00:00Afrika'da Mali ve Burkina Faso'da gerçekleşen askeri darbelerden sonra Nijer'de yaşanan son darbe bir kez daha dikkatleri bu kıtaya, Afrika'ya yöneltti.
00:10Darbeci askerler bu girişimleriyle Nijer'deki Fransız sömürgeciliğini sonlandırdıklarını söylediler.
00:16Gerçekten Afrika'da sömürgeciliğin sonuna mı gelindi yoksa sömürgecilikten başka bir sömürgeciliğe mi geçiliyor?
00:22Darbeler Afrika kıtasında istikrar ve kalkınma getirir mi yoksa yeni başka darbelere mi kapı aralar?
00:30Sömürgecilikten kurtuluşun siyasi istikrar ve doğru kalkınmanın asıl yolu nedir?
00:35Siyasi vizyonun bu bölümünde Nijer darbesi özelinde sömürgeci devletlerin Afrika'daki nüfuz mücadelesini ele alacağız.
00:43Nijer darbesinin kimler tarafından, kime karşı yapıldığını, darbeci askerlerin arkasındaki uluslararası gücün kim olduğunu değerlendireceğiz.
00:50Ve Afrika kıtasının ve devletler arası mücadelenin sahası durumunda olan İslami beldelerin tümünün kurtuluş dinamiğinin ne olduğunu ortaya koyacağız.
01:0026 Temmuz 2023 günü Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı Komutanı General Abdurrahman Ömer Çiyani liderliğinde Nijer'de bir darbe gerçekleşti ve Cumhurbaşkanı Muhammed Bazum devrildi.
01:13Hemen iki gün sonra darbe lideri Ömer Çiyani kendisini ülkenin geçici Cumhurbaşkanı ilan etti.
01:21Başta Amerika olmak üzere Fransa, İngiltere ve daha birçok ülke darbeyi kınayıcı açıklamalar yaptı.
01:27Nijer sömürgeci devletler için neden bu kadar önemli?
01:30Darbenin arkasında kimlerin olduğunu ortaya koymadan önce Nijer'in stratejik önemini ve darbenin uluslararası alanda bu kadar çok yankı bulmasının sebeplerini değerlendirmek gerekiyor.
01:42Nijer, nüfuzunun büyük çoğunluğu Müslüman olan İslami bir beldedir.
01:47Uranyum üretiminde dünyanın üçüncü ülkesi olan Nijer'de bu üretimi ağırlıklı olarak Fransız şirketler yapıyor.
01:55Bu sebeple zengin tabi kaynaklara sahip Orta Doğu ülkeleri ve diğer Afrika ülkeleri gibi Nijer'de Amerikalıların göz diktiği bir yerdir.
02:03Fransa bu topraklarda sömürgeciliğini devam ettirmek istiyor, Amerika ise Fransızların Nijer'den kovulmasını.
02:11Bu sebeple ülke 1974, 1996, 1999 ve 2010 yıllarında başka askeri darbelere de tanık oldu.
02:21Yapılan araştırmalara göre 1950'li yıllardan bugüne Afrika genelinde 200'den fazla bu tür darbe girişimi tespit edildi.
02:281960 yılında kendisine şeklen bağımsızlık verilene kadar doğrudan sömürge ülkesi olan Nijer'de Fransızlar günümüze kadar nüfuzlarını korumayı başardılar.
02:41Fransa nükleer çıkarlarını güvence altına almak ve nüfuzunu sürdürmek için Nijer'de 1500 Fransız askeri bulunduruyor.
02:48Dolayısıyla siyasi ortamın kolayca Amerika'nın lehine dönüşmesi ve Fransa'nın Amerika'ya direnmeden sömürgelerini terk edip gitmesi beklenemez.
02:59Bu sebeple Fransa'nın Nijer'deki darbeyi kınaması hatta daha da ileri giderek garbecileri Ekovas üzerinden tehdit etmesi normal.
03:07Çünkü 2020'de Mali, 2022'de Burkina Faso'da gerçekleşen darbelerden sonra Nijer'den de çıkarsa Fransa bu bölgedeki en kapsamlı nüfuz alanını kaybetmiş olacak.
03:20Peki Afrika'da ABD, İngiltere ve Fransa çekişmesine etki eden faktörler neler?
03:27Amerika 2. Dünya Savaşı'ndan sonra batının sömürgelerini miras almak isteyen büyük bir küresel güç olarak ortaya çıktı.
03:352. Dünya Savaşı'ndan parçalanmış olarak çıkan Avrupa'yı kurtarması ve Sovyet tehdidine karşı koruması nedeniyle sömürge mirasına en çok kendisinin layık olduğunu düşündü.
03:47Bu hedefini gerçekleştirmek için bağımsızlık, halkların özgürlüğü ve otoriter rejimlerin sona erdirilmesi çağrılarını kullandı.
03:55Cemal Abdül Nasır gibi kuklaları aracılığıyla da sömürgecilikten kurtuluş hareketlerini desteklemeye başladı ve ABD'nin bu çıkışı Avrupa için tehdit oluşturdu.
04:08Bununla birlikte Sovyetler Birliği'nin batının Afrika ve Asya'daki varlığı ile rekabet eden 2. küresel güç olarak ortaya çıkması,
04:18Doğu Avrupa ve Balkan bölgesini ele geçirmesi de batı için 2. bir tehdit oluşturdu.
04:24Hem ABD hem Sovyet tehdidi ile karşı karşıya kalan Avrupa için artık gücünün göstergesi saydığı sömürgecilik hakarete, sövgüye ve aşağılanmaya varan bir kamuoyu ile karşılaştı.
04:37Zira artık durum değişti.
04:39Sömürgecilikten kurtulma fikri ve sömürgecilerin tasfiye edilmesi çağrıları karşılık buldu.
04:45Ancak İngiltere ve Fransa çıktıkları ülkelere sadece şekli bağımsızlık verdiler, yönetimlere kendi ajanlarını diktiler, kendi anayasalarını koydular, ordularını ve istihbarat servislerini inşa ettiler ve kendi politikalarını çizdiler.
05:01Amerika'ya gelince o, şekli de olsa bağımsızlıklarını kazandıkları için bu ülkelere girme fırsatı yakaladı.
05:08Belirli görevlerde yetiştirmek üzere politikacılardan ve askerlerden para karşılığında kendi hesabına çalışan kukla yöneticiler devşirdi.
05:18Bunda da başarılı oldu ancak 10 yıllarca süren sömürgecilik nedeniyle Fransız ve İngiliz nüfuzunun kökünü kazımak zordu.
05:27Bu nedenle Afrika ülkelerinde uluslararası çatışma kaçınılmaz oldu.
05:32İşte Nijer'deki darbe bu çatışmanın bir sonucudur.
05:36Nijer darbesinin arkasında kim var?
05:39Nijer'de daha önce de Fransa'nın ajanlarının kontrolünde darbeler olmuştu.
05:45Ancak ilk defa 2010 yılında seçim çağrıları yapan Amerika tarafından Fransa'nın ajanı Muhammed Tanca'ya karşı bir darbe gerçekleştirildi ve koltuk Amerikan ajanı Muhammed Yusuf'a geçti.
05:59Böylece Amerika'nın Nijer'e girmesi için kapı sonuna kadar aralandı.
06:032011'den 2021'e kadar iki dönem yönetimde kalan Muhammed Yusuf teorle mücadele bahanesiyle binden fazla Amerikan askerinin ve çok sayıda insansız hava aracının konuşlandırıldığı iki askeri üstün kurulmasına izin verdi.
06:20Bununla birlikte ülkede 1500 askeri bulunan Fransa'nın nüfuz alanlarına ise dokunmadı.
06:26Nijer, Demokrasi ve Sosyalizm Partisi'nin kuruluşundan bu yana dost ve yol arkadaşı olan Muhammed Yusuf ile Muhammed Bazum bu süreçte birlikte hareket ettiler.
06:39Nitekim Muhammed Yusuf kendi politikasını izleme sözü veren yani hem Amerika'yı takip edip hem de Fransa ile uyumlu hareket eden Muhammed Bazum'u destekledi.
06:49Muhammed Yusuf kendisi gibi Nijer nüfusunun yarısına denk gelen Housa aşiretinden olan Abdurrahman Ömer Çiyani'yi askeri tahammüllere aykırı bir şekilde Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı Komutanlığı'na atadı.
07:05Bu atama ordu komutanlarını öfkelendirdi ve karşı darbe girişiminde bulundular.
07:10Çiyani 2015'te Yusuf'a karşı bir darbeyi, 2021'de ise Bazum'a karşı bir başka darbeyi engelledi.
07:18Buna karşılık Cumhurbaşkanı Muhammed Bazum her geçen gün ordu ve yönetim üzerindeki nüfuzunu artıran Ömer Çiyani'yi tecrit etmek istedi.
07:28Yönetim ve parti üzerindeki otoritesi devam eden ülkedeki enerji kaynaklarına hakim olan Muhammed Yusuf'un yetkilerini de sınırlandırmak istedi.
07:37Dolayısıyla son zamanlarda bu üç unsur arasında anlaşmazlıklar ortaya çıktı.
07:44Muhammed Bazum, Muhammed Yusuf ve Ömer Çiyani arasındaki bu anlaşmazlık bir iç çatışmaya ve darbeye dönüştü.
07:51Ömer Çiyani'nin liderlik ettiği darbeciler Muhammed Bazum'u vatana ihanetle suçladılar ama aynı tarafın kuklası olduğu için onu tutuklayıp hapse atmayı ertelediler.
08:03Amerika Dışişleri Bakan Yardımcısı Victoria Nuland ve Nihamey'deki Büyükelçi aracılığıyla meseleden bir çıkış yolu bulmak için çabalıyor.
08:13Ancak bu durum darbecilerin Amerikan kuklası olduğu gerçeğini gizlemiyor.
08:18Nijer'de bundan sonra ne olacak?
08:20Nijer'de gerçekleşen darbeden en çok etkilenen Fransa'dır.
08:25Çünkü darbeciler Amerika'ya sadık askerlerden oluşuyor.
08:28Darbeciler Avrupa Birliği ülkeleri ve özellikle Fransa'dan gelen tepkiler üzerine darbeyi meşrulaştırmak için halk kitleleriyle birlikte öfkelerini sömürgeci Fransa'ya yönelttiler.
08:41Başkent Nihamey'de yapılan protesto gösterilerine binlerce kişi katıldı.
08:46Fransa'nın Nijer topraklarından kovulmasını istediler.
08:49Önümüzdeki süreçte Amerika oradaki krizi yönetmek için çalışacak ve bunu Fransız nüfuzuna karşı kullanıp kendi nüfuzunu güçlendirecektir.
09:00ABD'nin önünde iki seçenek var.
09:03Ya Bazum'un makamına iade ederek meseleyi çözmeye çalışacak ki bu çok zor görünüyor ya da darbecilere geçiş dönemini bitirmelerini ve yeni bir seçim yapmaları için baskı yapacak.
09:15Belki de darbeciler katıksız bir Amerikan kuklası olduğu için eski Cumhurbaşkanı Yusuf'u tekrar geri dönmek üzere aday gösterecekler.
09:24Böylece Muhammed Yusuf'un Nijer Demokrasi ve Sosyalizm Partisi ve ülkenin yarısını oluşturan aşireti üzerindeki nüfuzunu kullanarak tüm hırsızlık ve yolsuzluklar örtbas edilmiş olacak.
09:37Bu yönetici ve askerlerin Fransa ya da Amerika için çalışmaları hiçbir şeyi değiştirmiyor.
09:43Müslüman olmaları da bir şeyi değiştirmiyor.
09:45Çünkü ideolojik İslami fikirden yoksun oldukları için ülkelerinin ve halklarının çıkarlarını düşünmüyorlar.
09:53Ülkelerinin nasıl kurtulup kalkınacağını bilmiyorlar.
09:57Oturdukları koltuk karşılığında şu veya bu sömürgeciye hizmet ediyorlar.
10:02İnsanlar ise fikri çöküntü nedeniyle bilinçsizce ve farkında olmadan bu zalimlere destek veriyor.
10:08Böyle olunca da Afrika topraklarında huzur, güven ve sükunet sağlanamıyor.
10:15Huzur, güven ve sükuneti sağlayacak olan ancak İslam'dır.
10:19İslami yönetim olan Raşidi Hilafettir.
