, no,
07:36avoid excessive alcohol intake, no,
07:39good nutrition pa rin is important.
07:45Sa mga bata, no,
07:4610 years,
07:47mas at risk sila dito
07:49dahil yung kanilang immune system
07:51ay hindi pa ganun kalakas.
07:53Yes, and that's why important, no,
07:55sa ating mga nanay, no,
07:56na bakunahan yung mga anak natin, no,
07:59especially yung mga babies pa rin, no,
08:01with HEPA.
08:01Actually, requirement or mandated yan,
08:04na bakunahan sila ng HEPA B, no.
08:07Um, and all the other hepatitis as well, no,
08:11if ever meron po tayong ways
08:12to have our kids vaccinated ng HEPA, no,
08:16it's important pa rin
08:17na ma-protectionan yung mga anak natin
08:19dahil, no,
08:20it's a viral infection,
08:21meaning, no,
08:22a lot of the recovery ng hepatitis
08:26is based on our immune system
08:28and gano'ng ito kalakas,
08:29malabanan yung...
08:30Okay.
08:31Well, nabanggit nga ni Doc V,
08:32no,
08:33may iba't-ibang klase ng hepatitis,
08:35pero ano po yung mga sintomas
08:36na dapat bantayan,
08:38lalo na po yung sa mga
08:39most common kind of hepatitis?
08:41Naririnig lang namin yung
08:42yung pag naninilado yung palat
08:43or yung mata.
08:44Yes, no, that's one.
08:45Pero,
08:47maaari na na meron ka ng hepatitis,
08:49wala kang nararamdaman.
08:50Ah, gano'n?
08:51May pagkatrider pala?
08:53Minsan, no,
08:53may mga pasyente, no,
08:55na pag nag-check,
08:56nag-check lang kami ng titers,
08:58dun lang natin alam
08:59na meron palang
09:00active na infection, no.
09:02But,
09:02ang pinaka-common na warning signs
09:04is yun nga,
09:04jaundice,
09:05paninilaw ng mata,
09:06ng balat, no.
09:07Another, no,
09:08is if you're jaundice,
09:09makatian sa skin, no.
09:12So,
09:12if nangangati ka,
09:13napapansin mo na
09:14naninilaw yung balat mo, no.
09:15Another would be,
09:17nag-change yung color ng,
09:18sinabi po sa ating,
09:19yung ihit,
09:21tsaka yung dumi natin, no,
09:23paputla yung dumi, no,
09:24or umiitim yung ihi, no.
09:26That's another,
09:27one of the warning signs,
09:29baka natin,
09:29baka pwede tayong magpacheck, no,
09:32ng titers natin
09:33for hepatitis, no.
09:35Another, no,
09:36would be,
09:37hindi mo na-explain na
09:38mamayat ka, no,
09:39or fatigue, no,
09:41is another type of symptom
09:44na hepatitis.
09:45So,
09:45paalala na lamang,
09:46Doc Villa, no,
09:47lalo na kung
09:48kailan dapat sila
09:49magpakonsulta na sa doktor
09:51para madiagnose agat
09:52at mapigyan ng karampatang
09:54ang treatment.
09:55Yes, po, no,
09:56sa ating mga manunood,
09:57no,
09:57ang hepatitis
09:58ay isang sakit,
09:59no,
09:59na-common,
10:00pero minsan hindi natin
10:01na-catch ng maaga,
10:03no,
10:03dahil minsan hindi talaga siya
10:05nakikita, no,
10:06hindi siya nag-present.
10:07So,
10:07important pa rin yung
10:09screening at prevention,
10:10no,
10:10magpacheck po ng titers
10:12at importante sa lahat,
10:13no,
10:14yung pagpapabakuna
10:16para po maproteksyonan
10:17natin ang ating kalusigan.
10:18Ayan.
10:19Salamat sa libreng talamed
10:21ng dog ni Doc Villa Galvan.
10:22Thanks, Doc Villa.
10:23Maraming salamat.
10:25Good morning.
10:25Good morning.
Comments