00:00If I may lang kasi, Ms. Cara, my brother, kakapasok lang ulit niya sa mental hospital, mental ward, mental...
00:09Nakumat yun pinal ward?
00:11Siya na may gusto.
00:12So na yun, like two pen naman to, hindi naman niya, hindi na siya secret.
00:16Hindi kayang i-manage sa bahay?
00:17Ang problema kasi, parang ayaw niya na nandun siya sa bahay namin.
00:22Hindi ko alam kung baka dahil nandun yung mga pamangkin niya, ayaw niyang nakikita na hindi siya, like physically, hindi siya mukhang okay.
00:32Kasi mayroon talaga siyang physical manifestations.
00:34Minsan ayos na ayos, minsan mukhang parang punit-punit.
00:40Hindi ko naman sa, uso naman yung sa Balenciaga, pero hindi ganun yung sinasabi ko.
00:43Ano rin pala, parang nakakatuwa lang na at least yung family mo, naging nandyan sila, you let them help.
00:56Yun ang pinaka-importante.
00:58Yeah.
00:59Yun ang pinaka-importante, yung maramdaman mo na merong nag-accept sa'yo no matter who you are.
01:09Yun yun eh. Kasi kapag iniisip ka na parang, ay may problema ka, may saltik ka, may sakit ka, iba ka, hindi ka, you won't feel good about yourself.
01:23Pero kung yung pamilya mo, kung yung pamilya mo, niyayakap ka for who you are, at sineselebrate yung difference mo, yung uniqueness mo,
01:34na parang gift siya, mas mabilis yung recovery, mas mabilis na mong, hindi recovery, mas mabilis mong mamamanage yung condition mo.
01:44Pero normal ba yun na they don't really accept advice, suggestions?
01:51Oo.
01:52Yes.
01:52So it's really hard.
01:53Sa simula?
01:54Mm-mm. Parang, parang feeling, minsan, kumapanod ba ito ni Viv? Siyempre mahal ko siya, pero tao lang din ako.
02:01Pero may tumitingin na doktor sa kanya.
02:03Meron po, he's very, um, he's very responsible with himself.
02:09Okay yun.
02:09Yun nga lang, hindi, mas gusto niya magpunta sa friends kaysa sa amin.
02:14Parang ayaw niya maging burden.
02:16Last time sinabi niya pa na, pasensya na, pabigat.
02:20But, pag hindi niya na talaga kaya, I'm happy na akin siya lumalapit.
02:26And I make sure I'm there.
02:28Pag hindi ko kaya, nandun yung iba naming mga kapatid.
02:31But it's really hard sa lahat po nang may pinagdadaanan na ganito sa pamilya.
02:37Hindi lang po doon sa mismong tao na may disability, siya mahirap.
02:43Sa lahat po, sa buong pamilya siya mahirap.
02:48Mahirap sa buong pamilya.
02:48Kasi hindi mo alam kung tama ba yun ginagawa ko?
02:51Mali ba ako?
02:53Yung ganon.
02:53Tapos ang nakakalungkot, ang konti ng psychiatrist natin.
02:58Ang hirap po magbuklasin.
02:59Ang hirap.
03:01Kasi ang konti ng psychiatrist natin.
03:03Tapos karamihan ng psychiatrist natin, nakakonsentrate lang sa mga cities.
03:09So pag pumunta ka sa mga probinsya.
03:11Wala.
03:11So hanggang ngayon, believe it or not, mayroon pa rin mga kinukulong at kinakadena sa loob ng bahay nila.
03:22Kasi they just don't know how to manage them.
03:25Kailangan nga ka actually, ma'am, kahit hindi po psychiatrist, kahit psychologist, counselor, malaking bagay.
03:33If maagapan talaga, hindi na siya magtutuloy-tuloy.
03:37Correct.
03:37Pero ang first step talaga is acceptance ng family.
03:41Na meron kang strong support system.
03:44Kaya buti ikaw, iniintindi mo talaga yung brother mo.
03:48Pero mahirap din po.
03:50Mahirap.
03:51Mahirap.
03:51Hindi mo kasi alam kung ini-invalidate mo siya.
03:53Pero kung mahirap for you, mahirap din for him.
03:56Nakikita ko naman.
03:58Hindi ko lang alam misan, ini-invalidate ko ba siya?
04:01Pero like, alam niyo po sinend ko sa kanya.
04:04Pinikturan ko po yung inyong research po about it.
04:08Tapos pinikturan ko, bago siya pumasok ng ospital, I was like trying to, baka pwede pa nandito ka na lang muna.
04:16Or sabi ko, baka pwedeng punta ka na lang sa Amerika, sa kapatid natin.
04:20Yung ganon, tinatry ko.
04:22Pero ayoko kasi yung shocks baka mag-CC ako kung hindi ko siya inalaw.
04:27Yung ganon, yung hindi mo alam anong gagawin mo, torn na torn ka.
04:30So ayun, Miss Cara, meron ka bang ma-advise sa mga pamilya o sa mga tao?
04:35Oo, mahirap. Mahirap talaga siya.
04:38Yung mga may same condition as you, meron ka bang gustong i-advise?
04:42Mahirap. Mahirap yung situation.
04:45Pero you have, doon sa mga merong pinagdadaan ng mental health condition,
04:51ang unang-una, dapat i-accept mo muna sa sarili mo.
04:55That you have this and you need help.
04:57Diba? Ang mental health condition, parang sakit lang yan eh, na physical na sakit.
05:04Kung meron kang lagnat, uminom ka ng gamot, diba?
05:08Or uminom ka ng mga herbal stuff, diba?
05:12So ganon din yun. Kung may sakit sa katawan, may sakit din sa isip.
05:17Pero don't think that that's the end of the world.
05:21Diba? Kasi sometimes, most of the time, kapag na-manage mo yung mental health condition mo,
05:30you will actually feel that this is me, ganito ako nilikha, I'm unique, I'm different,
05:37and I will make this work. And it might be a superpower or your gift.
05:42Diba? Diba? Pero kailangan, i-acknowledge mo muna that you need help.
05:49Yes.
05:49Diba? Tapos yung mga pamilya naman na nasa, na merong ganyan, na pinagdadaanan yung inyong kamag-anak,
05:57huwag nyong i-invalidate. Pag humingi na ng tulong sa'yo,
06:01huwag mong sabihing nag-i-inerte lang yan. Kasi hindi nag-i-inerte. Merong pinagdadaanan.
06:09Diba? Tapos, maging sensitive tayo sa ating mga kamag-anak.
06:14May nagsabi sa akin na kapag hindi na raw siya concerned sa kanyang hygiene,
06:22medyo may problema na yun. Kasi ibig sabihin, hindi ka na naliligo, hindi ka na nag...
06:28Parang pag-depressed ka, diba?
06:30Pag-depressed ka.
06:32Okay.
06:32So, maging sensitive doon sa actions ng kamag-anak mo.
06:39Meron ba siyang ginagawa na parang unusual, na hindi niya niya ginagawa?
06:44Na dapat ginagawa niya. Hindi na ba naliligo? Diba? Hindi na ba nagbibihis ng maayos?
06:50Lagi bang irritable? Lagi bang natutulog?
06:53Just be sensitive. Kasi baka may pinagdadaanan sila,
06:57tapos hindi lang natin nare-realize na it's their cry for help.
07:02Tapos, hindi tayo nagre-respond.
07:04Mga unsung cries.
07:05Oo. Minsan, ganun yun eh.
07:07Tsaka, hindi niya rin kasi alam eh.
07:09Oo.
07:10So, hindi niya naaayos.
07:11Eh, minsan, sobra tayong busy.
07:14Diba?
07:15Ang bilis ng buhay ngayon.
07:16Oo. Tapos, natitake for granted natin yung mga kamag-anak natin.
07:20Diba?
07:20Pero kailangan yun.
07:22Importante yung kausapin, kausapin, kausapin.
07:25Communication.
07:27Diba?
07:27Sabi ko nga palagi,
07:29akala ng maraming tao,
07:30ang hirap tumulong sa kapwa natin.
07:33Hindi.
07:35Minsan, as simple,
07:36uy, kumusta ka?
07:38Yun lang.
07:39It's a big thing.
07:41Diba?
07:42May office meet ka,
07:43tapos nakita mo lang na parang siyang malungkot.
07:46Sarang nga, uy, okay lang yun.
07:48Yung gano'n lang, tap on the back.
07:50Parang, kumusta ka?
07:52Diba?
07:53Diba?
07:54Or minsan, hawakan mo lang yung kamay.
07:56Hindi mo kailangan bigyan ng pera eh.
07:58Diba?
07:58Pero parang, uy, kumusta ka naman?
08:00Okay ka lang.
08:01Pero pag hawak mo ng kamay,
08:02binukan ni buhay.
08:04Iga, galing.
08:04Ang pera.
08:08Saan?
08:10Ano yun?
08:11Ito, toyo.
08:14Kaya po,
08:14minsan gano'n eh.
08:16Kaya pag lumalabas ako,
08:17lagi ako nakismile lang.
08:18Babatiin mo kung sinong mapag...
08:20Wala, magkatalubungan tayo ng mata.
08:22Okay.
08:23Gusto ka?
08:24Ang ganda mo.
08:25Hello?
08:26Minsan kasi yan lang yung kailangan ng tao for that day.
08:29Malaking bagay na yun.
08:29Malay mo, yun yung makakapag-save sa kanya.
08:32Sa araw na yun.
08:33Yes po.
08:34Diba?
08:34Malay mo, at that moment,
08:36iniisip niya wala siyang kwentang tao.
08:38Tapos biglang sinabi mo,
08:40uy, thank you nga pala kahapon ah.
08:43Bigla siyang mafeel niya na,
08:44uy, may saysay pala ako.
08:46May ambag pala ako sa mundo.
08:48Diba?
08:49Tama, tama.
08:49You never know.
08:51You never know.
08:52Maliit na bagay para sa malaking bagay.
08:54Correct.
08:55Correct.
08:56Alam mo,
08:57ang mura lang,
08:58maging mabait.
09:00True.
09:00Diba?
09:01Mas madaling maging mabait
09:03kaysa maging masama.
09:05Normalize being kind.
09:06Correct.
09:08Andaming toxic kasi.
09:10Diba?
09:11Ewan ko,
09:12bakit mo sa social media,
09:13yung mga toxic,
09:14yun yung mga nagtitrending.
09:16Dapat ipatrending natin
09:18yung mga kind.
09:19True.
09:20Diba?
09:20Yung mga masaya lang.
09:22O inspiring.
09:24Diba?
09:25Di ko alam bakit
09:25meron nag-aaway-aaway.
09:27Gusto yung nag-aaway.
09:29Gusto nang merong
09:29ganyang usapin eh.
09:30Yung parang,
09:31ano tawag dito?
09:33Yung may chismis-chismis.
09:34Oo.
09:35Eh,
09:36trip nila yun eh.
09:37Tawa,
09:38tawa,
09:38tawa,
09:38tawa,
09:38tawa,
09:39tawa.
09:39Anytime,
09:40anyone,
09:40anyhow,
09:41halika man o
09:42and that's who we got.
09:43Anywhere in the world,
09:44everybody in the house,
09:45click and subscribe now.
09:49You know.
09:52Click and subscribe now.
