00:00Ayanis bildiğiniz gibi Urarto'nun son büyük görkemli kenti ve Van'a hemen yaklaşık 30 km mesafede kuzeyinde yer alıyor.
00:11Van Gölü'nde, doğu kıyılarında ve en güzel koylarından birine hakim bir noktada bulunuyor Ayanis Kalesi.
00:19Ayanis Kalesi aynı zamanda Urarto arkeolojisinde en uzun soluklu kazı olma ünvanına da sahip.
00:24Bu sene 38. yılımızı gerçekleştiriyoruz. 89'dan beri kesintisiz bir kazı serüveni yaşıyoruz burada.
00:31Hem Urarto arkeolojisi adına hem dünya arkeolojisi adına hem de ülkemiz arkeolojisi adına bence gurur verici bir noktadayız.
00:37Gerçekten çok önemli bir merkezi kazıyoruz. Şu açıdan önemli.
00:42Birincisi öncelikle çok izole ve korunaklı bir yerde ve Urarto krallığının belki de bütün birikimini hem sanatsal açıdan hem teknolojik açıdan
00:52bütün birikimini yansıttığı, ortaya döktüğü bir kale ile karşı karşıyayız.
00:57Yani dünyada Urarto mirasını paylaşan belli başlı ülkeler var.
01:00Bunun başında bizim ülkemiz geliyor.
01:02Onun dışında komşumuz Ermenistan, İran bu kültürü bizle bir paylaşıyor.
01:07Bu üç ülke içerisinde en zengin, en görkemli ve en fazla birikime biz sahibiz bu açıdan.
01:13Zaten aynı zamanda da ana yurt topraklarındayız biz.
01:16Urarto'nun çünkü topraklarını biz iki temel algıda inceliyoruz.
01:19Urarto'nun kültürel hegemonyası, yaptığı seramikler, yaptığı mimari anlayış o anlamda bütün bu coğrafyaya yansıyor.
01:29Ve aynı zamanda dili de buraya ilk defa Urarto getiriyor.
01:32Daha önce burada bir toplumun yazı kullandığı, yazı geleneğine sahip olduğunu bilmiyoruz.
01:36Hiçbir şekilde yazılı belgelerimiz de yok.
01:39M.Ö. 9. yüzyılın ortalarında ilk Urarto yazıtlarıyla bölge yazılı gelenekle de tanışıyor.
01:45Ve biz böylece ilk defa bölgedeki insanların, coğrafyada isimlerin, kent isimlerinin, nehir isimlerinin adını öğrenmiş oluyoruz bu sayede.
01:54Ayanist'teki son dönem çalışmalarını dikkate alacak olursak, ben yaklaşık 12 yıldır kazı başkanlığını hocamdan devraldım, yürütüyorum.
02:01Bu 12 yılın belki de 10 yılını kesintisiz bir şekilde tapınak alanına vermek zorunda kaldık.
02:06Çünkü gerçekten Ayanist'in ve Urarto'nun bence de en büyük mücevheri, zenginliği bu içinde bulunduğumuz tapınak alanı.
02:14Arkamda gördüğünüz Sella bunun zaten en büyük nişanesi.
02:18Onun dışında bu tapınak alanı büyük bir kompleks.
02:20Bunun odaları, salonları, depoları vardı.
02:23Ve bunları biz hepsini ortaya çıkarıyoruz ve koruma altına alıyoruz.
02:27Dünya üzerindeki en iyi korunmuş kerpiç mimariyi bu sene ortaya çıkardık.
02:31Sizi biraz önce gezdirdiğim kuzey odalarda 6 metreye kadar korunmuş anıtsal kerpiç bir mimariyle karşı karşıyayız.
02:38Diğer Urarto merkezlerinin çoğunu gezdiğinizde hiçbir yerde bu kadar iyi kerpiç mimariyle karşılaşamazsınız.
02:44Ya orta çağ tarafından tahrip olmuştur veya açıkta kaldığı için doğal şartlar altında eriyip akmıştır.
02:51Daha çok orada temellerle karşılaşırsınız.
02:53Ama bizim kalemizin en büyük şansı çok büyük anıtsal kerpiç yapıları vardı.
02:58Bunlar depremle çökünce kale mühürlendi.
03:00Ve biz açıncaya kadar da mühür ilk defa biz kaldırmış oluyoruz.
03:04Ve o nedenle de hem buluntu açısından çok zenginiz hem de mimarinin korunması açısından çok şanslıyız diye düşünüyorum.
03:10Bu iki sene önce bizi çok şaşırtan bir buluntudur.
03:13İlk buluntu şöyle ifade edebilirim.
03:15Kuzey mekanlar dediğimiz mekanların ilk yıl kazılarıydı.
03:18İlk odayı açtığımızda çünkü orada dört oda var şu an varlığını bildiğimiz.
03:23İlk odayı açtığımızda bir süre sonra bizi ilginç buluntular karşıladı.
03:27Bronz bazı eserlerle karşılaştık.
03:30Bir plaka, onun dışında yazıt parçaları gibi bir araba gibi enteresan şeyler ele geçti.
03:36Bronz tekerlekli küçük bir minyatür arabadan bahsediyorum.
03:39Belki de bu bir mangaldı.
03:41Bu tür buluntulardan sonra karşımıza bir iskelet çıktı.
03:44İşte geçen senelerde bulduğumuz bir iskelet bizi çok şaşırttı.
03:48Bu odadaki iskelet aynı zamanda Ayanis Kalesi'nde bulduğumuz tek iskelet.
03:52Ve ona bakarsanız da kesin olarak bir soylu iskeleti diyebiliriz.
03:57Evet birçok Urartu iskeleti bulundu ama bunların hemen hepsi sonuçta mezarlarda bulundu.
04:03Mezarlar halk mezarı da olabilir, soylu mezarı da olabilir.
04:06Ama burası statel olduğu için soyluların yaşadığı alan ve bu olasılıkla bir Urartu soylusuna ait bir iskeletti.
04:12Hatta o nedenle onun DNA'sının incelenmesi bizim için çok önem arz ediyor.
04:15Urartu elit sınıfının soylularının gen yapısı olarak neresiyle bağlantılı olabileceğine dair de işaretler belki elde edebileceğiz.
04:24Çünkü iki temel görüş var.
04:25Bu iskeletin şöyle bir özelliği vardı.
04:27Burada çok iyi korunmuş durumda bir iskeletti.
04:30Bütün vücut tam alarak elimizdeydi.
04:3318 yaşlarında genç bir yetişkin.
04:36Cinsiyeti erkek diye düşünüyoruz.
04:37Çok emin olamadık gerçi ama.
04:39Bir de etrafında takılar vardı bulunduğumuzda.
04:43Mühür vardı yakınında gene bu da soylu olduğunun işareti bunlar aynı zamanda.
04:47Ve onun dışında aynı zamanda da bunun kafatası ve kafatasındaki iskelet, kafatasının içindeki beyin dokularının bazı yerleri karbonlaşmış ve iyi korunmuştu.
04:58Hatta dünyaca ünlü birkaç ülkemizdeki beyin cerrahı çok ilgi gösterdiler.
05:02Bunlarla ilgili araştırma yapmak ve bakmak istediler.
05:05O derece heyecanlandıran bir buluntuydu o dönem için.
05:08Doğu Anadolu'da ilk defa böyle bir kalıntıyla karşı karşıya kaldık.
05:11Tabi onu şu an dediğim gibi Hacettepe'de antropoloji laboratuvarlarının dijelilmesi devam ediyor.
05:17Biz de sonuçlarının heyecanını bekliyoruz.
05:19Eğer her şey yolunda giderse bu sene yine iki tane büyük projemiz var.
05:22Kültür Bakanlığımız ve Van Valiliğimizin Yikob'un desteklediği iki büyük projeyle beraber bu kerpiç alanları koruma altına alacağız.
05:30Bu koruma altına almakla beraber tapınak alanında gezilebilir olan alan sayısını %75'e yükselteceğiz.
05:36Böylece ziyaretçilerimiz daha güzel ve konforlu bir şekilde geldiklerinde tapınak içinde ve tapınağın dışındaki mekanlarda gezme ve Urartu ile ilgili daha fazla bilgi alma şansına erişecekler.
Yorumlar