00:00İNTRO
00:0019 Nisan 1939'da Meşet kentinde doğan Ali Hameney'in ailesi Aslen Tebrizli ve baba tarafı İran Türklerinden.
00:24Hameney'in Türkçe'yi iyi bildiği iddia ediliyor ancak kamuoyu önünde nadir konuşuyor.
00:31Hameney'in babası din adamıydı. O da babasının izinden gidip çocuk denecek yaşta din adamı oldu.
00:38Meşet'te ve Irak'ın Necev kentinde din eğitimi aldı.
00:41İran'ın dini merkezi Kum kentinde gelecekte İslam devrimine liderlik edecek Ayetullah Humeni ile tanıştı.
00:50Hameney'in hayatının 40 yılı Şah döneminde geçti.
00:54İran'da İslam devleti kurmak isteyen Humeni Şah'ın bir numaralı düşmanıydı.
00:59Hameney, Humeni'nin Paris'te sürgünde olduğu yıllarda onun fikirlerini yaymak için çalıştı.
01:06Şah'ın polisi tarafından 6 kez gözaltına alındı, işkence gördü.
01:111979 yılı hem İran hem de Hameney için dönüm noktası oldu.
01:16Şah geniş halk kitlelerinin isyanıyla devrildi.
01:19Sürgünden dönen Humeni, İslam rejimini kurdu.
01:23Artık ülkeyi Mollalar yönetecekti.
01:26Hameney de o Mollalardan biriydi.
01:2940 yaşındaki Hameney, dini liderin yakın çevresindeki isimlerden biri oldu.
01:34Devrim konseyinde görev aldı.
01:36Milletvekili oldu ve savunma bakan yardımcılığı yaptı.
01:39İran'ın en etkili kurumlarından biri olan devrim muhafızlarının kuruluşuna yardım etti.
01:44Başkent Tahran'da cuma namazlarında imamlık yapmaya başladı.
01:51İslam rejiminin önde gelen biri haline gelen Hameney, 1981'de suikast girişimine uğradı.
01:59Camide konuşma yaparken kasetçaların içine gizlenen bomba infilak etti.
02:03Saldırıda ağır yaralanan Hameney'in sağ kolu felçli kaldı.
02:07Suikast girişiminden dini yönetimine karşı çıkan Furkan grubu sorumlu tutuldu.
02:12Hameney kurtuldu ama 2 ay sonra Cumhurbaşkanı ve Başbakan peş peşe suikaste kurban gitti.
02:2042 yaşındaki Ali Hameney suikast girişiminden 4 ay sonra %95'in üzerinde oy alarak Cumhurbaşkanı seçildi.
02:28Hameney'in Cumhurbaşkanlığı dönemi 8 yıl süren İran-Irak savaşıyla geçti.
02:40Savaş yaklaşık 1 milyon kişinin ölümüne, 2 milyon kişinin yaralanmasına ve her iki ülkede de ağır hasara yol açtı.
02:491989 yılı hem dünya hem de İran için dönüm noktası oldu.
02:54Amerika ile Sovyetler Birliği arasındaki soğuk savaş biterken İran İslam rejimi liderini kaybetti.
03:0049 yaşındaki Hameney, uzmanlar meclisi tarafından oy birliğiyle Hümeyni'nin yerine dini lider seçildi.
03:10Hameney bir gecede Ayetullah ilan edildi.
03:16Anayasa da değiştirildi.
03:17Dini lider karşısında Cumhurbaşkanı'nın yetkileri arttırıldı.
03:21Aslında Hameney İslam rejimi içinde sıradan hatta silik bir isimdi.
03:26Attığı en önemli adım İran-Irak savaşı sonrasında devrim muhafızlarını güçlendirmek oldu.
03:32Böylece rejim içindeki konumunu güçlendirdi.
03:35Her dönemde son sözü söyleyen güçlü bir lider haline geldi.
03:40Hameney döneminde Orta Doğu savaşlara ve büyük altüst oluşlara sahne oldu.
03:52İran-Irak savaşını, 1991'de Körfez savaşını, 2003'te Irak'ın işgalini izledi.
03:582011'de Arap ülkelerinde Hameney'in İslami uyanış olarak nitelediği halk ayaklanmaları başladı.
04:05Ayaklanmalar İran'la Suudi Arabistan arasında uzun süredir devam eden jeopolitik rekabeti arttırdı.
04:12İslam rejiminin gözünde Amerika ve İsrail büyük şeytandı.
04:16Hameney döneminde İran, Amerikan yönetiminin ve İsrail'in bölgedeki etkisine karşı bir direniş ekseni oluşturdu.
04:22Telaj-i mezbuhane, bera'yı ferar ez-i kabus est.
04:28Hareket-i nuzuli ve rube-i zavali rejim-i düşman-i sahyunisti ağaz şudu.
04:35Devrim muhafızları eliyle oluşturulan eksen, aynı zamanda İran'ın bölgedeki etkisini bir hayli genişletti.
04:42Lübnan'daki Hizbullah, Yemen'deki Husiyeler, Irak'taki Şii milisler ve Filistin'deki Hamas ve İslami cihat direniş ekseni içinde yer aldı.
04:51Hameney'in 10 yıllara dayanan iktidarı protestolara da sahne oldu.
05:02En büyüklerinden biri Mahmut Ahmet Dineşat'ın 2009'da Hameney'in desteğiyle yeniden Cumhurbaşkanı seçilmesiyle patlak verdi.
05:10Seçimlerde hile yapıldığı gerekçesiyle başlayan gösteriler, güvenlik güçlerinin kanlı müdahalesiyle bastırıldı.
05:212017 ve 2019'da bu kez ekonomik sıkıntıları protesto için gösteriler yapıldı.
05:282022'de ise başörtüsü zorunluluğu ve polis şiddeti gençleri sokağa döktü.
05:3422 yaşındaki Mahsa Ameney düzgün örtülmediği gerekçesiyle ahlak polisi tarafından gözaltına alındıktan sonra hayatını kaybetti.
05:42Ameney'in polis şiddetiyle öldüğü iddiaları üzerine başlayan ve tüm ülkeye yayılan gösteriler aylarca sürdü.
05:50Gösteriler sırasında Hameney karşıtı sloganlar da atıldı.
05:56Ayetullah Ali Hameney 10 yıllardır süren iktidarında hiç ülke dışına çıkmadı.
06:016 çocuk babası olan Hameney'in şiir okumayı ve bahçeyle ilgilenmeyi sevdiği biliniyor.
06:07Bugünkü genç İranlıların tamamı yalnızca onun yönetimi altında yaşadı.
06:14Ülkenin siyasi yapısında pek çok farklı güç merkezi bulunmasına rağmen Hameney bu yapıların tam merkezinde yer alıyor.
06:21Kamu politikaları üzerinde veto etkisine sahip olan tini lider kimin hangi göreve getirileceğine karar verebilir.
06:28Devlet başkanı ve aynı zamanda İran silahlı kuvvetlerinin yani devrim muhafızları da dahil
06:34başkomutanı olan Hameney neredeyse sınırsız bir gücə sahip.
Yorumlar