00:00Türklerin hayatında ölüye duyulan saygıdan dolayı mezar geleneğinin özel bir yeri vardır.
00:11Geçmişten günümüze kadar uzanan bu gelenek, değişik dönemlerde farklılıklar göstermekle beraber,
00:19ana hatlarıyla aynı anlayışın devamlılığına işaret etmektedir.
00:23Mezar geleneği, Türklerin İslamiyeti kabulü önemli bir aşama göstermiş,
00:31İslamiyet öncesine ait inançlar, İslamiyetin kabulünü mütakip birdenbire ortadan kalkmamış,
00:38İslami inanış ve düşünce sistemi içinde yeni bir biçimlenmeyle varlığını sürdürmüştür.
00:45Bu bakımdan türbe yapılarının neden Orta Asya'da doğmuş olduğunu anlamak da zor olmamıştır.
00:53Mezar anıtlarının gelişimi bu bakımdan Anadolu'da da zengin bir çevre sunmuştur.
01:01Çoğunluğu kümbet biçiminde olan bağımsız yapılardan başka,
01:05özellikle medrese ve camilerin bünyesinde çok sayıda türbe vardır.
01:10Anadolu'nun en erken tarihli mezar anıtlarının başında,
01:15Saltuklu Beyliğinin kurucusu Emir Saltuğ'a ait mezar yapısı gelir.
01:23Erzurum şehir merkezinde inşa edilmiş 21 türbe bulunmaktadır.
01:28Bunlardan ikisi kare, beşi dikdörtgen, ikisi silindirik, ikisi sekizgen,
01:34altısı onikigen, biri çokgen gövdeli ve üçü baldagen planda ele alınmıştır.
01:41Üç Kümbetler Kare Gövdeli Anonim Kümbet
01:52Kime ait olduğu bilinmeyen yapı,
01:56Erzurum'da üç kümbetlerin batısında bulunan dördüncü kümbettir.
02:01Kümbetin kesin tarihi bilinmemekle beraber,
02:04Üslup özellikleri bakımından 13. yüzyıla uygun düşmekle birlikte,
02:10Kümbet Kare Gövdelidir.
02:14Cimcime Hatun Kümbeti
02:16Şehir merkezinde Cumhuriyet Caddesi üzerindedir.
02:20Daha önceki kaynaklarda,
02:22Erzurum emirlerinden birine ait olduğu ileri sürülen kümbet,
02:26kitabesine göre 1304'te yaptırılmıştır.
02:30Cimcime Hatun Kümbeti silindirik gövdelidir.
02:33Üç Kümbetler Silindirik Gövdeli Anonim Kümbet
02:49Kime ait olduğu bilinmeyen yapı,
02:52Üç Kümbetlerin güneyinde bulunmaktadır.
02:55Kümbetin kesin tarihi ve kime ait olduğu bilinmemektedir.
02:59Ancak Üslup özellikleri bakımından 14. yüzyılın başlarına uygun düşmektedir.
03:06Kümbet Silindirik Gövdelidir.
03:13Emir Saltuk Kümbeti
03:15Üç Kümbetlerin kuzeybatısında,
03:18bugün ortadan kalkmış olan eski mezarlığın ortasında bulunmaktadır.
03:23Kümbetin üzerinde yapım kitabesi bulunmadığından,
03:25kim tarafından ve ne zaman yapıldığı kesin olarak bilinmemektedir.
03:31Ancak yapının Saltuklu Atabeylerinden İzzettin Saltuk'a ait olduğu genel olarak kabul edilmektedir.
03:39Buradan hareketle yapının 12. yüzyılın ilk yarısına ait olduğu düşünülmektedir.
03:44Anadolu'nun en erken tarihli kümbeti olması bakımından,
03:50son derece özel olan yapı sekizgen gövdeli türbelidir.
03:54Üçgen alınlıklarla son bulan cephede hem gövdenin tamamlayıcısı,
03:59hem de kasnak görevini üstlenen silindirik alanda,
04:03sekizgen gövdenin köşelerine denk gelen yerlerde,
04:07üçgen kesitli sekiz niş bulunmaktadır.
04:09Bu nişlerin her birinin içerisinde farklı bezeme uygulanmıştır.
04:15Karşılıklı grafon ve ejder figürleri,
04:18kanatları açık kartal,
04:20istiridye niş alanında tavşan ve boğa figürleri işlenmiştir.
04:25Diğer nişlerin biri istiridye bezemeli,
04:28ikisi de hayat ağacının stilize edilmesiyle oluşan,
04:32farklı bir bezemeler olarak görülmektedir.
04:34Bu nişlerin üzerinde kırık çubuklar şeklinde devam eden bir kuşak,
04:41kabartma olarak düzenlenmiştir.
04:42Bu nişler, içerisindeki figürlerin uzak doğuda,
04:47Türk ve Çin çevrelerinde yaygın olan 12 hayvanlı takvimini temsil ettiği söylense de,
04:53bu hayvanların sayısının 5 olması,
04:56bu takvimle olan ilişkisini zayıflatmaktadır.
04:59Ancak bu kompozisyonların Orta Asya Türk inancı ve yaşayışıyla ilgili mitolojik konuları da yansıttığı muhakkaktır.
05:09Ayrıca kalın bir burma silme bütün kasnağa dolanmaktadır.
05:14İnce bir fisto bordürün altında birbirine bağlı koç başını andıran,
05:18bezemeden sonra külaha geçilmektedir.
05:22Külah, alışılmış konikal görüntünün dışında,
05:25kubbe ölçülerine daha yakın bir formdadır.
05:27Üzeri taş tepelikle son bulmaktadır.
05:32Bütün kümbetlerin cenazeliğine dışarıdan girilirken,
05:36bu kümbetin cenazeliğine içeriden girilmektedir.
05:40Bu yönüyle tek örnektir.
05:57Çifte minareli medrese kümbeti
06:00Kümbet, çifte minareli medresenin güney ucuna bitişiktir.
06:05Kümbetin üzerinde yapım kitabesi yoktur.
06:08Bu nedenle kümbet, farklı kaynaklarda, değişik tarihlerle verilmiştir.
06:14Kümbetin üslup özellikleri, 13. yüzyılın sonu, 14. yüzyılın başlarına uygun düşmektedir.
06:21Kümbet, 12 gen gövdelidir.
06:27Emir Saadettin Kümbet
06:30Yapı, Derviş Ağı mahallesinde bulunmaktadır.
06:35Kümbetin güney penceresi üzerinde bulunan kitabesine göre,
06:381308 yılında Sadrettin Türk Bey tarafından yaptırılmıştır.
06:44Kümbette iki mezar bulunmaktadır.
06:46Asıl mezarın, kümbetin bugünkü yerinde yapılan, bir meydan savaşında yaşamını yitiren bir şehide ait olduğu,
06:53ikinci mezarın da onun türbedarına ait olduğu rivayet edilmektedir.
06:59Emir Saadettin Kümbeti, 12 gen gövdelidir.
07:02Erzurum'da, Kars Kapısı semtinde, asri mezarlığın karşısında bulunan gümüşlü kümbetin üzerinde kitabesi yoktur.
07:19Ancak, üslup özellikleri, 14. yüzyılın başlarına uygun düşmektedir.
07:25Kümbet, 12 gen'dir.
07:32Hoca Cemalettin Yakut Kümbeti
07:44Erzurum'da Cumhuriyet Caddesi üzerinde, Yakutiye Medresesinin doğu ucuna bitişik olan kümbet,
07:51üzerindeki yazıta göre, 1310 yılında, Sultan Olcaytu döneminde,
07:56Bolugan Hatun için son derece hayır hasenat sahibi olan,
08:00Hoca Cemalettin Yakut tarafından yaptırılmıştır.
08:05Kümbet, 12 gen gövdeli türbe kategorisindedir.
08:14Rabia Hatun, Rabia Ana Türbesi
08:17Hasan-i Basri mahallesinde bulunan yapının üzerinde kitabesi olmadığından,
08:23yapılış tarihi tam olarak tespit edilememiştir.
08:26Ancak kümbet, üslup özelliklerinden dolayı, 14. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirilmektedir.
08:35Kümbete neden Rabia Hatun denildiğine dair, elimizde kesin tarihi bilgi yoktur.
08:40Ancak, bu türbede yatan merhumenin,
08:44İlhanlı döneminde yaşamış, kimliği hakkında bilgi olmayan,
08:48Rabia isimli bir kadın olabileceği gibi,
08:51Basra'da metfun olan, 8. yüzyılda yaşamış,
08:55Rabia tül adviyeye ait bir makam türbesi olarak da değerlendirilebilir.
09:01Halk anlatımlarına bakarak, kümbete Rabia Hatun kümbeti denmişti.
09:06Kümbet, 12 gen gövdeli türbedir.
09:08Üç kümbetler, 12 gen gövdeli anonim kümbet
09:18Üç kümbetlerin içerisinde bulunan kümbetin üzerinde kitabesi yoktur.
09:24Bu nedenle, kesin tarihi belirlenememiştir.
09:27Ancak, üslup özelliklerinden dolayı, 14. yüzyıla uygun düşmektedir.
09:33Kümbet, 12 gen türbedir.
09:38Mehdi Abbas Türbesi
09:41Türbe, Emirşeh Mahallesi'nde, Emirşeh Mescidi'nin güneyindedir.
09:47Üzerinde kitabesi bulunmayan türbenin, 15. yüzyıla tarihlendirilmesi uygun düşmektedir.
09:54Türbe, dıştan 16 gen, içten 8 gen olup, tek katlı bir düzenlemeye sahiptir.
10:00Cenazelik bölümü bulunmamaktadır ve çokken gövdeli türbedir.
Yorumlar