00:001516'da Yavuz Sultan Selim'in fethiyle Osmanlı idaresine geçen yaklaşık 400 yıl Türk yönetiminde kalan Kudüs'ün önemi yeniden gündemde.
00:08Bizler de şimdi Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü'nün arşiv bölümündeyiz.
00:14Ve yanımızda eski yazı uzmanı Hakkı Şahin var.
00:18Burada Kudüs'le ilişkin Osmanlı döneminden kalma 170 bin tapu kaydı bulunuyor.
00:23Ve konumuzla birlikte bu kayıtların, bu tapu belgelerinin önemini konuşacağız.
00:27Efendim hoş geldiniz yanımıza öncelikle.
00:29Hoş bulduk, iyi yayınlar diliyorum.
00:31Burada gördüğümüz tapu belgelerinin önemli anlamı nedir? Bunlar neler ifade ediyordur?
00:36Örneğin şu an tam karşımızda duran belgenin niteliği nedir? Biraz açıklar mısınız?
00:41Elbette memnuniyetle.
00:43Üç kıta üzerinde oldukça geniş bir coğrafyada hakimiyet kuran Osmanlı Devleti,
00:47birçok milleti ve inanışı bünyesinde barındırmış resmi evrakın muhafazasına bugünkü tabirle arşivciyle büyük önem vermiştir.
00:54Bu belgelerin tutulduğu, muhafaza edildiği en önemli arşivlerden birisi de Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü arşividir.
01:01Osmanlı'dan devraldığımız bu zengin tarihi miras sadece Türkiye için değil,
01:05Osmanlı Devleti'nin yıkılmasından sonra aynı topraklarda devlet kurmuş,
01:09birçok milletin milli ve ortak tarihlerin tespiti ve yazılmasında başvurulabilecek en önemli kaynaklardır.
01:14Osmanlı hudutları dahilindeki tüm bölgelerde arazi, nüfus, yetiştirilen hayvan ve ürünlerin çeşit ve miktarları ile
01:22gelirlerini kayıt altına alarak tapu tahrir defteri oluşturdu.
01:26Yani bunlar mülkiyet öncesi döneme aittir.
01:29Soru konusu ettiğiniz defterimiz Kudüs'e ait efkaf defteridir.
01:34Kudüs'e ait arşivimizde askeri, idari ve mali konuları kapsayan 1562 yılından itibaren başlayan 9 tane tahrir defteri vardır.
01:46Bu tahrir defterlerinden olan Kudüs efkaf defteri 1562 tarihlidir.
01:54Ve burada 144 tane vakfın isimleri, gelirleri ve giderleri kayıt altına alınmıştır.
02:00Burada şahsi kayıtlar da bulunuyor değil mi? Sadece vakıf değil hakkı.
02:05Evet, evet. Şahsi kayıtlar da bulunuyor.
02:07Ki Osmanlı'da mülkiyet daha sonra dönemde başlıyor.
02:121839 Tahrir Tanzimat Fermanı'nın etkisiyle mülkiyet hakkı tanınıyor ve taşınmazlar kayıt altına alınıyor.
02:20Ve hak sahiplerine de tuğralı tapu senedi veriliyor.
02:23Bu görevi yerine getirmekle de defterhaneyi amire kalemi yetkili kılınıyor.
02:27Ve bu defterler iki nüshâ oluşturuluyor.
02:32Oluşturulan bir nüshâsı işlemin yapıldığı mahalle birimde kalıyor, diğer nüshâsı merkeze defterhaneye gönderiliyor.
02:39Mahallinde bu kayıda bir zarar gelirse doğal afet, yangın, sel gibi o zaman merkezden çoğaltılıp bu defter tekrar ilgili yere gönderiliyor.
02:49Peki bu kayıtların dijital ortama geçirilmesi söz konusu mu?
02:53Yani bunların korunma süreci nasıl işliyor?
02:55Arşivimizde iklimlendirme cihazları, nemlendirme cihazları mevcut.
03:01Yani arşiv standartlarına göre bir koruma sağlıyoruz.
03:06Ama biz bunları daha sonraki yıllara, gelecek nesneleri aktarmak için 2005 yılında bir proje başlattık.
03:13Tarif projesi.
03:15Ve bu proje kapsamında yurt dışına ait zabıt kayıt defterlerinin, tahrir defterlerin dijital görüntüsünü aldık.
03:22Özel mülkiyete ilişkin kayıtlarında transkribini yaptık.
03:26Şu anda onunla ilgili bilgisayar ortamında isme göre sorgulama da yapabiliyoruz.
03:31Ki bu defterlerde özel mülkiyet kayıtları var ve malike ilişkin bilgiler mevcut.
03:39İşte taşınmazın bulunduğu ili, ilçeyi, köyü, taşınmazın hududunu, mevkisini, miktarını, bu taşınmaz nasıl elde edilmiş, kimin adına tescil edilmiş hepsini burada görmek mümkündür.
03:53Örneğin biraz ilerleyelim.
03:54Şuradaki defterde neler yazıyor Hakkı Bey?
03:58Yani bu defterlerin içerikleri nelerdir?
04:02Şimdi şöyle, bu zabıt defteridir.
04:05Biraz önce bahsettiğim özel mülkiyete ilişkin tutulmuş defterlerdir.
04:09Neler yazıyor?
04:10Burada taşınmazı ve malike ilişkin bilgiler var.
04:14Yani taşınmazın bulunduğu köyü, hududu, bu taşınmazın miktarını, kimin adına tescil edildiği yazıyor.
04:23Yani malik isimleri baba adıyla birlikte kayıt edilmiştir burada.
04:28Bu kayıtların aynı zamanda uluslararası alanda, uluslararası hukukta da bir geçerliliği var değil mi?
04:33Bunlar devletin resmi belgeleridir.
04:36Ki bunlar zaten hazinedir.
04:38Hazinedir.
04:39Bunlar elbette hukuki delil olarak kullanılır.
04:44Peki Türkiye'de bulunmalarının, şu an yaşadığımız dönemde göz önünde bulundurulduğunda,
04:51bu tarihi Kudüs kenti için önemi nedir?
04:54Burada başka ülkelere, başka bölgelere ait de kayıtlar var.
04:57Osmanlı arşivleri var.
04:59Bunun önemini biraz daha altını çizebilir miyiz?
05:01Yani nelerdir?
05:02Bu defterlerin asıl önemi nedir?
05:04Şimdi şöyle, tabii bizim arşivimizde sadece Kudüs,
05:08Kudüs'e ya da Filistin'e ait kayıtlar yok.
05:11Tarihi bağımız olan 26 ülkenin kayıtları burada.
05:15Yani Osmanlı bağ ikisi olan devletler.
05:17Hatta bunların 14 tanesi Avrupa kıtasında,
05:2011 tanesi Asya,
05:21bir de Kuzey Afrika'da olmak üzere 26 ülkenin kayıtları var.
05:25Ve bu ülkelere biz arşiv desteği sağlıyoruz.
05:28Bu defterler için üstte oluşturulmuş.
05:32Yani birisi mahallinde, birisi merkezde.
05:35Merkezdeki defterler günümüze kadar intikal etmiş.
05:38Ama mahallindeki defterler o kadar şanslı değiller.
05:42Günümüze kadar intikal etmeyenler çok.
05:44Ama bizdeki defterin tamamı günümüzde de korunmaya devam ediyor.
05:48Çok teşekkür ederiz Hakkı Bey.
05:50170 bin kayıt bulunuyor değil mi bu arşivde?
05:53Şimdi Kudüs'e ait 47 tane zabıt kayıt defterimiz var.
05:58Ve bu defterler içerisinde 170 bin tane tapu kaydı mevcut.
06:02Bunun 37 bin tanesinde de vakıf ilişiği, vakıf belirtmesi kayıtlar vardır.
06:07Üç İbrani din içinde çok önemli olan 400 yıl Türk yönetiminde kalmış bir kent.
06:14Ve burası bir Osmanlı tarihi arşiv, tarihi hazine diyebiliriz.
06:19Uzmanımız Hakkı Şahin'le birlikte burada bulunan kayıtların önemini konuştuk diyelim.
06:24Ve sözü yeniden İstanbul'a bırakalım.