- 5 ay önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Müzik
00:00Sevgili Cumhuriyet TV izleyenleri hoş geldiniz yayınımıza.
00:16Bugün sizler için KONDA Araştırma Genel Müdürü Aydın Erdem ile birlikte Türkiye siyasetinde öne çıkan gündemleri konuşacağız.
00:24Yurttaşlar, geniş kitleler nasıl tepkiler veriyor bunları tartışmaya çalışacağız efendim.
00:28Hoş geldiniz. Ayaklarınıza sağlık.
00:30Çok teşekkür ederim.
00:31Şimdi tabii çok fazla gündem var Türkiye deyince ama öne çıkan da birkaç başlık var aylardır biz bunları konuşuyoruz.
00:38İlk elbette muhalefete yönelik operasyonlar.
00:4119 Mart'tan sonra bir protesto dalgası oldu.
00:44Sonra biraz yavaşladı.
00:45Çeşitli şekillerde devam ediyor.
00:47Mitingler sürüyor.
00:49Tabii orada ilk yapıldığında da tartışma konusu şuydu.
00:53Yurttaşlar şuna inanıyorlar mı?
00:55Bu bir siyasi operasyon mudur?
00:56Yoksa CHP'li belediyeler bir şekilde yolsuzluk yapmış mıdır?
01:00Bahsedilen bir örgüt var mıdır ortada diye.
01:02Buna dair inançta 19 Mart'ta baktığınızda ve şimdi baktığınızda nasıl değişiklikler var?
01:08Sonunda diyeceğim başta söyleyeyim AK Parti ve Erdoğan kendi seçmenini bu konuda kendi lehine daha ikna etmiş vaziyette 19 Mart'a göre bir kere.
01:20En başta bunu söylemek lazım.
01:22Aslında Ekrem İmamoğlu'nun Türkiye'deki diğer politikacılardan farklı olarak kendi ekosisteminde, kendi yankı odası ya da kendi grubunun dışında ülkenin genelinde bir kapsayıcılık oluşturabilmişti.
01:39Yani daha muhafazakar, mütedeyin seçmenden, potansiyel AK Parti seçmeni olabilecek kitlelerden, ev kadınlarından, örtülü insanlardan oy alabilmeye başlamıştı.
01:50Ve kendisinin tercih edilme oranı o kitlelerin desteğiyle yükselmeye başlamıştı.
01:56Öyle baktığınızda tabi Erdoğan için çok tedirgin edici bir gidişattı bu.
02:04Yani 19 Mart'ı işte başka bir takım parametrelere göre de baktığınızda esasında hani tercih edilmeyecek şekilde erkene çekilmiş bir operasyon.
02:14Yani iktidar tarafından bakarsanız.
02:17Yani bunu bir operasyon, bir planlı, programlı bir şey olarak düşünürseniz.
02:20Çünkü yani en basit göstergesi bunun ekonomi yönetimi uyarılabilirdi ve 42 milyar dolar değil onun çok daha altında bir zararla bu 19 Mart süreci atlatılırdı.
02:30Eğer ekonomi yönetimi ona hazır olsaydı belli ki hazır değildi.
02:33Haber edilmemişti büyük bir ihtimalle.
02:35Yani o kadar içerideki dinamiği bilemeyiz ama bir kere orada öyle bir şey var.
02:40O aşamada bu o kadar hızlı yapıldı ki bence toplumun geneli AK Parti seçmenleri de ve potansiyel Ekrem İmamoğlu seçmenleri de buna dahil çok fazla ikna olmamışlardı.
02:54Yani bunun en basit göstergesi toplumun üçte biri İmamoğlu'yla yani o bütün diploma iptali, gözaltına alınma, tutuklanma, mahkemeye çıkarılma bütün o süreç hakkında,
03:06yolsuzluk iddiaları hakkında, üçte bir benim bu konuda fikrim yok diyordu.
03:10Ki hani 25 Mart'tan, 30 Mart'tan yani olayın olduğunun üstünden 10 gün sonrasından bahsediyoruz.
03:17Çok yakın bir zamanda bu bütün haber bültenlerinde yani iktidar tarafı, muhalif kanallar meselesi değil her yerde konuşulan bir şeydi.
03:25Birisinin fikrinin olmaması ihtimali çok düşük olan bir durum.
03:28%30 hatta AK Parti seçmenlerinin de %30'u benim bu konuda fikrim yok diyordu.
03:32Yani bu esasında bir hani Amerikalı tabiriyle nobody bought it yani kimse satın almadı bunu o noktada.
03:41Ama sonra artık hani şu yaptı, bu yaptı, böyle ikna etti, diğerleri de devam etti.
03:45Hani diğer ilçe belediye başkanları da gözaltına alınmaya başlandı.
03:50O noktada artık hani nasıl bir propaganda gücüyle bu yapıldı bilmiyorum ama şu anda baktığınızda toplumun %40'ı,
03:57zaten geçenlerde sosyal medyadan da açıklamıştık, o veriyi duyurmuştuk.
04:04%40'ı toplumun bunların bir yolsuzluk soruşturması olduğunu düşünüyor.
04:09%60'ı yaklaşık, 3'te 2'ye 3'te 1 diye düşünebilirsiniz.
04:13Bunların şey olduğunu düşünüyor.
04:16Siyasi operasyon.
04:16Siyasi operasyon olduğunu düşünüyor.
04:18Yani %60, yani 3'te 2'ye 3'te 1'di, 40'a 60'a evrildi.
04:24Yani öyle bir esasında tam tersini beklersiniz.
04:27Ama yani bütün bu muhalefetin bunu duyurmaya çalışma gayretleri içerisinde.
04:34Beklenen şey hani bunun daha fazla siyasi bir mesele olduğunu, insanların ikna olmasını beklerdiniz.
04:40Çünkü hani sadece CHP'li belediyelerin rebu operasyonların yapılması yani var anladığım kadarıyla 1-2 tane AK Partili belediye de,
04:48hani görüntü olarak bakarsanız çok büyük çoğunluk CHP'li, yani muhalif belediyelere operasyon.
04:55Böyle baktığınız bir durumda bunu siyasi görmek daha muhtemel bir durum olabilirdi.
05:00Ama siyasi görmeyenlerin sayılarının artmış olması işte yani esasında buna böyle bakmak lazım.
05:06Hani tamam doğru yanlış diye değil de ne yapacağı belli bir tarafta iktidar kanalının.
05:13Hani bunu nasıl anlatacağı, nasıl bahsedeceği ona karşı da bir oyun planı kurmak gerekiyor.
05:19Anlaşılan o ki muhalefetin oyun planı çalışmamış gibi gözükecek.
05:22Peki AKP seçmenleri içerisinde bu oran biraz daha farklılaşıyordur herhalde.
05:27Yarı yarıya geliyor.
05:28%50, %50.
05:29Ama orada şöyle yani çok...
05:30Aslında bu da aslında çok ciddi bir ikna olmadığını göstermekiz mi? Ne dersiniz?
05:35Ama o ayağını öteki tarafa attığı anlamına gelmez.
05:39Yani bizim siyaset ve siyasi tercihleri konuşurken yaptığımız genel, yanlış demeyeyim de yanlış şey,
05:48bizi yanlış yönlendiren bakış açısı diye tarif edeyim.
05:52O şu, yani biz hani birisinin bir seçimdeki bile tercihi değişirse,
06:00onun hemen öteki tarafa geçtiğini düşünüyoruz.
06:02Yani bir seçimde, yani hesabımız öyle 1,2 milyonla 1,5 milyon AKP seçmeni,
06:09en son yerel seçimlerde muhalif belediye başkanlarına oy verdi gibi bir hesap yapılabiliyor.
06:16Hani böyle bir durumun illa devam etmesi gerektiğini, bunun ideolojik bir yer değiştirme olduğunu hep düşünüyoruz.
06:23Halbuki hani siyasi tercih böyle gelişmiyor.
06:26Yani bir şeylere yaklaşıyorsunuz, Ekrem İmamoğlu'na bir sempati duymaya başlıyorsunuz ama
06:30o artık hani bir tarafa geçtiniz hikayesi değil, Yüzüklerin Efendisi'ndeki gibi.
06:36Bunların hepsi gri alanlarda oluyor.
06:39Zaten çok o geçişler de çok az oluyor galiba Türkiye siyaseti.
06:42Tabii çok az oluyor.
06:43Yani Erdoğan döneminde, yani Erdoğan'ı ya da AK Parti'yi tercih etmeyen bir seçmenin
06:51hani direkt başka muhalefete oy vermeye başlaması çok az görülen bir durum.
06:57Normal şartlarda ben kararsızım diyor, sandığa gitmiyor.
07:00Yani AK Parti'nin mağlubiyet aldığı diyeyim, Erdoğan'ın mağlubiyet aldığı seçimlere bakarsanız
07:07oralarda hep iktidar seçmeninin sandığa gitmemesi de çok büyük etken olmuştur.
07:13Yani şeyde de Ekrem İmamoğlu'nun seçildiği ikinci seçimde dahil olmak üzere buna.
07:18Ya da kaç Haziran'dı? İki kere seçim yaptık ya 2015'te.
07:227 Haziran seçimleri değil mi?
07:247 Haziran seçimlerindeki durum da öyleydi.
07:26Yani iktidar seçmeni, Erdoğan destekçisi muhtelif bir sebepten dolayı işte küsme hali
07:32ya da hani geçim darlığından dolayı bir hani oraya karşı soğuk durma hali.
07:40O durumda sandığa gitmiyor.
07:42Yani gidip de muhalefete oy veriyor.
07:43Ya da MHP'ye oy vermek gibi olabilir.
07:45Evet MHP'nin oyunun arttığı da görülüyor öyle durumlarda.
07:48Ama yani çok öyle bir patron var diyemeyiz.
07:51Peki Ekrem İmamoğlu şimdi tabii 6 aydır tutuklu.
07:54İlk tutuklandığında ciddi bir infial yaşandı.
07:57İşte haftalarca devam eden protestolar oldu.
08:00Sonra giderek İmamoğlu'nun görünürlüğü azaldı.
08:03Bunun iletişim hatası olduğunu söyleyenler de oldu.
08:05Bizzat tabii Ekrem İmamoğlu'nun ismiyle açılan hesaplar kapattı ama
08:08işte mesela Cumhurbaşkanlığı adaylık ofisinden yapılan açıklamalar artık çok ciddi dikkat çekmiyor.
08:15Zaten afişleri vesaire yasak.
08:17Orada toplumda kazanmış olduğu popülaritede bir gerileşi oldu mu İmamoğlu?
08:22Tabii oldu.
08:23Yani bizim düzenli olarak ölçtüğümüz Türkiye'yi kim yönetsin sorusunda
08:29zaten o bizim için referans noktasıydı.
08:32Orada Ekrem İmamoğlu artıyordu ve farklı toplumsal kümelerde kapsayıcılığı artıyordu dediğim o.
08:37O artıyordu.
08:39O dikkat çekici bir durumdu.
08:44Orada hiçbiri deme oranı azaldı.
08:49Yani orada dörtte bir oranında insan bunların hiçbirisi yönetmesin diyordu.
08:54Yani siyasete küskünlük zaten genel bir durumumuz bizim Türkiye'de şu anda toplumda.
08:59Onun bir etkisi olarak hani hiçbirisi yönetmesin diyen insan sayısı dörtte bire yakındı.
09:05Ve o azaldı.
09:05Azaldı ama o azalırken hani Ekrem İmamoğlu'nun bir çıkışı varken İmamoğlu'nun Erdoğan'da da hafif bir çıkış vardı.
09:12Ama İmamoğlu'nunki dediğim gibi çok daha inmeli, kapsayıcıydı.
09:16Ondan sonra o insanların siyasileşmesi, biraz daha kutuplaşması hali devam etti.
09:23Yani o hiçbiri deme oranı düştü.
09:25İnsanlar bir seçmen tercih etmeye başladılar.
09:28Daha politize oldular diyebiliriz çok genel bir bakış açısıyla.
09:32Öyle baktığınızda şey oluyor.
09:38Yani İmamoğlu'nun tercih edilmesinin düştüğünü, hiçbirinin de yani kararsızların da azaldığını ama o noktada Erdoğan'ın biraz yükseldiğini görüyorsunuz.
09:48Yani bu tabii çok önemli bir gösterge değil.
09:52Yani çünkü bunlar trendleri takip etmek önemli.
09:55Yani sayı zaten özellikle vermiyorum.
09:58Hani önemli olan hareketi görmek.
10:00O hareketlere baktığınızda tabii şu geçtiğimiz iki ayı, üç ayı da hani dünyada bir hareketlenme, bir devinim, bir hani herkesin nereye oturacağını karar vermeye çalıştığı bir dönem.
10:16Hani savaşlar oluyor.
10:17Gazze meselesi çok daha hani dünyada kapsayıcı hale geldi.
10:23Yani Norveç fonu bile İsrail'li şirketleri o fondan çıkarttı ki çok önemli bir parametre o dünyada.
10:29Norveç'in varlık fonu.
10:30Her şey var çünkü orada.
10:32Ondan İsrail'leri çıkartmak demek çok ciddi bir gösterge.
10:36Yani tek başına bir şey değil belki ama.
10:37Onu başka ülkelerde de görüyorsunuz.
10:40O çok bir hareketlenme yaratıyor.
10:41Dolayısıyla işte İran'a saldırdığı o zaman böyle insanlar böyle bir savaş moduna geçiyor.
10:48Öyle durumlarda güçlü lidere destek vermek yani o tip tarif edebildiysem biraz kaotik diyeyim.
10:55Hani ne olacağının belli olmadığı, öngörülerin azaldığı dönemlerde güçlü lidere destek olma hali artıyor.
11:02Peki iktidara destek veren seçmende en çok hangi meselelerin kırılma yaşattığını ben merak ediyorum.
11:09Özellikle bu Filistin meselesi mesela.
11:12Ana muhalefetin de çok üzerine gittiği bir durum.
11:14Sıkça Cumhurbaşkanı Erdoğan aslında etkili politikalar izlemediğini, tabiri caizse biraz iç siyaset malzemesi yaptığını bu konuyu söylüyorlar.
11:22Ekonomi var, başkaca karmaşalar var.
11:25Çeteleşme artıyor, sokaklardaki güvenlik azalıyor gibi.
11:29Bütün bunlar bir kırılma yaşatıyor mu?
11:30Yaşattığında bir başkaya yönelim sağlıyor mu?
11:36Yani tabii oradaki birçok parametre var.
11:40Yani dünyayla ilgili bir sürü parametre de şu anda Erdoğan'ın ne yaptığını açıklamak için önemli unsurlar.
11:47Yani dedim ya işte şu anda Avrupa'nın çok böyle makro bakmaya ihtiyaç yok da ama en azından bu tip şeyleri görmek lazım.
11:57Hani dünyada da böyle bir mesele, yani dünyayla ilişkilenirken Erdoğan'ın bir meselesi var ve orada güçlü durmak istiyor.
12:05Şimdi işte Amerika'nın Avrupa'yı savunma anlamında desteklemeyeceğine dair hani orada bir atmosfer var Avrupa'da.
12:14Onun etkisiyle bir Türkiye ile bir ilişki kurma hali var.
12:17Bütün bunlar Erdoğan'ın yönetmeye çalıştığı durumlar.
12:23O durumlar içinde de hani biraz daha ya ben esasında savaş moduna geçtim.
12:30Dolayısıyla yaptıklarımın hani meşrulaştırmasını başka bir şeye göre değerlendirin deme hali yaratabiliyorsunuz lider olarak.
12:39Bence şu anda biraz kendi çevresine falan yapılan durum o.
12:43Yani hani...
12:44Sürekli İsrail tehdiden bahsetmek gibi mi?
12:47Yok yok ben iç politikadan bahsediyorum daha çok.
12:50Yani biraz oradan da bakmak lazım.
12:52Yani Filistin meselesini tabii ki iç politika yapacak.
12:54Yani hani Erdoğan gibi bir liderin Filistin'i iç politika malzemesi yapmamasını beklemek zaten yanlış olur.
13:00Yani çok normal bir durum o.
13:03Yani hani siyasetçileri bazen siyaset yaptıkları için suçlamaya gerek yok.
13:08Yani suçlamak değil.
13:10Hani eleştirmeye gerek yok.
13:11Yani siyaset bu.
13:12Onu yapacak tabii.
13:15Ama öteki taraftan baktığımızda hani dünyayla ilgili böyle bir durum var.
13:19Erdoğan da hani çok meseleyi ben yönetiyorum şu anda diyor.
13:23Dünya Türkiye'nin güçlü bir yerde olması için hani başka bir mücadele veriyorum.
13:28Hani böyle muhalefeti falan bana karıştırmayın der gibi de bir hava görüyoruz.
13:33Hani böyle çok amiyane tabiriyle ifade ettim ama.
13:36Evet evet.
13:37Hani gerçekten hani biraz da böyle basitleştirmek lazım insan davranışı üzerinden siyasetçilerin ve siyasi durumu incelemeye çalışırken.
13:45Evet.
13:45Bence öyle bir durum var.
13:46Yani Erdoğan hani dünyadaki denklemler içinde güçlenmeye çalışırken ayağına yani birazcık da demokrasiyle ilişkisi de bütün iktidarın öyle ayağıma dolaşmasın diyebiliyor.
13:58Yani burada mesele zaten yaptığınız şeyleri kendi çevrenize ikna edebilmek.
14:03Evet.
14:03Yani Tayyip Erdoğan'ın özgür özeli ya da muhalefeti CHP'yi ikna etmeye çalıştığını ben düşünmüyorum.
14:09Böyle bir motivasyonu yok.
14:11Onun motivasyonu belli meşrulukları kendi çevresine ikna etmek olduğunu düşünüyorum ki.
14:17Yani bu da çok normal bir durum yani.
14:19Yani çünkü muhalefet çok güçsüzleşti tabii o konuda.
14:23Evet.
14:24Ekrem İmamoğlu ile güçleniyordu.
14:27Tabii ki.
14:27Yani artık hani orada bir çok rastlantısal bir durum mu?
14:32İmamoğlu'nun yolsuzluk soruşturmalarının en güçlendiği noktada karşısına çıkması.
14:37Ama verisel olarak bile böyle bakmak lazım.
14:39Evet.
14:40Zaten Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı destekleyen şöyle bir kitle de var.
14:44Aday oldu Cumhurbaşkanı'na karşısına bak tuttular, attılar içeri gibi bir bakış açısı var.
14:48Bir de dediğiniz gibi zaten Erdoğan'ın tavrı da mesela bir soru yöneltiliyor.
14:52Siz de buna inandınız mı diye falan yanıt veriyor yani.
14:55Şimdi bu çözüm sürecini çok konuşuyorduk.
14:57Biraz konuşmayı azalttık.
14:59Biraz galiba hem bu operasyonlar hem başkaca durumlar önüne geçti.
15:04Tabii ilk Devlet Bahçeli söz ettiğinde bir şaşkınlık yarattı.
15:09Sonra yavaş yavaş bir yere kadar geldi.
15:12Ama bitikandı sanki.
15:14Şu anda çok ilerlemiyor gibi silah bırakma aşamasında kaldık.
15:18Ama tabii bir yandan komisyon devam ediyor.
15:21İlk ortaya çıktığında aslında 60'lar 70'ler civarında, %60'lar 70'ler toplum destekliyordu.
15:28Silahların bırakılması, terörün bitmesi meselesini.
15:30Bu seferkinden bahsediyorsunuz.
15:322013'den mi?
15:33Bu seferkinden.
15:34Orada bir değişme var mı?
15:37Bir de daha sonuçta silahların bırakılacağı düzeye kadar gelmiş bir süreç.
15:43Mesela örgüt mensuplarının entegrasyonu gibi konuları bile çok konuşamadığımız bir noktadayız.
15:49Onlar da konuşulmaya başlayınca o desteğin azalacağı vesaire öngörülebilir mi?
15:53Orada bir ön almak gerekiyor mu siyasette acaba?
15:56Ya şöyle, tabii bu Kürt siyaseti için çok uzun bir süreç.
16:03Çok geriye giden.
16:05Dolayısıyla birazcık o şeyi de değerlendirmek lazım.
16:09O yüzden de biz KONDA olarak 2013'te de o açılım sürecinde, akil insanlar sürecinde araştırmalar yapıyorduk.
16:19Bir kere her şeyden önce o zamana göre şimdiki çözüm sürecinin daha az destek aldığını söyleyebiliriz toplum nezdinde.
16:29Ama bu çok normal de bir şey.
16:30Çünkü şimdi iddia edilenle o zaman iddia edilen, o zamanki biraz daha gelin birbirimizi dinleyelim ötesine geçmeyen bir en azından eylemsellikti.
16:39Şimdi bambaşka bir ciddi bir şey var.
16:41Silah bırakılıyor demek var.
16:43Bu hani bir taraf için çok iddialı bir şey Kürt tarafı için.
16:48Hani böyle silah bırakıyoruz demek.
16:50Çok önemli bir mesele aslında.
16:53Yani biz hani herhalde falan diyen bir ulusalcı taraf var tabii ama.
16:58Ama yani bu Kürt siyaseti için bunca yüzyıllara yayılan bir meseleyin çok kritik bir noktası olduğu için bence önemsemek gerekiyor.
17:07Bir taraf o yüzden çok büyük bir mesele olduğu için tedirgin.
17:13Şey tarafı da yani hani bunun işte daha ulusalcı, daha milliyetçi bakış açısıyla bakan insanlar açısından da bakarsak Kürt meselesi orada hani güvenmeme hali hissi var.
17:26Bütün bu iki meseleden dolayı o zamana göre şimdi tabii çok daha tedirginlikle bakılan bir süreç toplum nezdinde en net onu söyleyebilirim.
17:34İlk başladığından bu yana destek azaldı mı?
17:38Tabii daha ciddi laflar edildiği müddetçe insanlar daha bir gri alana çekiliyor.
17:42Yani hani bunun bu sürecin destekçisi azaldı diyemeyiz ama yani böyle bir temkinli bakma halinin daha fazla arttığını söyleyebiliriz.
17:51Yani buna negatif bir şey olarak bakma hali artmıyor onu söyleyebilirim ama pozitif bakma hali de artmıyor.
17:59Yani gri alanda kalma.
18:00Bekleme hali mi var?
18:00Bekleme hali artıyor.
18:02Çünkü hani işte bir yerde silah bırakıldı denildi.
18:05Devlet bunu kontrol ediyor deniliyor.
18:07Bir komisyon var o komisyonun ne konuştuğunu ne karar verdiğini ancak 10 sene sonra öğrenebileceğiz ki bence bunda bir sakınca yok.
18:14Çünkü şu anda gerçekten hani bir sürü insanın canını acıtacak da karar veriliyor yani bir sürü o çatışmanın içinde olmuş karşı tarafa zarar vermiş iki tarafta da insanların affedilmesi konuşuluyor ki bu hani kolay kolay zaten toplum nezdinde konuşulmaması gereken bu psikolojik ağırlığı olan bir şey.
18:34O yüzden hani eğer gerçekten orada bir uzmanlık kafasıyla yapılıyorsa o komisyondaki kararlar kapalı kalmasında bir sakınca yok.
18:41Ama bütün bunlar tabii çok zor bir toplum için o yüzden de yani çünkü büyük bir mesele.
18:50O yüzden de temkinli bakıyoruz.
18:53Şey bence onu da bilmiyorum hani çok araştırmacı değil de sadece gözlem olarak söylüyorum.
19:01Yani hani niye Milliyetçi Hareket Partisi Milliyetçi Parti'nin lideri bu çağrıyı yaptı diye herkes çok şaşırdı.
19:10Bana da baştan beri çok mantıklı gelen bir şey.
19:14Çünkü şey yani ne objektif bir bakış açısıyla baktığınızda Kürt siyaseti hani hapiste olan kısmı, Öcalan, Demirtaş.
19:27Yani burada bir ideoloji var.
19:29İdeoloji ile konuşuluyor.
19:31İdeoloji dediğim hani biz özerk yapı değil yani orada gerçekten çok temeli olan, bilimsel temeli olan bir yandan da bir argüman üretiliyor.
19:42Bir ideoloji oluşuyor.
19:43O ideolojinin karşısına biraz daha hani kendi ideolojisini çok tarif etmemiş, biraz daha pragmatik unsurlar tarafından kurulanan,
19:51AK Parti'den gelmesindense bir ideolojiyi temsil eden bir liderden gelmesi iki tarafı biraz birbirine eşitledi diye düşünüyorum.
20:00Yani o AK Parti'den bir şey gelseydi herkes onu bir nevi pazarlık olarak alacaktı.
20:05Ama Bahçeli'den geldiği için bu noktada da biraz hatta bu güvensizliğin de ana sebepleri demeyelim bir faktörü sanıyorum.
20:15Bir yandan Türkiye'nin otoriterleştiği, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın otoriterleştiği bir döneme denk gelmesi.
20:21Tam olarak evet Bahçeli'nin çıkışıyla hatta bu süreçte şunu çok konuştuk.
20:25İşte Bahçeli süreci yürütmek istiyor da sanki AKP ve Cumhurbaşkanı Erdoğan bir noktada, bazı noktalarda hatta bu operasyonları yaparak bu sürece zarar veriyor gibi yorumlar bile yapıldı iki kanattan da.
20:38Tam bu iki dönemin denk gelmesi yani muhalefete operasyonlar, Türkiye'nin bir seçimsizleştirme sürecine girdiğine savunanlar var.
20:45Bir yandan da çözüm süreci olması biraz bu da o temkinli durma halini, gri alanda durma halini tetiklemiyor mu?
20:51Muhtemelen tetikliyor çünkü, nasıl ifade etmek lazım onu?
21:00Bence yani bir kere şuradan başlayayım.
21:05AK Parti ve Erdoğan bir sürece başladığı zaman o bütün devlet unsurları ve etrafındaki bütün ona destek olması gereken unsurların her birisi de aynı seviyede ikna olduğu anlamına gelmiyor büyük ihtimalle.
21:18Yani hani 19 Mart'ın böyle bir şey olduğunu görmemek çok zor.
21:22Çünkü Ankara'daki bir sürü unsurun, bir kısım bürokrasinin buna hazırlıklı olmadığını bir sürü parametreden görüyorsunuz.
21:31Yani Erdoğan'ın normal siyasi kariyerine bakarsanız ben işte diploma iptaliyle tutuklama gözaltı arasında bir süre kalırdı diye düşünürdüm.
21:41Yani peş peşe olması hani belli ki orada bir hızlı hareket etme gereksinimi olmuş iktidar tarafında.
21:48Bütün devleti ikna etmiş olduğunu sanmıyorum Kürt meselesiyle ilgili.
21:53Yani başka türlü bakarsak bu Kürt meselesi dediğiniz yani son terörsüz Türkiye diye adlandırılan mesele esasında çok bir sürü unsurun, siyasi aktörün, sivil toplum kuruluşunun, bir sürü ülke yönetiminin, bir sürü ülke gizli servisinin işine de gelmeyen bir şey.
22:11Yani Türkiye'de böyle bir sürecin başlaması, barışa giden, artık büyük ordulara, büyük tehcizatlara para harcamayı gerektirmeyen bir ülke için çok toksik olmuş bir meselenin hal olmasından bahsediyoruz.
22:28Buna ikna olmayacak çok insan var.
22:32Dolayısıyla ben bu süreçte Erdoğan'ın zaten hani böyle herkesi ikna ettiğini sanmıyorum bu konuda.
22:39O da toplumun en küçük zerresine kadar tezahür eder.
22:43Yani oradaki bir polis memuru bir şey duyar.
22:45O işte akrabalarını anlatır.
22:47O oradan onu duyar.
22:49Öyle iki tane hikaye gelirse insanın kafasında bu işle ilgili tereddütler en basit en hani konudan uzak vatandaşı bile tezahür eder.
22:58Zaten spekülatif haberler vesaire de yapılıyor.
23:01Şu kadar örgüt üyesi bırakıldı falan gibi.
23:03Tabii yani o bence işte şey zor bir süreç yani şöyle bunu Erdoğan niye yapıyor ya da iktidar bunu niye yapıyor diye sorarsanız ben biraz romantik taraftan bakmak istiyorum müsaadenizle.
23:17Tabii ki orada bir sürü işte erken seçim kararı, anayasa değişikliği çünkü işte HDP grubuyla bir araya geldiğinde AK Parti anayasa değişikliğini referanduma götürebiliyor.
23:27Herkesin aklına o geliyor işte bu tip ya da bir seçimde erken seçim kararında destek vermesi.
23:34Ben hani tabii ki Kürt siyaseti için mesele bundan çok daha büyük olduğunu düşünüyorum.
23:37Hani masadaki bir sürü şeyi aldım verdim yapıyorlar büyük bir ihtimalle.
23:42Onların da gizli saklı dönmesinde bir sakınca görmüyorum.
23:45Ama dediğim gibi Erdoğan için romantik taraf dediğim şu.
23:48Türkiye'ye nasıl bakan bir lider olursanız olun hani bir sürü toplumun önemli bir kısmının eleştirdiği bir lider olabilirsiniz.
23:58Bir kısmının sadece sevdiği bir lider olabilirsiniz ama Türkiye gibi bir ülkede Kürt meselesini hallettim diyebilmek çok önemli bir meseledir.
24:06Dolayısıyla sadece bunun peşinde bile olabilir bir siyasi aktör Türkiye'de.
24:10Tabii ki bir sürü pragmatik amacı vardır.
24:14Bundan bir faydacı yaklaşım vardır siyasetçi olarak.
24:18Ama bence bu bile çok büyük bir meseledir.
24:19Yani bu yola çıkmaya cesaret etmek öyle sadece hani buradan bu kazanımı elde edeceğiz diye yapılacak bir adım değil.
24:26Çok iddialı bir adım.
24:28Dolayısıyla o kadar güçlü bir şeyi gerçekten hani tabircayız tarihe geçmek için bile ister bir lider diye düşünüyorum.
24:37Yani çünkü önemli bir mesele ama dediğim gibi bu duygusal da bakılacak bir mesele değil.
24:45Çünkü işin içinde bir sürü denklem var.
24:47Yani Kürt meselesi bir sürü insanın da yani Kürt meselesi diye bir problem olması Türkiye'de bir sürü insanın da ekmek kapısı dünyada.
24:56Dolayısıyla bütün o denklemleri beraber çözebilecek mi?
25:00Yani bu iktidar sadece iktidar meselesi değil.
25:03Çünkü bu mesele esasında muhalefetin de bir tarafından biz de bunun içine girmek istiyoruz demesi gereken bir meseleydi.
25:10Aslında dışında kalmıyor yani tabanından zaman zaman eleştirileri alsam.
25:14Ya tabii ki orada iktidar tarafı da muhalefeti hiçbir zaman bu tezgah diyorsak buna ya da bu masa diyorsak bunun içine sokmamaya çalışacaktır.
25:23Ama hani bu neticede çok daha güçsüz bir siyasi ekosistem olmasına rağmen Kürt siyaseti o anlamda o mücadeleyi kendi çapında sürdürüyor.
25:33Yani pazarlık yapma mücadelesi.
25:35Evet.
25:35Çünkü bu böyle bir şeydir her zaman için.
25:38Bunu böyle yani hani ideolojik bir çizgi çizip böyle düşünen onun dışındadır, böyle düşünmeyen benim taraftadır.
25:46Yani bu o çizgiyi çizmemek gerekiyor.
25:48Peki tam burada bu meseleyi kapatmadan evvel şimdi Erdoğan'ın pragmatist bir lider olduğu analiz zaten çeşitli zamanlarda yapılır.
25:57Bu meseleyi bir şekilde çözen lider olacak oluşu belki de işte ona yazacak bir şekilde o rakamlara etki edecek bir şeydir.
26:05Ama dediğim gibi daha en ciddi şeyleri konuşmadığımız noktada bile bir gri alanda durma halinde olan insanlar o en ciddi mevzulara geldiğimizde biraz daha bu sürecin arkasından çekilirlerse.
26:17Yani o rakamların artık Erdoğan'ın aleyhine işlediği gibi bir şey ortaya çıkarsa aslında tam o pragmatistlikten kaynaklanan şekilde tam tersi bir karar verip belki aslında biraz endişeler de buraya varıyor gibi sanki.
26:30Çünkü bir masadan kalkmak belki bir süreci olduğu yerde kesmek ya da geriye dönmek gibi Erdoğan'ın yapabileceği başka hamlelerden de korkuluyor.
26:38Siz ne düşünüyorsunuz orada bu süreci yürütüyor olmak Cumhurbaşkanı Erdoğan'a verilen desteği bir şekilde ket vuran bir şey olursa o zaman ne olur sizce?
26:48Yani işte dediğim gibi ben biraz daha iyi niyetli bakıyorum Kürt meselesi söz konusu olunca yani orada kendim bahsettiğiniz bir liderin içinde kaldığı pozisyonda ben kalmış olsam bu meselenin meyvelerini çok hızlı toplamaya çalışırım.
27:09Göstermelik olsa bile Kürt meselesiyle ilgili.
27:12İşte bilmiyorum ne yaparsınız yani ben siyasi stratejist değilim ama yani Erdoğan'ın bence onu planlar mı planlamaz mı böyle bir şey düşünüyorum bilmiyorum ama
27:26hani çünkü bu muhtemelen uluslararası arenada da hani çok prim toplayacağı bir mesele Kürt meselesini çözme meselesi bir siyasi bir silahlı örgüte silah bıraktırma gücü falan bunlar uluslararası arenada çok prim yapan durumlar.
27:47Yani çünkü şu anda Erdoğan Avrupa'da bir herhalde yani adına pazarlık demek çok ayıp bir şey olur mu bilmiyorum ama muhtemelen masalara oturuyor ve bir ne istikşafi görüşmeler mi yapıyor derler dış işleri deki insanlar yani işte şey negotiation yapıyor.
28:04Nelerle ilgili yapıyor hani kime ne yani orada şey hani hepimizin derdi ne üçkağıt hesaplar dönüyor bilmiyoruz onları onu gerçekten iddia etmek güç.
28:14Ama hani işte siyasetçilerimiz ve dünyada da olan bir şey bu hani esasında sıra dışı çizgi dışı bir hareket yaptıklarında bu tip büyük meselelerin kararlarını verirken bir sürü insanın hani büyük kazanımlar elde edeceği de bir yandan kararlar verirken bir ihale yapmak bir savunma ihalesi yapmak yani işte birkaç gün sonra F-35 meselesi konuşulacak biz onun karşısında bir şeyler alacağız.
28:38Şimdi bunların hepsi ne siz ne kadar biz ne kadar hani anti kapitalist insanlar olarak çok kötü hareketler gibi tarif etsek de o da dönüyor diyor ki kendi kitlesine ben burada böyle bir kazanım elde ettim bu işte benim başarımdır diyor.
28:54Yani oradaki o oyunu nasıl oynadığını görüp de hareket etmek gerekiyor biraz.
28:59Erdoğan'ın meyveleri toplamazsa ve hani bu böyle işte ne bileyim derin devlet diyeceğimiz ya da bu işten memnun olmayan insanların masaya getireceği bir takım eylemsel durumlar olur da bak siz yapıyordunuz ama bak neler oldu denilen bir atmosfer oluşabilirse orada bir şey yapabilir.
29:21Kayıp yaşayabilir ama yani işte yani gene söylüyorum kayıp yaşar sonra geri alıyor Erdoğan yani ona bakarsanız seçimden yani 14 Mayıs seçiminden sadece 8-9 ay önce Türkiye'nin 3'te 2'si Erdoğan kazanırsa olumsuz olur diyordu.
29:40O adım adım bir takım hamlelerle düştü.
29:44Yani gene aynı yani bir yerde düşer ama hani kazanması için de başka bir oyun yapar yani satrançı oynamaya devam edecektir sonuna kadar.
29:51Evet aslında Erdoğan'a son belki birkaç seçimde kazandıran da her zaman bütün o herkesin %100 onayını almış olmaktan ziyade belki de şu oluyor karşı tarafın o onayı almaması ya da teraziye konduğunda bir şekilde yine Erdoğan'ın yukarıda kalması hali.
30:10Şimdi böyle şeyi soracağım.
30:11Evet o terazi vatandaşın önüne gelince Erdoğan'ın ağırlıkta kalması daha büyük ihtimal oluyor.
30:17Şimdi İmamoğlu'nun da olmadığı bir denklem zaten peki bir yandan sürekli biz şunu görmeye başladık siyasette Cumhuriyet Halk Partisi'nden AKP'ye geçişler işte düzey düzey farklı belediyelerde vesaire tabii muhalefet bunu işte insanların tehdit edildikleri yönünde falan açıklamaya çalışıyor ama bir yandan da işte çok büyük bir mutabakatla gitmiş oy vermiş bir belediye başkanı seçmiş insanın o kişinin yarın belki de çok karşıtı olduğu bir partiye geçişini izliyor.
30:44İşte bu rozet takma törenlerini izliyor.
30:47Bu noktada siyasete duyduğu yani iki tarafta hangi muhalefet ya da iktidar tarafında da olsa siyasete ve siyasetçiye duyduğu güvenin bir şekilde aşınıyor olması lazım.
30:58Bu rakamlara yansıyor mu?
30:59Şu aşamada yansımıyor yani yansımıyor derken daha bu tip şeylere çok hızlı tepki vermiyor insanlar.
31:06Yani çok hızlı ertesi günü sosyal medyadan bağırıp çağırıyor ama o hani hadi oy ver dediğinde ne kadar fikrini değiştirir o ayrı mesele.
31:15Bir kere o o kadar kolay yansımaz zaten.
31:18Yani ben şey meselesini bu bir partiden seçilmiş bir insanın başka bir partiye geçme meselesini hani siyasi ekosistemin çözmesini bekliyorum açıkçası.
31:32Çünkü çok gerçekten vatanda yani beslendiği şey olan seçmeni çok aldatan bir durum bu.
31:38Yani tamam biz artık Türkiye'de o kadar değil ideolojik partiler ya da bir belediye başkanının bir ideolojiden bir ideolojiye geçtim demesi çok belki kimseyi etkilemez fiili olarak.
31:52Ama insanların verdiği oyun sana mı verildiğini o partiye mi verildiğini sen bilmiyorsun.
31:59Bunu bir araştırmayla çözmek o kadar kolay değil.
32:02Kendi kendine bir siyaseti diyebilir ki o benim oyum zaten.
32:05İşte CHP'nin oyu değildi.
32:07O benim oyumdu.
32:08Ben o yüzden o oyla o tercih unsuruyla başka bir partiye geçebilirim.
32:13Ama bu hiçbir zaman hiçbir siyasetçinin garanti edemeyeceği bir şey.
32:16Yani çok zor bir belediye başkanı adayı bu benim oyum sadece partiyle ilgisi yok.
32:22Kolay bir iddia değil o yani bir araştırmacı olarak onu ben iddia edemem hiçbir siyasetçi bana böyle bir şeyi ölç dese.
32:29Çok zor bir şey.
32:30Yani çünkü o çok insanın içinde olan bir tercih unsuru.
32:34O yüzden de bir kere onun genel yanlış kabul edilmesi gerektiğini düşünüyorum her şeyden önce.
32:41Mide bulandıran bir tarafı var.
32:43Evet.
32:43Bir de Türkiye toplumu bu tip şeylere yani artık nasıl söyleyeyim bir şeyler çok görünür olduğu zaman yani işte bir takım davaların çok siyasi olduğu zaman hani seçilmiş insanlara tehditle ya da işte önlerine şey koyarak,
33:02kaldıraç koyarak yani leverage koyarak, hediyeler koyarak bir teşvik ederek kendisine çekme hali gibi şeylere bunların artmasına toplum bir tepki gösteriyor genelde bu ülkede.
33:16Ama fiili olarak bunun nereye varacağını ancak toplumun kendi o tek aklı bilebiliyor.
33:27Yani bu toplum şunu yapacak bu seçimde buna ders verecek yani biz sayısal olarak bir şey ölçüyoruz ama onun gerçekten toplumun zihninde ne anlama geldiğini ölçmek bambaşka bir şey.
33:38Yani bir toplum niye bir siyasetçiye ne zaman ceza verir ne zaman önünü keser onu gerçekten bilmek tahmin etmek bence şimdilik çok zor ama en azından ümit yani bu sayılar ona dalalet yani insanlar bir tereddütü var bir temkinli bakıyorlar.
33:59Yani insanlar iktidarın yaptığı her yeni hamleye bir de hayat çok zor artık.
34:04Tabii hayat da çok zor yani o da yani hani çok hani Belarus'taki gibi yaşıyor olsa herkes otoriter rejimle mesele yaşamaz.
34:13Yani Belarus'un hikayesi biraz o ya.
34:14Bence Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın da herhalde en büyük halini kapıdır seçime giderken.
34:19Belki ekonomiye dair bütün bu sorunları biraz daha azaltırsa bile zaten işi daha kolay olacaktır.
34:25Şimdi bir yandan tabii ekonomiye gelmişken hemen şunu soracağım.
34:28Sizin yine farklı platformlarda bu gençlerin ne istediğine ilişkin yaptığınız programlar vardı.
34:34Orada tabii 19 Mart'ı biraz o protesto dalgasını da gençler başlatmış gibi oldu.
34:39Baktığınız zaman bence en zor olan da onların hayatları.
34:43Çünkü işte bir okulu kazandığında bir şekilde onu karşılayıp okumak çok zor.
34:49Mezun olsan iş bulmak çok zor.
34:51İş bulsan kazandığın parayla geçinmek çok zor.
34:54Emeklilerden bile daha kötü bence bir halde olan varsa gençler.
34:58Bu çok doğru tarif.
34:58Çünkü hiçbir şeyde hayal edemezler bir araba ev bile.
35:03Onlar ne istiyorlar?
35:04Türkiye'ye dair nasıl bir tahayyülleri var?
35:07Siyasete nasıl bakıyorlar?
35:08Sen gitmek mi istiyorlar çoğunlukla?
35:11Ne dersiniz?
35:11Dediklerinizi sayılarda teyit ediyor.
35:15Şöyle diyeyim.
35:16Yani öğrenciler toplumun yapısı itibariyle çelişki yaşayan bir kitle.
35:24Yani ne demek istiyorum?
35:24Sosyal sermayesi, hoşgörüsü, modernlik algısı ve modern pratikleri en yüksek küme.
35:31Ama kazanımı en düşük küme.
35:34Bir kere her şeyden önce böyle bir problem var.
35:35Bu da esasında bizim sayılarımızda üniversite öğrencisi, Türkiye'deki üniversite öğrencileri dediğiniz kümenin şeyi, depresyonu, ki biz depresyon indeksi diye bir şey ölçüyoruz.
35:506 soruyla 2015'den beri 2 senede bir.
35:52O eski, yani ondan 10 sene evvelsine baksanız, gençler daha az depresif yetişkinlere göre idi öğrencilerde dair.
36:01Tam tersineydi.
36:01Şimdi pandemiden sonra bu biraz tersine döndü.
36:04Yani gençler yetişkinlerden daha depresif ölçülmeye başlandı.
36:09Üniversite öğrencileri de onun pik yaptığı nokta olarak gözüküyor.
36:15Yani mutsuzluk ve depresyon anlamında.
36:17E tabi bu çok birkaç sebebi var.
36:20Dediğim gibi bir kere o çelişki kolay bir çelişki değil.
36:22Çünkü yani siz bir kazanım elde etmişsiniz.
36:25Yani Starbucks'taki ya da güzel bir kahve dükkanındaki bir kahve, hani bir kuşak öncesi bize çok gereksiz bir harcama gibi gelirken, kardını doyuramazken bir üniversite öğrencisi.
36:36Niye güzel bir kahve içmek için bu kadar para veriyorsun simitle doymaya çalışırken diyoruz.
36:43Halbuki onun için kazanım.
36:45Biz onu çok büyük bir mesele olarak görüyoruz.
36:47Çok şekilci olarak görüyoruz.
36:48Halbuki onun için bir kazanım.
36:50Yani o onun hak ettiği şey.
36:52Çok basit bir şey kendi kazanımı dahilinde.
36:55Ve içinde bir hayat pratiği barındırıyor.
36:57Yani hani bizim tamah ettiğimiz gibi hani bir kahve köşesinde dayıların yanında çay karış.
37:06Tırıp da hani bir büzüşerek içmek yerine.
37:08Kültürü de var.
37:09O bir hani kendini daha özgüvenli hissettiği bir yerde kendisini nispeten belli bir standartta servis sunar.
37:15Yani orada bir hayat pratiği var.
37:17Onu sadece bir kahve diye düşünmemek lazım.
37:19Bu bir örnek.
37:19Bunun gibi yüzlerce şeyi sıralayabilirim.
37:21Peki daha iyi giyinmek vesaire.
37:23Daha iyi giyinmek tabii.
37:24Yurt dışına gitmek amaktır.
37:25Çünkü biraz sosyal medya sonrası algı her şeyde oldu.
37:28Yani kendimizin dış görünüşü önemli.
37:32Hani bizim benim üniversitedeki zamanımdaki gibi hani işte şey hani paçoz giyinmek diye bir şey yok.
37:40Yani tabii ağırlıklı genel bir şeyden bahsediyorum.
37:42E bu kazanımları elinden alınıyor gibi hissedince de 19 Mart'ta hiçbir şey kaybedecekleri hiçbir şey yokken yok oldukları için sokağa çıkabilirler.
37:51Yani onların anne babalarının da siniri öfkesi vardı hükümete ve iktidara karşı geçim sıkıntısından dolayı ama biraz 19 Mart'ın gelişini gösteren hani testi kırılmadan tokat atalım hamleleri vardı ya işte Ayşe Barım olsun, TÜSİAD olsun.
38:08Yani bir takım böyle ne kadar gereksiz hukuk müdahaleleri dediğimiz hepimizin olaylar oldu.
38:14Onlar biraz hani herkesi hani her sınıftan insanı diyorum en başta konuştuğumuz mesele var ya Erdoğan'ın global anlamda bir mücadelenin bir pazarlıklar sinsilesinin içine girdiği ve orada iç politikaya hani akılcı değil biraz daha sert bir şekilde durdurma hali bu işime karışmayın deme hali gibi yani çok genel bakış açısıyla hissediyorum.
38:39Şey yani o halede yani o testi kırılmadan tokadın patlatılması haline yetişkinler biraz kendilerini geri çektiler ama 19 Mart'ta beklenmeyen bir şeydi bence öğrencilerin sokağa çıkıp da eylem yapması.
38:57Çünkü orada bir sindirildiğine inanılan bir toplum vardı iktidar tarafından diye düşünüyorum.
39:04Öğrenciler onu biraz o oyunu tersine çevirdiler ama hani neyine kadar neticede değiştirdi biraz en başta konuştuk.
39:11Ama tabii ki orada bir nüve olduğunu artık hepimiz biliyoruz.
39:14Gençliğin artık apolitik olmadığını nihilist olmadığını esasında siyasetin her tercih bir siyasettir lafına hitap eden bir siyasetle ilişkileri olduğunu yani bir partiye oy vermiyor olmaları sorulduğunda yarısından çoğunun kararsız ya da oy kullanmaz olması onları apolitik yapmıyor.
39:35Politikanın onların önüne onların tercih edeceği bir seçenek getirmediği anlamına geliyor.
39:41Siyasi ekosistemden gençlerin her anlamda yani toplumsal veri anlamında koptuğunu da birazcık ispatı.
39:48Evet.
39:49Bir psikiyatr söylüyordu sanırım Gülcan Özer ilk kez bir kuşak bir öncekinden daha sefil bir durumda diye ekonomik olarak.
39:58Gerçekten bir yerde bir standartlar var kazanılmış bir şey var ama bir de ona ulaşamama hali.
40:03Son olsun şimdi bir yandan siz çok uzun yıllardır Türkiye'nin sekülerleşmesini sekülerleşme oranını ölçüyorsunuz ona dair de çeşitli platformlarda anlatıyorsunuz bir konuşmak istiyorum orada gördüklerinizi.
40:15Çünkü işte belki bu gençlerin de artık bir kahve içmek istiyor oluşu bu yaşam pratiğinin değişmesiyle de ilgili olabilir.
40:23Neler söylersiniz veriler ne diyor?
40:26Türkiye dindar bir ülke sekülerleşen ama dindar bir ülke.
40:30Hala dindar.
40:31Tabii hala yani hala büyük çoğunluk namaz kılıyorum oruç tutuyorum diyor.
40:36Yani ben dinle ilişkim yok yani o kadar hani dindar değilim inancım var ama dini pratikleri yerine getirmiyorum dediğiniz kümeyi de içine toplasanız işte yüzde on beşleri yirmileri geçmiyor.
40:51Yüzde sekseni kendini dindar yani dini pratikleri yerine getirmeye çalışan ve ya da çalışıyorum, yapıyorum hepsini yerine getiriyorum diyen insanlardan oluşuyor.
41:01Dolayısıyla hala dindar bir ülkeyiz.
41:03Yani bu sadece bu sorudan değil namaz kılma oranı, oruç tutma oranı, kadınların hala yarısının örtülü olması işte yani hala büyük çoğunluğun,
41:14yani yüzde elliden fazlanın ahlak eğitiminde dinin rolü olması gerektiğini savunduğu bir ülke burası.
41:21Dolayısıyla hala dinin bir rolü, gücü her anlamda var yani kaçınılmaz şekilde.
41:28Yani bir Fransa değiliz yani Fransa'da yarıdan fazlası, yüzde elli iki mertebesinde insan bir dini kitaba inanmadığını söylüyor mesela.
41:36Yani hani çok kimse bu anlamda karşılaştıracak bir tarafımız yok Avrupa ile dindar bir ülkeyiz.
41:42Ama son 20 senenin bulgularına baktığınızda her anlamda sekülerleşmeye doğru gidiyoruz.
41:49İşte Volkan Hoca'nın, Volkan Aziz Hoca'nın tarifiyle sekülerleşme dediğimizde doğaüstü bir parametreye göre yaşamamı hali.
41:59Yani doğaüstü olarak gördüğümüz işte Allah gördüğümüz yani doğaüstü olan bir unsura yani bu fal da olabilir.
42:07Hani böyle bir hani Tibet'teki 4000 tanrıdan bir tanesi de olabilir ya da işte astroloji aslında işte burçlar dediğim gibi o da olabilir.
42:15Ama hani doğaüstü bir şeye göre hayatını dizayn etme hali sekülerliğin karşıtı.
42:27Türkiye o yöne doğru giden bir ülke.
42:29Nereden anlıyoruz işte dediğim gibi hani bu bir kere yüzde bir ikiydi kendini dinsiz ya da ateist tarif eden yüzde yediye sekize yükseldi.
42:38Yani tabii biz dinsiz misin diye sormuyoruz yani.
42:40Dinin gereklerine inanmayan birisi, dine inanmayan birisi olarak tarife hangisine uyuyorsun bunlardan diye o sofuya kadar gidiyor.
42:48Orada bir kere hani o kendini dinle ilişkisiz tarif edenlerin oranında artış var.
42:54Namaz kılma, oruç tutma oranlarında bir azalma var.
42:59Yani geçtiğimiz 15 seneye baktığımızda ne kadar bir azalma var.
43:02Yani bir anda oruç tutmaz bir memleket haline gelmiş değiliz.
43:05Ama işte yani hani hiç oruçla işim olmaz diyen oranı sadece yüzde üçgen, yüzde dörtgen o yüzde on beşlere, yirmilere gelmiş durumda.
43:16İşte her gün tuttum diyenlerin oranı çok çok azalmıyor.
43:20Çünkü onlar hani ayrı bir hayat pratiği oruç da öyle.
43:23Ama namaz kılma oranı azalıyor.
43:26Biraz daha evde oturan yaşlı kadınların beş vakit daha çok namaz kıldığını görüyorsunuz.
43:31Hayat pratiğinin, çalışma pratiğinin içine sığmıyor biraz da ondan.
43:34E tabii onların hepsi birbirini etkiliyor.
43:37Yani o namaz kılamamaktan dolayı sadece bu ülke sekülerleşmiyor.
43:43Ama birçok şey bu.
43:44Yani eğitim bunun içine giriyor.
43:47Eğitimle bakmak hani bir takım doğa üstünü sorgulamanızı sebep veriyor.
43:51Daha rasyonel bakmak hayata.
43:53Hani eğer bir mühendislikte okuyorsanız falan.
43:56Yani hani bütün mühendislik öğrencilerini bir yöne çevirmiyor o eğitim tabii.
44:00Ama yani orada yavaş yavaş bir süzülme oluyor.
44:03Örtülen kadın oranı düşüyor.
44:06Yani kimse başını açıyor diye tarif edemeyiz.
44:08Gençler daha az örtünüyor.
44:10İnsanların ifadesinde de değişen şeyler var.
44:13Yani kadınların toplumdaki yeri ya da ahlak eğitiminde dinin rolünün olması, din dersinin mecburi olması.
44:22Bu tip oranlar hala büyük çoğunluk din tarafında, dindar tarafında o yönde, o vektörde cevaplar veriyor.
44:32Ama azaldıklarını görüyorsunuz.
44:34Yani sekülerleşmeye doğru bir gidiş var.
44:36Geri dönme ihtimali olur mu olmaz mı o.
44:39Zor.
44:39Bu benim iddia edebileceğim bir şey değil ama bu biraz 1923'ten de başlayan bir hikaye olduğu için.
44:44Biz 100 senelik verileri bir oraya koyduğumuzda.
44:47Yani hani ülkenin sadece %5'i okuma yazma biliyorken şimdi %5'i okuma yazma bilmiyor.
44:53Onlar da 44-50 yaş üstü, kadınlar %80'i.
44:58Şimdi bu değişim bile her şey, o değişim, o vektör hiçbir zaman geri gitmemiş.
45:02Dolayısıyla insanların hani daha modern pratiklere sahip olması hali, dolayısıyla daha modern değerlere sahip olması hali,
45:10hani 100 sene evvelden başlayan ama son 15 senede bizim ince ince ölçebildiğimiz bir şey olarak söylüyorum.
45:16Yani orada hiç geriye dönen bir vektör görmüyoruz.
45:18Ama dediğim gibi hala onun biraz mizahi olarak tarifini öyle yapıyoruz.
45:24Yani seküler bir uzaylı olsanız hala düşmek isteyeceğiniz ülke Türkiye değil tabii ki.
45:30Peki bir de nedenlerine ilişkin yani sizce neden böyle ilerliyor grafik?
45:36Sekülerleşmeyi getiren, tetikleyen şeyler dediğiniz o modernleşme bir yandan ileri gitmemesi.
45:41Çok şey var işte genel, Türkiye'nin genel hikayesi biraz o yöne doğru yetiyor.
45:44Yani eğitime bir kere göç çok önemli etken yani iç göç.
45:50Çok hızlı oluyor dünyanın her yerinde iç göç var, metropolleşme var yani işte neoliberal ekonomiler falan.
45:57Her yerde olan bir şey ama Türkiye'de bir iki farkı var.
46:00Bir kere hani bir yerdeki insanlar bir yere gelmiyor.
46:04Birçok yerlerden bir metropollere geliyorlar.
46:08Dolayısıyla orada çok büyük bir blending, harmanlaşma oluyor.
46:11Yani birisinin sadece tek bir grubun Sivaslıların, Trabzonların sözü geçer olmuyor.
46:17Belli sektörlerde falan olabilir tabii ama.
46:20Yani bir kere o çok büyük bir değişiklik, çok hızlı oluyor.
46:23Kaybolabiliyorsunuz.
46:24Kaybolabiliyorsunuz.
46:24Evet yani kendi o neredeyse arkayık diyeceğiniz bir takım şeylerinizden, köklerinizden kurtulma yöntemi demeyeyim de ona sebep oluyor.
46:35Metropole gelince metropolde refah halinde yaşayanların, kentlerde refah halinde yaşayanların eğitimli kesim olduğu gözleniyor.
46:43Ve toplumsal olarak eğitimi önemsiyoruz.
46:45Yani o çok önemli bir sosyoekonomik statü atlama aracı oluyor eğitim.
46:52Her anlamda.
46:53Yani dolayısıyla muhafazakar, mütedeyyin, fakir insanlar da yani bunların üçü bir araya geldiğinde bile çocuklarını eğitime gönderiyorlar ki.
47:00O eğitime maruz kaldıkça zaten hani o modern değerler artıyor, modern pratipler gelişiyor.
47:07Hani farklı hayatlar görmeye başlıyorsunuz.
47:09Kalkmayı dışarıda içebiliyoruz.
47:10Tabii sosyal medyayı, sosyal medyanın çok büyük etkisi var burada.
47:14Yani bir de orada bir anda algı da açıldı.
47:16Yani hani şehre gelince, belli mahallelere sadece geçince iki bir yaşam tarzını elinizdeki telefondan her türlüsünü görebiliyorsunuz.
47:25Dolayısıyla ben bu hayatı da yaşayabilirim diyeceğiniz bir sürü hayatlar görüyorsunuz.
47:29Tabii ki hani o bir entertainment için önünüze geliyor yani sizi etkilemek için.
47:34Ama gene de insanın da zihni onlar arasında seçenek bulmak kabiliyetinde.
47:39Dolayısıyla hani o metropolleşme, eğitime daha fazla maruz kalma,
47:46metropoldeki çalışma o hayatta kalma mücadelesinde dini pratiklerin kolaylaştırıcı olmaması,
47:53zaman içerisinde siyasetin dini kirletmesi, onun da bence etkisini söylemek gerekiyor burada.
48:00Yani hani orada tek suçlu onlar değil ama bütün yani ben bunu son 25 sene AK Parti iktidarından bahsetmiyorum.
48:07Ondan evvel de hani siyaset tarafından din çok kirletilmiş bir şeydir geçmişe yönelik olarak.
48:12Türkiye siyasetinde.
48:14Çok kullanılmış, çok istismar edilmiş.
48:18Yani bence halka ayıp edilmiş bir hikayedir.
48:22Siyasetin Türkiye'deki İslamiyetle ilişkisi.
48:25Ama onun da etkisi var.
48:29Bütün bunları bir araya topladığınızda Türkiye'nin bir vektörü var.
48:32O da işte modern pratikler üzerinden.
48:34Yani kahve içmeyi bunun içine dahil edebilirsiniz.
48:37Ya da rahat bir kıyafetle dolaşmayı.
48:40Yani bunların hepsi modern pratikleri.
48:42O ayrı bir alan, onu açıklama hali ama bence vektörü o modern diyebildiğimiz yere gidiyor.
48:48Siyaset ama kendi bildiğim, yani siyaset o ritimde değil.
48:52Yakalayamıyor.
48:53Yakalayamıyor.
48:53Yani top, bunu şimdi lafın sonuna geldik.
48:56Uzatmayayım ama bizim hani çoklu bir tekabiliyet analize diye bir hesabımız var.
49:00Orada 10 senelik, 15 senelik verilere baktığınızda.
49:04Yani o bir sürü ölçtüğümüz şeyi bir araya koyduğumuzda.
49:07Gerçekten onu böyle hani bir harita üzerinde, x'ye ekseninde bir yere doğru gittiğini görüyorsunuz.
49:12Türkiye'nin geçtiğimiz 15 sene içerisinde.
49:15Ama siyasi, yani bir partinin siyasi seçmenleri kümesi dediğiniz şeyler ufalıyor her şeyden önce.
49:22Bütün siyasi ekosistemde.
49:24AK Parti'ninki de eriyor, MHP'ninki de CHP'ninki de eriyor.
49:27Yani core seçmen diye tarif edeceğimiz, yani çekirdek seçmen azalıyor oranı olarak ve o çekirdek seçmen de yani o siyasi ekosistem demek o.
49:37O kendi içinde kalıyor.
49:39O vektöre doğru gitmiyor.
49:40Modern değerler, pratikler, hoşgörü, demokrasi, neye özendiğiniz, kitap okuma, konsere gitme.
49:46Yani onların hepsi bir araya koyduğunuzda bir vektör tarif ediyor Türkiye.
49:50Siyasi ekosistem, yani onların hala hardcore seçmenleri, çekirdek seçmenleri.
49:57Onlar o ilerlemede paralel değil, kendi içinde spiral çiziyorlar.
50:00Yani bilmiyorum grafik olarak anlatabilir miyim size ama yani sayısal olarak baktığınızda bile topluma,
50:07hani siyasetle toplumun gittiği yön bayağı arada makas olan, kopukluk olan bir mesele.
50:14Yani hala da siyasetin bununla idrak ettiğini sanmıyorum.
50:17Yani siyaset derken gerçekten her siyasi, yani buna köşe yazısı yazanı da dahil ediyorum.
50:23Çünkü o da siyasi ekosistemin parçası ya da YouTube'da konuşanları da ona dahil ediyorum.
50:28Peki. Aydın Bey'e çok teşekkür ederim.
50:30Umarım.
50:30Çok keyifli bir sohbet oldu. İyi ki geldiniz.
50:33Teşekkür ederim.
50:33Vallahi anlatmaya, aktarmaya çalıştık. Umarım izleyenler için de keyifli olmuştur.
50:37Sevgili izleyenler.
50:39Teşekkür ederiz.
50:41Sizler için konda araştırma genel müdürü Aydın Erdem'i ağırladım efendim.
50:44En çok konuştuğumuz konuları bir de Aydın Bey'le konuştuk.
50:47Veriler aslında ışığında konuşmaya çalıştık sizler için.
50:50Özellikle tabii şu anda muhalefete yönelik operasyonlar çok tartışılıyor.
50:55Türkiye'nin bir siyasi havası var.
50:57Bu hava giderek bulanık bir hale geliyor.
50:59Endişeler artıyor.
51:01Bir an ekonomik durumlar, sıkıntılar artmaya devam ediyor tabii.
51:04Ne olacak durumlar ilerleyen günlerde bizlere neler anlatıyor?
51:08Bütün bu veriler sizler için konuştuk.
51:10Şimdilik noktalıyorum.
51:12Hoşçakalın.
Yorumlar