00:00Tüm dünya aynı heyecanı yaşıyor. Yeni yılı kutlamak için sayılı günler kaldı.
00:06Peki yeni yılı kutlama alışkanlığı Türk kültüründe ne kadar eski?
00:11Geçmişi Osmanlı'ya mı yoksa Orta Asya'ya mı uzanıyor?
00:15Haber Global muhabiri Saadet Çelikçi ve kameraman Serdar Altıntepe, tarihçi yazar İpek Kovvener ile konuştu sevgili izleyenler.
00:23Haberimizin ardından bültenimizi noktalıyoruz. Dakikalar sonra Dilara Kılıç sizlerle olacak. Tekrar görüşünceye de hoşçakalın.
00:34Yılın o zamanındayız. Ağaçların süslendiği, caddelerin, sokakların ışıl ışıl olduğu o zamanda yılbaşı zamanındayız.
00:43Ve yılbaşı kutlamaları Türkiye'de de sanıldığı kadar yeni bir alışkanlık değil.
00:48Osmanlı zamanında bile yadırganmayan bir alışkanlıktı ve 89 yıldır da Türkiye'de de 1 Ocak resmi tatil olarak ilan edildi.
00:57O günden beri de resmi tatil.
00:59Peki yılbaşı kutlamaları Türkiye'de ne kadar eskiye dayanıyor?
01:03Şimdi bunları tarihçi yazar Dr. İpek Kovvener ile konuşacağız.
01:08Hoş geldiniz öncelikle.
01:08Hoş bulduk. Teşekkür ederim.
01:10Yılbaşı kutlamaları Türkiye'de ne kadar önceye dayanıyor?
01:15Yani sanıldığı kadar yeni bir alışkanlık değil değil mi?
01:18Kesinlikle yeni bir alışkanlık değil.
01:20Aslında Türkler yılbaşını çok uzun zamanlardan bu yana yani Hunlardan bu yana kutluyorlar.
01:27Ama ne olarak kutluyorlar?
01:29Nevruz Bayramı olarak kutluyorlar.
01:3021 Mart aslında bizim yeni yılı başlattığımız tarih olarak karşımıza çıkıyor.
01:37Yani o 12 aylı Türk takviminde de biz Mart ayından başlatıyoruz o takvimi.
01:42Çünkü hani böyle bir bolluğun, bereketin geldiği, ağaçların yeşillendiği, toprağın canlandığı dönem bizim Nevruz Bayramımız ve bütün Türk dünyasında kutlanan bir yılbaşı.
01:55Ki o dönemde hani mesir macunları yapılır, şenlikler yapılır ve insanlar o günleri bu şekilde kutlarlar.
02:02Çünkü bolluğa, berekete kavuşacaklardır.
02:05Bu şekilde görürüz biz.
02:07Türk dünyasında.
02:08Yani tam tersiydi.
02:09Şimdi kış ayındayız ama o zaman baharı kutluyormuşuz.
02:12Baharı kutluyoruz.
02:14Evet öyle.
02:14Yani Nevruz bahar biliyorsunuz.
02:17Baharı kutlarız.
02:18Sonrasında bir de hıdrellezimiz var.
02:19O da bizim tekrar yaza girişimizi kutladığımız.
02:23Yine bolluğun, bereketin bol olduğu dönemler.
02:26Peki yılbaşı Osmanlı dönemine bakacak olursak o zaman da yadırganmıyordu aslında değil mi?
02:33Nasıldı peki Osmanlı zamanında yılbaşı kutlamaları?
02:36Biliyorsun Osmanlı insanların dinine karışmadı ve Hristiyanlar bizim topluluğumuzun içerisinde çok rahat bir yaşantı sürdüler.
02:45Kendi inanışlarında devam ettirdiler.
02:47O nedenle Osmanlı da onlar istedikleri gibi yılbaşı kutlamalarına devam ettiler.
02:52Bizim onlara doğru gidişimiz de yani hani onların yılbaşılarına bir şekilde karışmamız da aslında İkinci Mahmut döneminde olacak.
03:03Şöyle ki işte 18. yüzyıl diyelim.
03:08İkinci Mahmut diyecek ki devlet adamlarına bir grubunuz İngiliz elçiliğinin Haliç'teki, gemideki verdiği yeni yıl kutlamasına katılsın diyecek.
03:17Ve birkaç devlet adamımız gidecekler, katılacaklar, izleyecekler.
03:22Çok değişik gelecek onlara aslında orada çünkü eşleriyle beraber diğer hani o sefaretin önemli kişileri orada olacak.
03:30Bizimkiler bakacaklar onlara falan ama bu konuda yorum yapmayacaklar.
03:34Ancak yemek konusunda bir yorum yapacaklar diyecekler ki yani hani çatalla bıçakla yemek yemek zorunda kaldık diyecekler.
03:40Çok garip gelecek bu alışkanlık onlara.
03:42Yani hoşlarına gidiyor aslında.
03:44Aslında hoşlarına gidiyor, garipsiyorlar da yani alışık olmadıkları bir durum.
03:47Biliyorsunuz İkinci Mahmut olsun, ondan sonra gelecek olan Sultan Abdülmecit olsun.
03:53Her ikisi de hani böyle batıya açık, hani o yurt dışına öğrencileri işte asillerin, soyuların çocuklarını gönderen padişahlar.
04:02Oradaki eğitimleri alan işte kendi anneanneleri, eşleri de Fransız kökenli olup mürebbiyelerle büyümüş olan iki padişahımız Sultan Mahmut da bu işlerle ilgili ve 1829 derler.
04:17Kimisi 1824 der bu Haliç'teki gemideki törene.
04:22Sonrasında çeyrek asıl sonra...
04:231800'lü yıllardan bahsediyoruz şu anda.
04:27Yani kaynaklara baktığımızda da yine yılbaşı 1800'lü zamanlara dayanıyor.
04:32Peki sonra ne olmuş?
04:33Evet yani şöyle, Osmanlı'daki Müslüman tebaa anlamında biraz bugün bahsediyoruz.
04:38Yoksa Hıristiyanlar eskiden bu yana kutluyorlar tabii ki.
04:411856'ya dikkat çekilir sanki.
04:431856'da Abdülmecit bu sefer kendisi Fransız'daki, Fransız sefaretindeki kutlamaya katılacak.
04:53Yılbaşı kutlamasına katılacak ve orada onların işte danslarını izleyecek, müziklerini isteyecek.
04:58Bundan da hoşlanacak.
04:59Zaten Abdülmecit, Sultan Abdülmecit hem klasik müzeye çok meraklı, hem tiyatroya temaşaya meraklı olan bir padişahımız.
05:10Çünkü biliyorsunuz bu Dolmabahçe Sarayı'nı yaptırırken de orada 90 kişiyi orada hani istihdam edecek.
05:19Ve bu 90 kişi genellikle oyunculardan, şarkı söyleyenlerden, beste yapanlardan oluşacak.
05:25Ve bir tiyatro bölümünde onlar gösterilerine sunacaklar.
05:28Ve aynı zamanda bestekar padişahlarımız bunlar.
05:31Her ikisi de bu konuda hani halk da padişahlarının bu konuyla ilgilendiğini görülce tabii buraya doğru biraz merak edecekler.
05:39Hani ne oluyor bu yılbaşında, bu Hristiyanlar ne yapıyor diye düşünecekler.
05:441936'da da yani neredeyse 100 yıl sonra da resmi tatil olarak ilan ediliyor Türkiye'de.
05:51Mustafa Kemal Atatürk zamanında.
05:52Evet.
05:53Çünkü artık Müslümanlar o Beyoğlu tarafındaki şeylere kaybına başlayacaklar, eğlencelere.
05:59Yani işin dini boyutlarından çok baktığınızda eğlence bölümünü Müslümanlar merak ediyor ve eğlenmek de istiyorlar.
06:06Oraya doğru gidecekler, o eğlencelere katılacaklar.
06:09Ve süreç içerisinde tabii bu eğlenceler oturunca ve Müslümanlar katılmaya devam edince Atatürk döneminde de,
06:16Atatürk tabii halkını gören bir lider olayı görüp bir ocağda tatil girecek bildiğiniz gibi eğlenin gibi bir şey bu da derdi.
06:25Herhalde öyle olmalı.
06:26Yani asırlardır aslında Türkiye'de de yılbaşı kutlamaları var olan bir etkinlik diyebiliriz o zaman değil mi?
06:33Diyebiliriz, diyebiliriz. Doğrudur.
06:35Çok teşekkür ederiz yayınımıza katıldığınız için.
06:37Ben de çok teşekkür ederim. Herkesin de yeni yılını kutlarım bu arada.
06:42Yeni yılın öncesini, sonrasını, tarihini hatta kökenini konuştuk.
06:47Türkiye'ye nasıl geldiğini konuştuk.
06:49Osmanlı zamanında bile aslında yadırganmayan, kutlamalara katınılan bir etkinlikti yılbaşı etkinliği.
06:56Asırlardır Türkiye'de de hala 31 Aralık gecesi yılbaşı olarak kutlanıyor ve 1 Ocak'ta 89 yıldır Türkiye'de de tatil diyelim ve biz de buradan tekrardan mutlu yıllar dileyelim.
