- 5 ay önce
Kategori
🏖
SeyahatDöküm
00:00KUZEY RÜZGƏRİ KEMİKLERE KADAR İŞLERKEN
00:26KUZEY RÜZGƏRİ KEMİKLERE KADAR İŞLERKEN BEMBAYAZ BİR SESİZLİK VADİLERİ MÜHÜRLÜYOR.
00:30Burası Alaska.
00:33Dünyanın en sert kışını soluyan kar fırtınalarıyla yoğrulmuş buz krallığı.
00:41Nehirler aylarca donuk, geceler gündüzlerden uzun, yiyecek çoğu zaman bir düş kadar uzak.
00:49Yine de hayat vazgeçmiyor.
00:52Kunduzun titrek soluğu, misk öküzünün buğuya karışan nefesi, kartalın gökyüzüne düşen gölgesi.
01:00Hepsi bu beyaz sahnede direncin adını fısıldıyor.
01:05Sıfırın altındaki bu destanda yol alacağız.
01:09Her adımda hayata tutunan türlerle, her adımda insanlığa düşen sorumluluğu hatırlayacağız.
01:15Çünkü korumadığımız bir vahşi kuzey, sessizliğe gömülen bir gezegen demektir.
01:23Gez, dolaş, keşfet kanalındasınız.
01:32Şimdi bu sonsuz beyazın derinliklerine adım atıp Alaska'nın sakladığı hikayeleri birlikte keşfedelim.
01:38Kar hala savrulurken, buz tutmuş bir göletin derinliklerinde küçük bir çarpıntı.
01:51Kunduz ailesi sonbaharın son günlerinde kestiği Söğüt dalların sakladığı su altı kilerinde sessizce şölen kuruyor.
02:02Onlar için kış, beklenmedik bir kıyamet değil.
02:08Öngörünün, sabrın ve mühendisliğin ödülüdür.
02:14Keskin dişleri tereyağı gibi ağaçları biçer.
02:17Her gövde, ince hesaplarla seçilen baraj duvarına taşınır.
02:21Birkaç haftada, insan elinin değmediği bu ormanda 3 metreyi aşan 6 metre genişliğinde kütük, çamur ve nilüfer köklerinden örülmüş bir kale yükselir.
02:36Sular baraja vurduğunda çamur taşlaşır.
02:40İçeride yankısız bir sıcaklık doğar.
02:45Kalın kürkü buharla kabarır.
02:46Yassı kuyruğunda depolanan yağ, soğuk günlerde gizli bir soba gibi yanar.
02:53Yırtıcı kokularını suyun altında bıraksın diye kulübenin girişi daima derindedir.
03:00Göletin donan yüzeyi, boz ayının pençesini, vaşağın atılımını, tilkinin dişlerini dışarıda bırakır.
03:09İçeride huş dallarından, kavak kabuklarından oluşan dal kümeleri saklıdır.
03:16Açlık büyüdüğünde yavrular suya dalar.
03:20Buz perdesinin ardındaki kilerden taze lifler söker.
03:24Döner, kuru tüneklerinde çiğner, büyür, güçlenir.
03:30Hazırlıklarının meyvesi yalnızca kendi kurtuluşları değildir.
03:34Barajın tuttuğu tortular suyu süzer, gölette doğan mikroskobik yaşam onlarca türe yuva olur.
03:43Kunduz, ekosistemin mimarı ve sessiz bekçisidir.
03:47Bazı yıllar kış uzar, dallar tükenir ve kunduz ailesi çaresizlikle kendi dışkısını sindirerek son enerjisini toplar.
04:01Bu küçük oduncular bize büyük bir ders bırakır.
04:06Doğayı yıkmak yerine şekillendiren eller hem kendine hem çevresine yaşam kurar.
04:12Biz insanlar ormanı tek dokunuşla silebilecek güce sahipken bir kunduz kadar hassas olmayı ne zaman öğreneceğiz?
04:32Sonsuz tundra ufuk çizgisinde titrerken, gri ile beyaz arasındaki bir gölge ağır adımlarla ilerliyor.
04:39Kar bir adımda diz boyu, öteki adımda bel hizasına ulaşıyor.
04:47Ama misk öküzü yılmıyor.
04:52Kahverengiden kurşuniye dönen kalın kürkü, kara kışın kırbacına karşı yaşayan bir zır.
04:57Bu devler dört yüz kilogramı aşan kütlelerini, aşağı kıvrılıp yukarı dönen kalın tabanlı boynuzlarını ve buğulu nefeslerini taşırken yalnız değiller.
05:11On ila yirmi bireyden oluşan sıkı sürüler, fırtınaya omuz omuza meydan okur.
05:22Gökyüzü buz parçaları savururken sırt sırta dizilir, çember kurar.
05:27Kış uzadığında misk öküzü, yuttuğu kuru otları yeniden geviş getirip sindirerek her kaloriye tutunur.
05:39Arktik kurtlarının uzak ulumaları işte bu yüzden önem taşır.
05:43Sürüdeki bir zayıf halka, aç kurtlar için aylarca sürecek bir ziyafetin kapısı demektir.
05:54Yine de misk öküzü vazgeçmez.
05:58Kar fırtınasına sırt verir, başını indirir, çemberi sıklaştırır.
06:05Ve biz ekranda seyrettiğimiz bu son buzul devini korumazsak, yalnız Tundra'nın sessizliği kalacaktır.
06:13Çünkü güçlü görünseler de eriyen buz kadar kırılgandır gelecekleri.
06:27Uzakta tek bir uluma yankılanır, donmuş vadide çınlayan çelik bir zil gibi.
06:35Saniyeler içinde başka sesler katılır.
06:38Koro tamamlandığında geceye gümüş bir gerilim iner.
06:43Arktik kurtları beyazdan örülmüş hayaletlerdir.
06:49Ay ışığında iz bırakmadan kayarlar.
06:54Saatte 50 kilometreye varan hızları ve keskin zekalarıyla av sahnesinin görünmez koreograflarıdır.
07:0310 kurdun adımları sessizce halka çizerken, ortada sürüsünden kopmuş bir rengeyi şaşkın bakışlarla soluğunu takip eder.
07:15Tek bir işaret yeter.
07:20Bir an sonra kar toz bulutuna döner, sessizlik çökünce kuzeyin aç kanunları yazıya dökülmüştür.
07:2710 girişimden yalnız biri zafere ulaştığında, aç karnına düşen her lokma kutsaldır.
07:37Av kıtlığında leming, kutup tavşanı hatta balıkla yetinirler.
07:45Aileyi doyurmanın bedeli budur.
07:47Kışın keskin dişleri geri çekilip, baharın ılıklığı tundrayı ısıttığında, kurdun yüreğinde başka bir ateş yanar.
08:00Çiftleşme mevsimi başlar.
08:02Fakat sürü de yalnız alfa çift yavru getirme hakkına sahiptir.
08:09Doğacak kör ve sağır yavrular, tüm sürünün ortak emeğiyle büyütülür.
08:14Her birey bir lokmayı dişlemeden önce, minik boğazları düşünür.
08:21Sürünün gölgede büyüttüğü sevgi, kutup gecelerini delen ulumalara güç katar.
08:28Ve bizler, bu ulumayı dinlerken hatırlamalıyız ki, eriyen buzullar ve küçülen av sahaları sadece kurdu değil, bütün zinciri tehdit eder.
08:44Bulutların arasından sızan solgun güneş, donuk nehrin kıyısındaki yaşlı ladinlerin tepelerine vuruyor.
08:55O yüksek dallarda, beyaz başlı bir silüet hareketsiz duruyor.
09:00Pençeleri kabuğa kenetlenmiş, keskin bakışları kilometreleri delip geçiyor.
09:05Kel Kartal
09:08Kanat açıklığı iki metreyi aşan göksel hükümran
09:12Sular buz tuttuğunda balık sürüleri görünmez olur.
09:19Fakat Kartal Yılmaz, kıyı şeridinde dev daireler çizerek kayıp bir somunun ya da yüzeye yakın bir alabalığın parıltısını arar.
09:28Gözleri, insan gözünden beş kat keskin, her titreşimi tespit eder.
09:37Hedef belirlendiğinde dev kanatlar kapanır.
09:41Kartal su yüzeyini yalayarak dalar, pençeleri zırh gibi pulları kavrar ve gövdeyi havaya kaldırır.
09:50Tüyler suyu büyük ölçüde iter.
09:52Rüzgarda titreyen balık, kartalın aç karnına armağan olur.
09:58Biz ekranda bu ulu kuşu seyrederken unutmamalıyız.
10:04Eriyen buzullar, kirlenen sular ve azalan balık stokları kartalın kanatlarından çalar.
10:20Pasifin kurşuni yüzeyinde ürpertici bir sessizlik.
10:24Ta ki siyah bir sırt buzlu dalgayı yarıp derin bir nefesle havayı içene dek.
10:30Orka sürüsü geldi.
10:34Okyanusun siyah-beyaz gölgeleri.
10:39Boyları dokuz metreyi bulur, beş tonluk kas fırtınalarıdır.
10:43Fakat güçleri kaba kuvvetle değil, kusursuz senfonik av taktiklerinde yatar.
10:50Her tıklama, her düdük, her yüzgeç darbesi, sürüde bir nota, av için yazılmış bir partisyon gibidir.
11:00Yüzeydeki buz kütlesine tünemiş fok için ölüm sessiz yaklaşır.
11:09İki orka önden, ikisi yandan, biri dipten.
11:15Ani dalışla su kütlesini sallarlar.
11:18Buz parçalanır, fok suya düşer.
11:20Sonra tek hamle, kırk santimetrelik dişler, bitimsiz karanlık.
11:31Günde yüze yaklaşan kilo eti tüketirler.
11:36Arta kalan parçalar okyanus yüzeyine savrulur.
11:40Martılar, kuzgunlar, aç kalmış kel kartallar bu ziyafetin kırıntılarıyla hayata tutunur.
11:47Doğada hiçbir lokma boşa gitmez.
11:52En kana susamış avcının bile artığı başka bir cana umut olur.
11:58Bugün hayranlıkla izlediğimiz bu güç gösterisi, yarın sessiz bir hatıraya dönüşebilir.
12:03Pasifik'in çelik rengi suyunda, yosun kulelerinin salına salına yükseldiği bir koridor.
12:19Kütük gibi dalgaların altında, boyu bir metreyi bulmayan kıpır kıpır bir gölge belirir.
12:29Deniz Samuru, gezegenin en sıkı dalgıçlarından biri, pençeleriyle kabuklu avını yoklar.
12:36Kalın bir yağ tabakasından yoksun olduğu için kürkü onun şatosudur.
12:43Santimetre karede 100 bin ile 400 bin kıl soğuğu dışarıda, sıcaklığı içeride tutar.
12:52Bu yelesini günün üçte birini tımar ederek korur.
12:57Her tüy, oksijenle dolu minik bir şamandıra olur.
13:00Su altına daldığında, koltuk altındaki deri kesesini avla doldurur.
13:08Deniz kestanesi, midye, istiridye.
13:14Sonra yüzeye çıkar, sırt üstü yatar, keseden çıkardığı kabukluları göbeğine koyar.
13:20Pürüzlü taşını örs gibi kullanır, darbelerle kabuğu parçalar.
13:27Günlük vücut ağırlığının üçte birini yer.
13:29Bu açlık, kelp ormanlarının düşmanı deniz kestanelerini dizginler.
13:36Dalış süresi 5 dakikaya kadar çıkar, 20 metreye iner.
13:42Uzun bıyıkları suyun her titreşimini okur.
13:46Yavrularını sırtlarında gezdirir,
13:48kürklerini köpükle kabartarak can kurtaran yeleklerine çevirir.
13:59Sisli yamaçlarda yankılanan taş tıkırtıları, gökyüzüne tırmanan bir metronom gibi düzenlidir.
14:04Buzul Vadinin bronz tepe çizgisinde kar beyazı bir silüet belirir.
14:12Rakidağ keçisi, sarp duvarların efendisidir.
14:15Kalın kürkü kışın kristal soğuğunu emmiştir.
14:22Baharla birlikte fazlalık olur.
14:24Keçi kaya çıkıntısına sürtünür, pamuk gibi tüylerini rüzgara bırakır.
14:28Bu dökülen lifler, kuşlara yumuşacık yuva olur.
14:35Dağın armağını gökyüzüne karışır.
14:39En güçsüz kaya oyu, keçinin ayağına merdivendir.
14:4660 derecelik bir açıda 3 metreyi aşan sıçrayışlar yapar.
14:50Toynaklarının iç pedleri kayayı kavrar,
14:53tek kayıp adım ölümken her sıçrayış hayata meydan okumadır.
14:58Kış boyunca kara çam ormanlarına inip nispeten rahat otlaklar bulur.
15:05Fakat bahar kapıyı çalınca yırtıcılar vadilere doluşur.
15:11Vaşak, kurt, bozayı, her biri et peşindedir.
15:19Beyaz keçi yavrularını alır, yeniden uçurumlara çekilir.
15:22Yüksekte kar derinleşmez, avcıların nefesi yetmez.
15:26Bir gün keçinin en sağlam merdiveni ufalanırsa, dikey kaçışın efsanesi çöker.
15:38Ayın donuk gümüşü boreal.
15:41Ormanın iğne yapraklarını parlatırken, kar örtüsünün üzerinde gölge bırakmayan adımlar duyulur.
15:47Vaşak sahnededir.
15:51Üç metreyi aşan sıçramasıyla, geceyi bıçak gibi yaracak pusudaki silüet.
15:59Göz bebekleri zümrüt gibi parlar, kulak uçlarındaki kara püsküller en ufak sesi yakalar.
16:05Kar ayakkabılı tavşan, bir anlık rehavetle dal kabuğunu tırmalar.
16:12Titreşimi vaşak yakalar, tek kas bükülür, ok gibi fırlar.
16:19Bir pençe darbede tavşan, kar kristallerine gömülür.
16:24Çeneler ensede kapanırken, ormanda yaprak kımıldamaz.
16:28Kış boyunca aç kalmıştır.
16:32Baharla birlikte menü genişler, kuş yumurtasından genç, ren geyiğine kadar her fırsatı değerlendirir.
16:42Fakat kendi de av olabilir.
16:44Kurt ulumaları yaklaşırsa, tek kaçış yukarıdır.
16:50Vaşak tırnaklarını ladine saplar, fidan tepesine zıplar, gökyüzünde kaybolur.
16:58Sessizliği bir öğretmen gibi kullanan bu kedi, doğada gereksiz hiçbir çığlığın olmadığını hatırlatır.
17:06Motor testeresinin kırdığı her dal, duyulmaz sandığımız her gürültü, Vaşak'ın av masalına son cümleyi yazar.
17:16Bembeyaz kürküyle neredeyse görünmez bir misafir, leming yuvasının üzerine eğilir.
17:31Kutup tilkisi.
17:32Yalnızca 4 kilogramlık bu gölge, karın altında 10 metrelik tüneller kazar.
17:40Yavrular için sıcak yuvalar kurar.
17:45Yuvada dişinin sütü yağlı, erkeğin av sepeti doludur.
17:49Günde 40 leming altı yavruyu doyurur.
17:51Fakat leming döngüsü düşerse, hayat tepe taklak olur.
17:58Tilki meyve toplar, deniz yosunu yer, yumurta çalar, açlık yaratıcıdır.
18:08Her akşam yavruların nefesini sayar, eksik varsa başka bir mağaraya göç eder.
18:17Arktik kurt sürüsü yaklaştığında tek savunma çevikliktir.
18:21Tilki rüzgar gibi kaçar, kurdun boğazı yere vurur.
18:24Zayıf görünenler akılla güç yaratır.
18:32Ama kar örtüsü geri çekildiğinde, tilkinin beyaz pelerini düşmana ilk işarettir.
18:41Erirken kaybolan her kar tanesi, kutup masalının sessiz bir sayfasıdır.
18:54Kar erirken, dağ yamacında dev bir nefesle toprak titrer.
19:03Kış uykusunun perdesi yırtılır.
19:07Boz ayı, ininden çıkıp güneşe göz kırpar.
19:10Sonbaharda yediği somon, şimdi erimiş yağ olarak güç vermiştir.
19:17Ama karnı boş, iradesi keskindir.
19:23Ayı taze filizleri kemirir, eriyen buz altından çıkan misk öküzü leşini koklar.
19:29Proteinle yeşilin dengesi vücudunu hızla diriltir.
19:33Baharın kokusu, havaya karıştığında hormonlar ateşlenir.
19:40Erkek ayı kilometreler aşar, dişinin kokusunu sürer.
19:47Dişi kabul ederse, günler süren aşk dansı başlar.
19:50Red cevabı ise pençelere ve kükreyişlere dönüşür.
19:57Yakında nehirler bir kez daha somonla dolacak.
20:01Ayı akıntıya karşı bekleyecek,
20:03Gümüş balık havada titrerken çeneler kapanacak.
20:08Her ısırık, kış için bir rezervdir.
20:13Ama somon yolu barajla kesilirse,
20:19elektrik için durdurulan şelale,
20:22ayının tarihini de durdurur.
20:26Bu dev, modern dünyanın küçük çarklarına yenik düşerse,
20:30orman sessiz gövdelerden ibaret kalır.
20:33Karanlık kış gecesi, Alaska semalarında ilk ışık dalgası titreşir.
20:50Yeşil, mor ve altın tonları ufku boyar.
20:54Bu, Aurora Borealis, kuzey ışıkları.
20:58Güneş'ten gelen yüklü parçacıklar dünyanın maniyetik alanında dans eder.
21:05Atmosferin üst katmanları bu enerjiyi ışığa çevirir.
21:11Gökyüzünde akan bu renkler, bazen sessiz bir perde,
21:15bazen şimşek gibi kıvrılan bir nehir gibidir.
21:18Yerli efsaneler, bu ışıkların atalarının ruhları olduğuna inanır.
21:25Dans eden ışıkların çocuklara şans getireceği söylenir.
21:30Bazı anlatılardaysa, savaşçılar gökte kılıç sallıyordur.
21:35Her kıvılcım bir çarpışmanın yankısıdır.
21:38Bilim insanları için ise,
21:42Aurora, hem muazzam bir doğa olayı,
21:46hem de uzay havasının habercisidir.
21:49Güçlü bir fırtına iletişim sistemlerini bile etkileyebilir.
21:55Kışın en soğuk gecelerinde,
21:56karla kaplı dağların üzerinde beliren Aurora,
22:00sessizliği renge boyar.
22:01Bir balıkçının feneri, bir kamp ateşi, bir kurt uluması.
22:09Hepsi bu göksel dansa fon olur.
22:14Fakat artan ışık kirliliği,
22:16şehirlerin parıltısı bu masalı gölgelemeye başlıyor.
22:22Aurora'yı çıplak gözle görmek,
22:24belki de gelecek kuşakların elinde olmayacak bir ayrıcalık olacak.
22:28Rüzgârın arşa yükseldiği,
22:31buzun zamana meydan okuduğu büyük sessizlik.
22:36Kunduzun dişinde,
22:38orkanın çenesinde,
22:39tilkinin soluğunda
22:40aynı şarkı çalar.
22:43Yaşamak, direnmek,
22:45dengeyi korumak.
22:48Ama buz eriyorsa,
22:50orman kesiliyorsa,
22:52bu şarkı susar.
22:58Ve sessizlik,
22:59en çok bizi ısırır.
23:03Şimdi seçim bizim.
23:07Tükenecek kaynaklar mı,
23:09yoksa gelecek kuşaklara bırakılacak,
23:12beyaz bir destan mı?
23:15Bu videoyu kapattığınızda,
23:17karlar erimeye devam edecek.
23:19Fakat küçük adımlar,
23:23bir imza,
23:24bir paylaşım,
23:25bilinçli tüketim,
23:26Alaska'nın nefesini uzatabilir.
23:30Çünkü kuzey yalnız değil,
23:32onu koruyan her yürek,
23:34kar fırtınasında yanan bir meşaledir.
23:38Ve o meşale sönmezse,
23:41sıfırın altında bile hayat,
23:43yüzyıllar boyu ışıldar.