- 9 ay önce
Türkiye Yeşilay Cemiyeti, bağımlılıkların Türkiye ekonomisine verdiği zararı ortaya koyan kapsamlı bir araştırma raporunu kamuoyuyla paylaştı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Kıymetli basın mensupları, değerli misafirlerimiz,
00:03bugün burada sizlerin kıymetli katılımıyla önemli bir bilimsel çalışmayı
00:07kamuoyu ile paylaşmak üzere bir araya gelmiş bulunuyoruz.
00:11Türkiye Yeşilay Cemiyeti öncülüğünde hazırlanan
00:14Bağımlılık Ekonomisi, Sigara, Alkol, Kumar ve Uyuşturucu Bağımlılığının
00:18Türkiye Ekonomisine Maliyeti Başlıklı Rapor,
00:21bağımlıkların ülke ekonomisine maliyetini bilimsel veriler ışığında ortaya koymaktadır.
00:27Şimdi basın toplantımızın açış konuşmalarını gerçekleştirelim.
00:32Türkiye Yeşilay Cemiyeti'nin kararlılıkla yürüdüğü mücadelenin öncüsü olan
00:37Genel Başkanımız, Doçan Doktoru Sayın Mehmet Dinkü Efendi'ye alkışlarınızdan söz vermek istedim.
00:42Kıymetli basın mensupları, hoş geldiniz, sefalar getirdiniz, hepiniz saygıyla selamlarız.
00:50Türkiye Yeşilay Cemiyeti olarak 105 yıldan beri bağımlılıklara karşı büyük bir mücadele veriyoruz.
00:56Bir noktanın çok ciddi farkındayız.
00:59Bir insanın bir toplumun başına gelebilecek en kötü şey bağımlıktır.
01:03Bağımlılık hem insanımıza hem toplumumuza çok yönlü olarak çok büyük zararlar veriyor.
01:09Genelde sadece fiziksel zararlar üzerinden duruluyor.
01:12Yani bir insan bağımlı olduğunda beden olarak, fizik olarak, zihin olarak, ruh olarak ne kadar zarar görür ona bakılıyor.
01:19Hiç şüphesiz bu çok doğru bir şeydir.
01:22Bir insan bağımlı olduğunda kendi içine bir düşman yerleştirmiştir.
01:26O düşman her türlü onu yıkan, her türlü zarar veren kalıcı etkiler, zararlar bırakır.
01:33O yüzden hiçbir insan bu zararı, bu sıkıntıyı yaşamasın istiyoruz.
01:37Bununla alakalı mücadele ediyoruz.
01:39Ama mesele sadece bireysel bir mesele değildir.
01:43Bağımlı olan insan sadece kendisine zarar vermekle kalmaz.
01:47Aynı zamanda başta yakın çevresi olmak üzere topluma da bilerek, bilmeyerek, isteyerek, istemeyerek ciddi zararlar oluşturacak sonuçlara yol açabilir.
01:58Bu nedenle de bağımlılığı sadece bireysel bir problem olarak ele almak, mücadele anlamında ciddi yanlış anlaşılmalara, mücadelenin gücünü düşürecek etkilere sahip olabilir.
02:10Bu nedenle bağımlılıkla alakalı biz yaptığımız çalışmaları sadece bireysel bir problem, sadece sağlık problemi olarak düşünmüyoruz.
02:19Bunun ötesinde aynı zamanda insan hakları çerçevesinde düşünüyoruz.
02:23Aynı zamanda toplumsal sorumluluklar çerçevesinde düşünüyoruz.
02:27Aynı zamanda ekonomik getiriler, yıkımlar üzerinden düşünüyoruz.
02:31Aynı zamanda çevresel zararlar üzerinden düşünüyoruz.
02:34Bu şekilde düşündüğümüz zaman bağımlılığın, yıkıcı zararının ne kadar geniş bir çerçevede hepimizi ilgilendiren bir nokta olduğunu çok daha net bir şekilde, çok daha açık bir şekilde görmemiz mümkün olacak.
02:48Bu noktada Türkiye Yeşilay Cemiyeti olarak bizler üç tane temel iş yapıyoruz.
02:53Öncelikli olarak hiçbir insanımız bağımlı olmasın diye önleme çalışmaları yapıyoruz.
02:59Türkiye çapında yüz yirmi tane şubem üzerinden hem bilinçlendirme, hem bilgilendirme, hem beceri kazandırma, hem alternatif oluşturma çalışmalarını düzenli olarak organize ediyoruz.
03:11Geçen bir sene boyunca şubelerimiz üzerinden yirmi binin üzerinde insanımıza dönük faaliyetler yaptık, önleme çalışmaları yaptık.
03:19Yine okullarda, anaokulundan üniversiteye kadar her yıl on milyonun üzerinde öğrencinin, iki milyonun üzerinde anne babanın katıldığı eğitim programlarımızı yapılandırılmış bir şekilde sürdürüyoruz.
03:31Şayet okulda bir bağımlılığa bulaşmış kardeşimiz varsa, onunla ilgili de okulda bağımlılığa müdahale programı üzerinden terapi müdahalesinde bulunuyoruz.
03:39Okuldayken o kardeşimizi kurtarmakla ilgili çalışmalar yapıyoruz.
03:43Yine ergenlik gibi kafa karıştıran dönemlerde beceri anlamında zorluk yaşadığından dolayı bağımlılığa bulaşmasın diye yaşam becerileri adını verdiğimiz programımızdan geçen sene yüz yetmiş bin öğrencimiz istifade etti, yapılandırılmış bir grup terapisi programı uyguluyoruz.
03:59Üniversiteye geldiğinde gençlerimiz, özellikle gençlerimizi bağımlık endüstrisi hedef aldığı için onları korumamız, kullanımız, korunaklarla getirmemiz çok önemli.
04:09Onlara da yüz yetmiş dört yeşilay kulübümüz üzerinden faaliyetler yapıyoruz.
04:14Yüz yetmiş dört üniversitede yeşilay kulüplerimiz bağımsız gençlik kültürü oluşturmak için çalışmalar yapıyorlar.
04:21Bütün bu çalışmaların yanında şayet herhangi bir şekilde ulaşamadığımız, erişemediğimiz, bağımlılığa bulaşmış bir insanımız varsa onu da yalnız bırakmıyoruz, kaderine terk etmiyoruz.
04:30Türkiye'nin her yerinde yüz beş tane yeşilay danışmanlık merkezimiz var, her şehirde var.
04:34Ücretsiz bir şekilde psikoterapi ve sosyal hizmet desteği veriyoruz.
04:38Şimdiye kadar seksen binin üzerinde insanımız, beş yüz binin üzerinde psikoterapi seansını ücretsiz olarak yeşilay danışmanlık merkezlerimizde almış oldular.
04:49Tabii yine önleme ve rehabilitasyon çalışmalarımızın yanında yaptığımız çok önemli çalışmalardan bir tanesi savunculuk çalışmaları.
04:57Savunculuk çalışmaları ne demek?
04:58Başta çocuklarımız, gençlerimiz olmak üzere insanımızı bağımlık endüstrisinin zararlı propagandasından korumak anlamında ne tür düzenlemeler yapılabilir?
05:10Ne tür uygulamalar yapılabilir?
05:12Bağımlı olmak istemeyen, bağımlılığın zararlarından kendini kurtarmak isteyen insanların hakları nasıl korunabilir?
05:19Onunla alakalı hem bilimsel temelli araştırmalar yapıyoruz hem de politika notları hazırlıyoruz.
05:25Bunlardan birisi için bugün bir araya gelmiş olduk.
05:28Dediğim gibi bağımlık meselesi sadece bedensel bir problem değildir, sadece psikolojik bir problem değildir, sadece bireysel bir problem değildir.
05:36Aynı zamanda toplumsal anlamda ciddi yıkımlar söz konusu yapan bir problemdir.
05:41Bu nedenle de bugün çok kıymetli yönetim kurulu üyelerimiz, yönetim kurulu başkanımız, kıymetli üniversitedeki hocalarımız bize önemli bir belge hazırladılar.
05:51Sizlerle paylaşacağımız bugün belgem, bağımlılığın Türkiye ekonomisine maliyeti nedir acaba?
05:58Bağımlık olmasa ekonomik anlamda ülkemizde neler olur acaba?
06:02Bunun nokta nokta, bağımlık bağımlık nasıl bir çerçevede zararları oluyor?
06:08Onları detaylı bir şekilde çalıştıkları bir rapor oldu.
06:12Bu çalışma söz konusu araştırmanın birinci basama olacak.
06:16Bundan sonraki süreçte her bir bağımlılıkla alakalı çok daha detaylı ve direk etkilerin de söz konusu olduğu araştırmalarla bu politika notlarımızı devam ettireceğiz.
06:26Ama bugün ilk başlangıçta genel çerçeve nedir?
06:29Kabataslak olarak baktığımızda bağımlılığın ülkemize, insanımıza ekonomik olarak zarar nedir?
06:35Onu konuşmuş olacağız.
06:36Ben hem sizlere bugün bizimle bu raporu paylaşma toplantımıza geldiğiniz için teşekkür etmek istiyorum.
06:43Hem de bu çalışmayı hazırlayan hocalarımıza çok teşekkür etmek istiyorum.
06:47Daha fazla uzatmadan sözü kendilerine vereyim.
06:49Buyurun hocam.
06:53Evet, değerli başkanımız Yeşilay...
06:56Evet, sıcak geçen yaz günlerinden sonra göreceli serin bir İstanbul sabahından hepinize merhabalar.
07:25Merhabalar, hoş geldiniz.
07:28Bendeniz Seyitan Ahmet Ateş.
07:31Genel başkanımız Mehmet Dinç Bey'in de ifade ettiği gibi aslında bağımlılık mevzusu uzun yıllar boyunca sağlık çerçevesinden ele alındı.
07:41Fakat ilk defa Yeşilay, bağımlılık mevzusunun aslında bir ülkenin milli çıkarları, ekonomik çıkarları açısından da ele alınmaya değer ve ele alınması elzem bir mevzu olduğunu dile getiriyor.
07:57Ve ilk defa Yeşilay, farklı bağımlılık türlerinin hepsini bir arada ele alan ve bunların ülkemiz ekonomisine nasıl bir maliyet getirdiğini gösteren bir rapor kaleme aldı.
08:11Ve bu raporu bugün sizlerle paylaşıyor olacağız.
08:16Değerli Hazirun, yaptığımız kapsamlı çalışma özellikle dört ana bağımlılık türünde ki bunlar sigara, alkol, uyuşturucu ve kumar bağımlılıkları.
08:30Bu bağımlılık türlerinin Türkiye ekonomisine muazzam bir maliyet getirdiğini ortaya koyuyor.
08:38Açıkçası biz akademisyenler de bu kapsamda tüm bu bağımlılık türlerini birlikte ele aldığımızda karşımıza çıkan bu maliyeti görünce şaşırdık.
08:48Çünkü ülkemizin ekonomik boyut büyüklüğü düşünüldüğünde, farklı alanlardaki yatırımlar, giderler, harcamalar düşünüldüğünde bu rakam gerçekten üzerinde düşünmemiz gereken, üzerinde toplumun tüm kesimlerinin çalışma yapması gereken bir maliyet ortaya koyuyor.
09:08Değerli arkadaşlar, yaptığımız analizler neticesinde dört temel bağımlılığın Türkiye ekonomisine direk maliyeti yıllık 78 milyar dolar olarak ortaya çıktı.
09:28Bugünkü rakamlarla 3.1 trilyon TL'ye tekabül eden bir rakamdan bahsediyoruz.
09:39Ve bu rakam dört ana bağımlılık türünden oluşuyor.
09:46Bunlar sigara, uyuşturucu, alkol ve kumar bağımlılıkları.
09:54Şimdi bu dört ana bağımlılık türünün hangisinin ne tür ekonomik maliyetleri olduğunu size kısaca aktarmaya çalışacağız.
10:09Bunu yapmadan önce biraz daha bu resmi iyi anlamak adına 78 milyar dolar neye tekabül ediyor?
10:20Bununla alakalı birkaç örnek vermeme müsaade ediniz.
10:24Türkiye bugün hepimizin bildiği gibi enerji ithal eden enerjide dış ülkelerin tedariğine muhtaç bir ülke.
10:36Yeterli doğal kaynağımız maalesef bulunmuyor.
10:39Bizim 2024 yılı itibariyle yurt dışından ithal ettiğimiz tüm enerji kalemlerinin Türkiye'ye maliyeti 65 milyar dolar.
10:53Biraz önce ifade ettiğim bağımlılıkların ekonomik maliyeti ise 78 milyar dolar.
11:00Yani aslında biz her yıl enerji ithalatına harcadığımız paradan daha fazlasını bağımlılık sektöründe, farklı bağımlılık kalemlerinde maalesef harcıyoruz.
11:14Bunun dışında örneğin bu 78 milyar dolar yüksek hızlı tren yapımı için kullanılır ise 15 bin kilometre yüksek hızlı tren yapılabiliyor ve ülkemizin tüm şehirleri yüksek hızlı trenle birbirine bağlanabiliyor.
11:34Eğer bu 78 milyar dolar tam teşekküllü şehir hastanesi yapılmak için kullanılırsa, ülkemizdeki tüm şehirlerde her birisi milyar dolarlara mal olan şehir hastaneleri inşa edebiliyoruz.
11:53Eğer bu 78 milyar dolar turizmimizin kalkınması, gelişmesi için kullanılacak olur ise en az bin tane antik kent ortaya çıkarılabilir ve Türkiye'nin turizm kapasitesi iki katına çıkarılabilir.
12:12Türkiye'de tüm gençlere 18 milyon öğrencimizin her birine bu rakamla her yıl tablet alınabilir, on binlerce derslik yaptırılabilir.
12:25Şu örnekle bu kısmı bitireceğim.
12:30Son yılların en büyük yıkımı olan, doğal afet olan biliyorsunuz bir Maraş ve Hatay depremini yaşadık.
12:36Bu deprem sonrasında yapılan yüz binlerce konut, altyapı, üst yapı, yollar, hastaneler bunların toplam maliyetinin 100 milyar dolar civarında olduğu tahmin ediliyor.
12:52Bizim burada bağımlılık ekonomisi, bağımlılığın ekonomik maliyetinde ortaya koyduğumuz rakam 78 milyar dolar.
13:01Yani yaklaşık her iki yılda bir, bir depremden daha fazla aslında bir maliyetten burada bahsediyoruz.
13:11O yüzden herkesin, toplumun tüm kesimlerinin bağımlılıkla mücadeleyi bir de bu pencereden görerek,
13:19yani Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığı, Türkiye'nin ekonomik çıkarları, milli çıkarlar açısından görerek de mücadele etmesi gerektiğini düşünüyoruz.
13:29Şimdi ben sigara ve kumar bağımlılığının ekonomik maliyetini birkaç detay vererek sizinle paylaşmak istiyorum.
13:40Üzülerek ifade edelim ki Türkiye'de erkeklerin yüzde kırkı, kadınların ise yüzde on beşi sigara kullanıyor.
13:50Ve Türkiye'de ortalama bir rakam ifade etmek gerekirse, yetişkin on beş yaş ve üzeri insanımızın üçte biri sigara kullanıyor, tütün kullanıyor.
14:06Türkiye'de geçen yıl itibariyle satılan sigara adedi yüz elli milyar adete ulaştı.
14:15Yüz elli milyar adet sigara geçen sene tüketildi.
14:20Yüz elli milyar adet sigaranın sigara kullanıcılarına direk maliyeti on beş milyar dolar.
14:29Yıllık maliyeti on beş milyar dolar.
14:33Sağlık sektöründe sigara ve bağlı hastalıkların maliyeti ise,
14:39Türkiye'nin yıllık toplam sağlık maliyetinin yüzde dokuzuna tekabül ediyor.
14:45Bunun ise yıllık karşılığı beş milyar dolar.
14:49Yaklaşık elli milyar dolar yıllık bir sağlık harcamamız var.
14:53Bunun yüzde dokuzuna tekabül eden beş milyar dolar da sigara içmenin sağlıktaki karşılığı.
15:00Bunun dışında çok göz önünde olmayan şöyle bir veri var elimizde.
15:05Ankara ve İzmir'deki itfaiye birimlerinin açıkladığı rakamlara göre,
15:12yangınların yüzde kırkının sebebi sigara.
15:17Yüzde kırkının sebebi İzmir rakamları yüzde kırk bir, İstanbul rakamları yüzde kırk.
15:23Bu bize gösteriyor ki Türkiye'de genel olarak çıkan yangınların yüzde kırkı sigara kaynaklı çıkıyor.
15:29Buradan da baktığımızda yangınların Türkiye ekonomisine yıllık maliyetinin on milyar dolar civarında olduğu hesaplanıyor.
15:39Buradan da dört milyar dolarlık bir maliyet çıkıyor.
15:42Yekün olarak sigaranın direkt maliyeti sevgili arkadaşlar yirmi dört milyar dolar.
15:49Bunun içine ne dahil değil, başkanımızın ifade ettiği gibi ilerleyen dönemlerde detaylı olarak her bir bağımlılığın ekonomik maliyeti araştırıldığında
15:59sigaranın örneğin erken doğum, sigaranın işte sakat doğum, sigaranın çevre sağlığına etkisi gibi rakamları da eklendiğinde
16:11dolaylı etkileri açıkçası biz çok daha büyük rakamları ifade etmiş olacağız.
16:18Buradan neyi kastediyorum?
16:20Dünya ortalamasında sigara içilmesi sonucunda ortaya çıkan izmaritlerin sadece üçte biri toplanıyor.
16:29Bunun karşılığı şudur ki Türkiye'de yüz elli milyar adet yıllık izmaritin sadece elli milyar adeti toplanabiliyor.
16:37Yüz milyar adeti maalesef doğaya, suya, temiz kaynaklara karışıyor.
16:44Ve sigara izmariti basit bir malzeme değil.
16:50Sigara izmariti haddi zatında bir plastik atık.
16:54Ve bu plastik atık on yıllarca toprakta çözünmüyor, sularımıza karışıyor.
16:59Bunun ise dolaylı olarak ülkemiz ekonomisine ve sağlığına da devasa bir maliyet getirdiğinin altını burada çizmek istiyoruz.
17:09Şimdi diğer bir bağımlılık türüne gelelim.
17:13O da yine son zamanlarda maalesef gittikçe daha fazla karşı karşıya kaldığımız kumar meselesi.
17:23Şimdi burada şöyle bir bilgiyi de size aktarmış olalım.
17:26Yeşilay'ımızın Türkiye'de yüz yetmişten fazla danışmanlık merkezi var.
17:32Ve buralara insanlar danışmanlık almak için geliyorlar.
17:36Son zamanlarda Yeşilay danışmanlık merkezlerine en fazla gelen şikayet maalesef sanal kumar şikayeti.
17:44Bu kanayan ve büyüyen bir yaramız.
17:47Biz bunu maalesef rakamlarda da görüyoruz.
17:50Sektör yetkililerin yaptığı açıklamaya göre sanal kumarın dolar bazında yıllık artışı yüzde kırka ulaştı.
18:02Sanal kumar her yıl dolar bazında yüzde kırk büyüyor.
18:062024 verilerine göre Türkiye'de kumar sektörünün ki bunun büyük bir yekününü sanal kumar oluşturuyor.
18:16Sanal kumarın yekünü değerli izleyiciler kırk milyar dolara ulaştı.
18:23Kırk milyar dolardan bahsediyoruz.
18:25Ve bunun da her yıl yüzde kırk arttığına da dikkatlerinizi çekmek istiyorum.
18:33Ben bu bilgilerle sözü değerli akademisyen Hüseyin Hayri Nuroğlu'na bırakıyorum.
18:41Kendisi sizlere alkol ve uyuşturucu bağımlılıklarının ekonomik maliyetinden bahsedecek.
18:49Evet hocam çok teşekkür ederim.
18:55Seyit Hocam çok teşekkür ederim.
19:17Ben size bugün alkol ve uyuşturucunun ekonomik maliyetiyle alakalı konuşacağım.
19:23Bildiğiniz gibi belki sanal kumar son yıllarda artan bir tehlike.
19:28Ama alkol 1920'de 5 Mart 1920'de Yeşilay'ın kurulmasına sebep olan bağımlılıklardan bir tanesi.
19:39Bildiğiniz gibi o yıllarda İstanbul işgal altında ve tam karşımıza Karaköy Limanı'nda
19:44İngiliz gemileri yurt dışından getirdiği alkolü, alkollü içecekleri,
19:50alkol bağımlılık artsın diye bedava dağıtıyor İstanbul'da.
19:54Ve bununla mücadele için o zaman İstanbul'un önde gelenleri bir araya geliyorlar ve Yeşilay Cemiyeti'ni kuruyorlar.
20:01Şimdi bazı bağımlılıkların insanın kendine zararı var.
20:07Bazı bağımlılık türlerinin daha çok toplumsal zararları var.
20:11Fakat alkol hem kullanım yaygınlığı hem de başkalarına zarar verme potansiyeli açısından
20:17hem bireysel hem toplumsal olarak bilinen uyuşturucular, bağımlılıklar içinde en tehlikelilerden bir tanesi olarak sınıflandırılabiliriz.
20:26Sağlık Bakanlığı'nın detayları, referansları raporumuzda göreceksiniz.
20:33Yapmış olduğu bir çalışma var.
20:3515 yaş üzeri tüm toplumda bireylerin %10'u son 20-30 gün içinde alkol tükettiğini beyan ediyor.
20:43Bu da yapılan hesaplara göre yıllık 1.3 milyar litre alkol tüketiliyor Türkiye'de.
20:51Bunun da maddi karşılığı yaklaşık 5.5 milyar dolar.
20:55Bu arada rakamlarımız hep dolar üzerinden, çünkü sonraki yıllarda da yenilenecek olan bir rapor.
21:07Karşılaştırma yapabilme açısından daha sıhhatli, daha sağlıklı olacağını düşündük.
21:11Bu arada diğer mesela alkolün yine çok bariz maliyetlerinden bir tanesi trafik kazaları.
21:20Trafik kazalarına baktığımız zaman %22'sinin sebebi alkol.
21:25Ve trafik kazalarının yaklaşık maliyeti 15 milyar dolar.
21:31Bu arada raporun metodolojisine alakalı çok kısa bir şey söyleyeyim.
21:36Bu raporda, ara sıra kullanacağız, doğrudan ve dolaylı maliyetler var.
21:42Bu raporda dolaylı maliyetler, doğrudan maliyetler ve çok bariz dolaylı maliyetlerden bahsediyoruz.
21:52Yani nedir dolaylı ve doğrudan maliyetler?
21:56Mesela alkol tüketimle harcanan para direkt doğrudan bir maliyet.
22:02Ama alkol tüketerek oluşan diğer kazaya sebep olması, aile içi şiddet vs. vs. vs.
22:10İnsanların suça bulaşması, mahkeme süreçleri, tutuluk alması gibi uzayan birçok süreçler var.
22:17Onlar dolaylı maliyetler.
22:19O tür dolaylı maliyetleri biz bu rapora dahil etmedik.
22:21Onlar bundan sonra yayınlayacağımız detaylı analizler de derinlemesine işleyeceğiz.
22:29Yani bu 78 milyar dolar tamamı doğrudan ve çok bariz dolaylı bazı maliyetleri içeriyor.
22:38Aslında dolayısıyla doğrudan ve dolaylı maliyetleri tamamını ortaya çıkardığımız zaman
22:45muhtemelen şu an 78-80 milyardan bahsediyoruz.
22:48Bu 100 milyarı maalesef geçeceğinden korkuyoruz.
22:54Trafik kazalarının %22'si dedik.
22:57Türkiye'ye maliyeti 15 milyar dolar, 15 milyar doların %22'si.
23:02Yaklaşık 3.3 milyar dolar sadece maddi hasarlar.
23:07Bunun için de dediğim gibi sağlık harcamaları, alkol tüketiminden kaynaklanan verimlilik kayıpları,
23:15aile içi şiddete bulaşma, ondan ortaya çıkan sosyal maliyetler, adli süreçler,
23:22kamusal düzenin bozulması, denetim, bağımlılık rehabilitasyonu, iyileştirmesi vs. vs. gibi sosyal maliyetler işin içine eklenmemiştir.
23:31Dolayısıyla doğrudan maliyetlerde 9 milyar gibi bir rakama ulaşıyoruz.
23:38Uyuşturucu bağımlılığından da birazcık bahsedeyim.
23:41Avrupa Birliği'nin yayınlamış olduğu bir rapor var.
23:48Burada suç şebekelerinin %38'i uyuşturucuyla alakalı işlerle uğraşıyorlar.
23:55Uyuşturucu üretimi ve ticaretiyle uğraşıyorlar.
23:58Devletimizin kamu sektörünün uyuşturucuyla mücadeleyi harcadığı para, maliyet yıllık 250 milyon dolar.
24:05Tabi mesela yine bir istatistik vereyim.
24:11Geçen 2023 yılında 251 bin olaya müdahale edilmiş.
24:15Bunlardan 313 bin şüpheli yakalanmış.
24:18Bir kısmı tutuklanıyor, hapishaneler vs.
24:23Şöyle bir istatistik de var.
24:25Yaklaşık 150 bin, yani bu 3'te 5'te 2 gibi bir orana yakınılmıyorsam tekabül ediyor.
24:31Tutuklu, hapishanelerde bulunan insanların yaklaşık 5'te 2'si uyuşturucuyla alakalı suçlardan dolayı artık ticaretini yapmak, bulundurmak, satmak, üretmek vs. neyse.
24:43Dolayısıyla bunun kamuya maliyeti inanılmaz.
24:46Yani hem Adalet Bakanlığı'na hem İçişleri Bakanlığı'na bunun denetimi vs.
24:50ve Türkiye'de yaklaşık olarak 1.7 milyon kişi uyuşturucu kullandığı tahammül ediliyor.
24:59Ve bu insanların, bu verdiğimiz rakamlar bu arada asgari, en muhafızakar rakamlar 2.7 milyar dolar.
25:071.7 milyon kişi yıllık para harcıyor uyuşturucuya.
25:12Dolayısıyla bağımlıların yaptığı harcama 2.7 milyar dolar, kamunun maliyeti 250 milyon dolar, iş gücü kaybı, bu da yaklaşık 2 milyar dolar olarak hesablanıyor.
25:26Yani iş gücü kaybından uyuşturucu kullandığı için işe gitmeme, verimlilik kaybı, işe gidip fiziksel olarak orada ama ruhsal olarak orada olmaması, çok düşük verimlilikle çalışması.
25:40Bunun da maliyetinin yaklaşık 5 milyar dolar olduğunu hesaplıyoruz.
25:46Mesela yine ufacık bir istatistik vereyim.
25:48Şimdi geçen sene trafik denetimlerinde, 2023 yılında pardon, 2.600 kişiye teste tabi tutulmuş ve 2.600 kişiden 918 kişi uyuşturucu kullanmış bir şekilde araç kullandığı tespit edilmiş.
26:04Bu testler biraz daha ağır, farklı testler olduğu için, alkol testi gibi olmuyor.
26:10Yani 2.600 kişiden 900 kişi çok büyük bir oran.
26:13Dolayısıyla aynı alkolde olduğu gibi uyuşturucu kullandığı için trafik kazalarına sebep olmak, kazaların maliyetleri, bunun sosyal etkileri vs. vs. verimlilik kayıpları, ölümler bunlar da bu rapora dahil değil.
26:29Dediğim gibi bu tür detaylı, dolaylı maliyetlerinde olduğu raporu bundan sonra her bir bağımlı tür için ayrı ayrı çalışacağız.
26:39Ben de yine hocamın da söylediği gibi, Cumhurbaşkanımızın depremin ekonomik maliyeti 104 milyar dolar demişti.
26:50Doğrudan maliyetler ve bazı çok net dolaylı maliyetlerle beraber 78 milyar dolar gibi bir rakam çıktı.
27:00Ama korkuyoruz ki diğer dolaylı maliyetlerde detaylı incelenip dahil edildiği zaman bu rakam 100 milyar doları geçeceğinden endişe ediyoruz, korkuyoruz.
27:12Evet, teşekkür ederim.
27:13Efendim çok teşekkür ederiz. Soru varsa alabiliriz. Buyurun.
27:22Merhabalar, Emre Baksıroğlu. İlk önce böyle bir çalışma için tebrik ediyorum.
27:27Mutlaka ki daha başka sonuçlar da çıkacaktır.
27:30Çünkü sosyolojik unsurları da işin içine katmaya çalışmışsınız. Bu çok değerli.
27:36Ben bunu eski bir RGC olarak söylüyorum.
27:38Çok kıymetli ve biz de geliştirmek isteriz sorduğumuz sorularla. Ben iki soru sormak istiyorum size.
27:45Birincisi şans oyunları ile ilgili. Şans oyunları ve dijital bahislerin artışı ile birlikte gençlerdeki bağımlılık oranları nasıl seyrediyor?
27:53Bu alandaki ekonomik kayıplar ölçülebiliyor mu? Birinci sorum.
27:57İkincisi vergi artışı, reklam yasakları ve erişim kısıtlamaları gibi politikalar bağımlılık maliyetlerini azaltmadaki etkisini sormak istiyorum. Teşekkür ederim.
28:06Çok teşekkür ederiz. Bu kumar bağımlılığı dediğimiz mesele ile alakalı bizim büyük bir derdimiz var.
28:14Şans oyunu deniyor, talih deniyor, bahis deniyor.
28:17Fakat bunun biz isimlendirmenin, kumar endüstrisinin bir stratejisi olduğunu düşünüyoruz.
28:23Çünkü şans dediğinizde, oyun dediğinizde, bahis dediğinizde, talih dediğinizde daha masum, daha zararsız, daha yıkıcı olmayan bir şey gibi gösteriliyor.
28:33Ve esasında kumarın, kumar değil de şansla alakalı bir şeymiş gibi, talihle alakalı bir şeymiş gibi algılanmasına yol açıyor.
28:41Bunun halkımızın algısı anlamında fevkalade zararlı olduğu kanaatindeyiz.
28:46Bir de yasal olan, yasal olmayan kumar ayrımı var.
28:50Bunun da fevkalade yanlış olduğunu düşünüyoruz.
28:53Geçti ay danışmanlık merkezimize gelen insanların büyük çoğunluğu yasal denilen kumarla başlamışlar, sonradan yasadışı kumara doğru gitmişler.
29:01O yüzden baktığımızda temelde yasal olanla yasadışı, yasal olmayan kumarın kumar olmak anlamında,
29:07insana zarar verme anlamında, bağımlılık geliştirmek anlamında,
29:10insanımıza yaptığı yıkıcı, olumsuz etkiler anlamında herhangi bir farkı yok.
29:15Bu anlamda Türkiye Yeşilay Cemiyeti olarak bizim ısrarla üzerinde durduğumuz bir nokta var.
29:21O da gerektiğini düşünüyoruz.
29:23Çünkü kumar endüstrisi biraz önce bahsetti hocam, sadece bir senede cirosunu yüzde kırk bir firma arttırmış durumda.
29:31İnanılmaz bir rakama ulaşmış durumda.
29:34Bu insanımızın üzerinden kazanılan haksız paradır.
29:37Özellikle çocuklarımızı, gençlerimize hedef alan agresif reklamlar üzerinden ciddi anlamda zararlara sebep oluyorlar.
29:44Ve bu zararlar sadece ekonomik zararlar değiller.
29:48Biz bugün ekonomik zararları konuşuyoruz.
29:50Ama iş kayıpları, ilişki kayıpları daha da ötesinde kumara bağlı, çok canımızı yakan, içimizi kanatan intiharlar ciddi anlamda toplumumuzda artmaya başladı.
30:03O yüzden aynı alkolde ve sigarada olduğu gibi kumarla alakalı da reklam yasağının mutlaka cari olması gerektiğini Türkiye Yeşilay Cemiyeti olarak düşünüyoruz.
30:14Bir diğer mesele de yine bağımlık endüstrisinin agresif reklam politikalarının bir yansıması olarak kumar kanallarının oldukça geniş olduğu bir dönemden geçiyoruz.
30:26Yani bir insan kumar oynamayı düşünmese, planlamasa, istemese bile karşısına her fırsatta, her anlamda, her kanaldan çıktığı bir durumdan geçiyoruz.
30:39Alışveriş sitelerinde kumarla alakalı uygulamalar hiç aramayan, istemeyen her yaştan insanın karşısına çıkıyor.
30:46Bankanın, bankaların mobil uygulamalarında insanların karşısına çıkıyor.
30:51Çeşitli şirketlerin başka amaçla kullanılan uygulamalarında, sitelerinde insanların karşısına çıkıyor.
30:59Dijital oyunlarda insanların, özellikle çocuklarımızın, gençlerimizin karşısına çıkıyor.
31:04Dolayısıyla ciddi anlamda insanımıza tuzak olarak kurulan bir çerçeve söz konusu.
31:11Bu noktada Türkiye Yeşilay Cemiyeti olarak kumara ulaşma kanallarının mutlaka daraltılması,
31:19başta çocuklarımız, gençlerimiz olmak üzere insanımızın bu konuda korunmasının acil gündem maddelerinden biri olduğunu düşünüyoruz.
31:27Çünkü kumarla alakalı belli rakamlar var.
31:31Yasal kumarın cirosu var, onu resmi olarak görebiliyoruz.
31:35Yasal olmayan kumarın kazandığı bir para var, onu tahmini olarak görebiliyoruz.
31:40Ama görünmeyen, tahmin edilemeyen, planlanmayan kayıplar çok çok daha fazla.
31:47Demin bahsettiği Seyit Han Hocamızın, Türkiye Yeşilay Cemiyeti'nin 105 tane danışmanlık merkezine bu sene en fazla kumardan dolayı başvuru oldu.
31:59Bize gelenler de büyük oranda bütün malını mülkünü kaybetmiş, her türlü zararı görmüş,
32:06en son noktada gelen insanlar, o kadar ileri derecede kayıplar yaşamamış, en son noktaya gelmemiş insanlar buna dahil değil.
32:15Oraya baktığımızda çok daha büyük bir kayıp ciddi anlamda söz konusu.
32:20Bu hem ekonomik olarak, hem sosyal olarak, hem bireysel olarak söz konusu.
32:24O yüzden kumarla alakalı çok acil yasal düzenlemelerin yapılması gerektiğini Türkiye Yeşilay Cemiyeti olarak düşünüyoruz.
32:32Ben teşekkür ederim.
32:33Başka sorusu olan var mı acaba?
32:35Buyurun lütfen.
32:36İstanbul Times gazetesinden ben eski bir öğretmenim.
32:42Çok teşekkür ederim hocam.
32:44Uluslararası ve ülkemizin, deyim yerindeyse Ayberk'sin, Puzdağı'nın görülmeyen en önemli sorunlarından birini dile getirildiğiniz için teşekkür ederim.
32:53Şimdi sayın hocam, sayın başkanım,
32:55şimdi siz ülkemizdeki bu sorunları bahsettiğiniz ülkemiz açısından ama bu belirtilen dört sorun da uluslararası bir sorun.
33:03Siz ülkemizdeki sorunlara yönelik çalışmaları bahsediyorsunuz.
33:08Herhalde uluslararası kuruluşlar arasında çalışmanız var.
33:12Çünkü bu bahsettiğimiz dört kuruluşun hepsi de uluslararası ilişkiler var.
33:16Her gün basında, değişik yerlerde bunu okuyoruz.
33:19Ben çok teşekkür ederim Türkiye gündemine de getirdiğimiz için, dünya gündemine de getirilmesi konusunda çalışmaların sürdürülmesini arz edemedim.
33:27Çok teşekkür ederiz.
33:28Bu da çok önemli bir soru.
33:30Bu hakikaten bağımlılıkla mücadele yerel bazda yapılabilecek bir mücadele değil.
33:34Uluslararası ayağının mutlaka olması lazım.
33:37Türkiye Yeşilay Cemiyeti'nin de 105 yıllık tecrübesi uluslararası çalışmalar anlamında bizi çok güçlü kılıyor.
33:44Bu noktada üç tane çok önemli yaptığımız çalışmayı sizle paylaşmak isteriz.
33:50Bunlardan bir tanesi, Uluslararası Yeşilaylar Federasyonumuz.
33:53Türkiye Yeşilay Cemiyeti, 5 tane bağımlılıkla hem önleme, hem rehabilitasyon, hem savunuculuk anlamında kapsamlı bir şekilde çalışan dünyadaki tek sivil toplum örgütü.
34:02Dolayısıyla Türkiye Yeşilay Cemiyeti'nin hem modelini hem birikimini örnek alan ülkeler kendi ülkelerinde kendi vatandaşları ve kendi ülkenin kanunlarına tabi olarak Yeşilaylar kurmaya başladılar.
34:15Hali hazırda dünyada 65 ülkede resmi olarak kurulmuş Yeşilay faaliyetleri sürdürüyor.
34:22Türkiye Yeşilay Cemiyeti olarak biz her yıl bu 65 ülkenin Yeşilay'ını İstanbul'da toplayıp bilgi aktarımı, tecrübe aktarımı yapıyoruz.
34:31Ve aynı zamanda global politikalar ortak olarak geliştiriyoruz.
34:35Bu Yeşilaylarımızın aynı zamanda uluslararası temsili anlamında da rehberlik yapıyoruz.
34:39Türkiye Yeşilay Cemiyeti Ekosok üyesi danışman statüsünde üye, şu anda 25 tane ülke Yeşilayımız yine danışman statüsünde üyeli kaldılar.
34:5014 tanesi aday statüsünde yakın zamanda 39 tane ülke Yeşilayımız Ekosok statüsünde danışman üye olarak Birleşmiş Milletler'de temsil edilecek.
34:59Aynı zamanda 52 ülkemiz Birleşmiş Milletler'de bağımlılıkla mücadele komisyonunda üye olarak aktif olarak hizmet veriyor.
35:09Bu da toplam oy sayısının üçte birine denk geliyor.
35:15Yani NGO komitedeki her üç oydan bir tanesi Yeşilay oyu esasında.
35:22Bu da oldukça büyük bir güç demek.
35:24Bağımlılık politikalarını yönlendirmekte biz bu gücü hem zarar azaltma anlamında hem de davranışsal bağımlılıklarının ICD-11'de yer alması konusunda geçmiş yıllarda kullanmış olduk.
35:34Oldukça etkili bir güce sahip olduğumuzu o iki kritik konuda ispatlamış olduk.
35:40Yine dünyada önleme çalışan STK'ları toparlama anlamında kurduğumuz İstanbul İnisiyatifi çatısı altında 35 ülkeden 55 tane STK var.
35:51Bunlar Yeşilay değiller.
35:53Başka STK'lar ama yine Yeşilay'ın öncülüğünde kurulan İstanbul İnisiyatifi çerçevesinde her yıl İstanbul'da onları ağırlayıp global politikalar geliştirmek konusunda çalışmalar yapıp global politikaları yönlendirmek konusunda aktif rol alıyoruz.
36:07Bu soruyu sorduğunuz için çok teşekkür ederim.
36:09Buyurun lütfen.
36:12Evet ben de bu konuda birkaç kelam etmek isterim.
36:19Belirttiğiniz uzun şu anlamda çok kıymetli.
36:23Şimdi bizim mücadele ettiğimiz bağımlılık türlerinin gerisinde faaliyet gösteren firmalar haddi zatında kendi alanlarında oldukça rekabetçi firmalar.
36:34Ve örneğin dünyanın en iyi tasarımcılarını oyun firmaları istihdam ediyor.
36:43En iyi psikologlarını oyun firmaları ya da bağımlılıkta faaliyet gösteren sigara ya da alkol firmaları istihdam edip insanlara nasıl ulaşabilirler?
36:55Bununla alakalı sürekli bir strateji geliştiriyorlar.
36:57Mesela sanal kumarda en önemli sorunlardan birisi vahşi algoritmalar.
37:03İnsanların zihinlerini yönlendiren algoritmalar.
37:06Ve bizim yapacağımız bu rapordan sonra ilerleyen dönemde yapılacak çalışmalardan bir tanesi de
37:12bağımlılık sektöründe faaliyet gösteren firmaların pazarlama stratejileri neler, satış stratejileri neler, müşteri kazanma, onları bağımlı hale getirme stratejileri neler?
37:25Ve biz bunlara karşı nasıl önlem alabiliriz?
37:28Bunları da daha sonra diğer raporlarda ele almaya çalışacağız.
37:32Bu fırsatı verdiğiniz için teşekkür ederim.
37:34Başka soru var mı acaba?
37:36Buyurun lütfen.
37:40Önder Çelik, Türkiye Gazetesi.
37:42Sayın Başkanım ben şunu sormak istiyorum.
37:44Şimdi bu sigara ve alkol ile ilgili özellikle sigara.
37:47Bir takım yasal düzenlemeler getirilmişti geçmişte.
37:50İşte toplu taşım alanlarında içilmemesi, kafelerde içilmemesi.
37:54Ben şu anda bakıyorum mesela otobüs duraklarında bile rahat rahat sigara içiliyor.
37:57Bugüne kadar bir kişiye bile ceza kesildiğini ben görmedim.
38:00Siz bu konuda yasal düzenlemelerin uygulamasında bir sıkıntı olduğunu düşünüyor musunuz?
38:05Ya da yeni bir önerileriniz var mı getirilmesi gereken, özellikle sigara ile alakalı?
38:10Evet, doğrusu bu da çok önemli bizim üzerinde durduğumuz konulardan.
38:14Bir tanesi bağımlı olmayanların hakkının korunması ve yasal düzenlemelerin sağlıklı bir şekilde işletilmesi konusuna hususen ehemmiyet veriyoruz.
38:24Bu noktada bağımlılıkla mücadele üst kurulu var.
38:27Biliyorsunuz Türkiye'de oldukça özgün bir yapı.
38:29On üç bakanlık, Cumhurbaşkanı Yardımcımızın başkanlığına toplanıyor.
38:32Yeşilay olarak biz de kurulun üyesiyiz.
38:35Düzenli olarak toplanıyoruz ve politikalar bağımlılıkla mücadele konusunda politikaların geliştirmesi ve uygulanması konuları gündeme geliyor.
38:42Bu sigara ile alakalı yasal düzenlemin ihlali konusunda bakanlıklarımız,
38:48hem Orman Bakanlığı hem Sağlık Bakanlığı hem de İçişleri Bakanlığı ortak hareket etme kararı aldı.
38:55Dediğiniz gibi yasakların uygulanmasıyla alakalı bir zafiyet söz konusu olmuştu.
39:01O zafiyetin sebepleri üzerine çalışıldı.
39:03Ve bu sebepler analiz edildiğinde üç tane kritik nokta tespit edildi.
39:10Bir kısmı bir bakanlıkla alakalı, diğeri başka bir bakanlıkla alakalı.
39:15Detayına girmeye gerek yok.
39:16Ama nihayetinde Sağlık Bakanlığı Nezaretinde üç bakanlık koordine olarak diğer bakanlıkların da tıkanan noktalarını destekleyerek,
39:25sigara yasaklarının aktif bir şekilde uygulanması konusunda yeni bir döneme Sağlık Bakanlığı Nezaretine başlanmış oldu.
39:32Önümüzdeki günlerde bu yasağın uygulanmasıyla alakalı çok daha aktif adımlar atılacağını söyleyebilirim.
39:37Sağlık Bakanlığı bu konuda sigarayla mücadelede bir seferberlik başlattı.
39:43Ciddi de uygulamalar, cezalar yazılmaya başlandı.
39:47O cezaların takip edilmesi, tahsis edilmesi konusunda bazı sıkıntılar vardı.
39:50O konular da geçen toplantımızda gündeme geldi.
39:53Onların da üzerine büyük bir kararlılıkla bu dönemde gidilmeye başlanacak.
39:57Dolayısıyla haklı bir şikayetiniz var.
39:59Bu şikayeti her birimiz yaşıyoruz, görüyoruz.
40:02Yakın zamanda bu şikayetlerin ciddi anlamda azalacağını düşünüyorum.
40:07Evet, başka sorusu olan var mı acaba?
40:11Pekala.
40:11Çok teşekkür ediyoruz.
40:13Buyurun, buyurun.
40:14Sanal kumardaki artışı yalnızca internet kullanımıyla açıklayabilir miyiz?
40:20Yoksa ekonomik krizinde burada payı var mı?
40:22Şöyle, bağımlılıkta her şey bir sebep olabilir.
40:27Yani ekonomik kriz olduğunda bağımlılık olabilir, ekonomik bolluk olduğunda bağımlılık olabilir.
40:32Esas mesele bağımlılıkla alakalı bizim bildiğimiz şu.
40:37İki tane büyük mesele var.
40:39Bağımlılıkla alakalı diyoruz ki bağımlılık biyopsikososyal bir sebeptir.
40:43Olayın sosyal boyutları var.
40:44Sosyal boyutlarda, ekonomik krizin ötesinde, pandemi döneminde teknolojinin çok aşırı fazla kullanılması,
40:53bu kullanmanın bağımlılık endüstrisi tarafından istismar edilmesi,
40:58agresif bir şekilde reklamlarla insanların bağımlılık endüstrisinin araçlarına bağımlı hale getirilmesi çok ciddi bir faktör.
41:05Tabii şehir hayatında yalnızlaşmayla beraber veya akran etkisiyle beraber ciddi anlamda bağımlılık söz konusu olabiliyor.
41:13Şimdi biz Yeşilay Danışmanlık Merkezi'imize 80 bin kişi gelmiş.
41:17Çalışma yapmak için harikulade bir rakam.
41:19Bu 80 bin kişiye bağımlılığa başlama sebeplerini sorduğumuzda %72 oranında çok büyük bir sebep olarak akran etkisini görüyoruz.
41:30Yani bir kültür geliştiğinde, çevresindeki insanlar bağımlı davranışına veya bağımlı kullanımına başladığında
41:36ciddi anlamda bağımlılık gelişmesi o norma, o kültüre ait olma ihtiyacı sebebiyle ortaya çıkıyor.
41:43Bu nedenle biz baktığımızda öncelikli sebep olarak endüstrinin agresif reklam politikaları sebebiyle pandemi döneminin çok iyi değerlendirmesi
41:53ve özellikle çocukları gençleri hedef alarak bir bağımlı kültürü oluşturmaya çalışması olduğunu görüyoruz.
42:00Nitekim bunun işaretlerinde, reklamlar üzerinden, her yerden karşımıza çıkan kanallar üzerinden takip etmek mümkün.
42:09Bu nedenle bizim bağımlılıkla mücadele anlamında, özellikle kumar bağımlılığıyla mücadele anlamında
42:14ana çerçevimizin birinci hedefinde bu bağımlılıkla ilgili düzenlemelerin hızlı bir şekilde geçmesi,
42:22kumar bağımlılığıyla alakalı özellikle reklam ve kanalların daraltılması meselesi.
42:27İkinci olarak bizim üzerinde durmamız gereken talebin azaltılmasıyla alakalı bağımsız gençlik kültürü oluşturma çalışması var.
42:34Bununla alakalı hem Yeşile Kulüplerimiz üzerinden hem de şubelerimiz üzerinden çalışmalarımızı sürdürüyoruz.
42:41Ama sizlerin çok desteğine ihtiyacımız var. Basın mensuplarımız bu bağımlılık meselesinin ülkemiz için ne kadar yıkıcı bir problem olduğunu
42:47çok açık bir şekilde görürler ve bize bu konuda destek olurlarsa çok hızlı mesafe alacağımızı düşünüyoruz.
42:55Evet, başka soru herhalde yok. Bu raporu şimdi arkadaşlarımız size takdim edecekler.
43:01Orada detaylı bilgiyi bulabilirsiniz. Çok teşekkür ediyoruz. Ayağınıza sağlık. Sık sık bekleriz.
43:11Bu da bu işçilerin maalesef işçilerinden korunuyoruz.
43:14Evet, yaklaşık 3 toplu düşününün var sadece maddi hasarlar.
43:20Bunun için dediği gibi işlete ulaşma, olan ortaya çıkan sosyal gazeteler, adli süreçler,
43:27komusal düzeninin bozulması, denetliği raporlar.
43:30Bu da suç şehrilerinin yüzünden bir çizik uçluca ne alakalı işlerle oluşturuyorlar.
43:36Güçluş üretim ve ticareti oluşturuyorlar.
43:39Tabii Önep Selanik'e bir istiristikliğinin geçen 2023 yılında
43:44250 bin, yaklaşık 150 bin. Yani bu üçte beşte iki gibi bir orana yakınlanılıyorsam tekrar geliyor.
43:52Bu da yaklaşık 1 milyar dolar olarak hesaplanıyor.
43:57Yani işçilerin uçluş kullandığı için işe ilikleme verildiği kaygı altyazının yaklaşık 5 milyar dolar olduğunu hesaplıyoruz.
44:07Mesela genel projektif, statistik ve yatak denetimlerinde 2023 yılında farklı.
44:132600 için destekliğinde yapılmış.
44:15Ve biraz daha ağır arkadaşlar olduğu için altyazı kesildiği bir konu oluyor.
44:212600 için çok büyük bir yüklü var.
44:26Teşekkür ederim.
44:28Efendim çok teşekkür ederim.
44:30Duyuru varsa alabiliriz.
44:31Dijital yazıtmanın merkezinde gelen insanların çoğunluğu yasal denilen kumarla başlamışlar.
44:37Yasal olanla yasal dışı, yasal olmayan kumarın kumar olmak anlamında, insana zarar verme anlamında, bağımlılık geliştirmek anlamında, insanın da yaptığı ilgici, olumsuz ilgileri anlamında herhangi bir farkı yok.
44:50Tecrübesi uluslararası çalışmalar anlamında bizi çok güçlü kılıyor.
44:55Bu noktada 3 tane çok önemli çalışma yaptığımız çalışmayı sizle paylaşmak isteriz.
45:01Bunlardan bir tanesi.
45:02Bu da toplam oy sayısının 3'te 1'ine de ekleniyor.
45:07Ejiyokomik devlet.
Yorumlar