- 8 ay önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Müzik
00:00Sevgili Cumhuriyet TV izleyicilere herkese merhaba.
00:17Bildiğiniz üzere teknoloji her geçen gün gelişmeye devam ediyor.
00:20Tabi teknoloji sadece kullandığımız araç gereçlerle değil dijital anlamda da gelişiyor.
00:26Oyunlarla, farklı uygulamalarla, sosyal medya araçlarıyla ancak bu gelişen teknoloji bizleri nasıl etkiliyor bunları konuşacağız.
00:35Uzman klinik psikolog ve psikoterapist Cem Doğan konuğumuz.
00:40Cem Bey hoş geldiniz.
00:42Hoş bulduk. Merhabalar. Teşekkürler davet ettiğiniz için.
00:45Merhabalar. Biz teşekkür ederiz davetimizi kırmadığınız için.
00:49Şimdi dilerseniz bir bu gelişen, devamlı gelişen, asla durmayan bu dijital teknoloji hakkında şunu sorarak başlayayım size.
01:00Bu gerçekten insanların hayatında çok büyük bir tehlike arz ediyor mu bağımlılıklarda, farklı durumlarda?
01:08İsterseniz size biraz böyle hikayesinden bahsedeyim.
01:11Şimdi bağımlılık kavramı ilk başta tamamen madde bağımlılığı üzerine kullanılan bir kavramdı.
01:20Yani uyuşturucular işte bayağı ağızdan alınan, burundan alınan maddeleri kastediyordu.
01:27Daha sonra ilk araştırmacıların dikkatini çeken bağımlılık türü,
01:32yani madde dışındaki bir bağımlılık türü olarak kumar oynama bozukluğu, kumar oyunları girdi sisteme.
01:402000'li yıllara doğru oyunlar, dijital oyunların inanılmaz artmasıyla birlikte
01:45o zaman da biz evet kabul ettik ki davranışlar, davranışsal bağımlılık diye bir bağımlılık türü var.
01:53Yani maddenin dışarısında kalan oyun oynama ya da işte telefondan dijital olarak sosyal medya gibi bağımlılıkların olduğunu gördük.
02:03Dolayısıyla daha sonra da biz bunu tanı kitaplarımıza almaya başladık.
02:08ICD diye bir uluslararası hastalıkları sınıflandırma kitabımız var.
02:13DSM diye bir tanılama kitabımız var. Bunlar hastalık kitapları.
02:16Ve bu kitapların bir tanesinde dijital bağımlılıklar yer alıyor, bir tanesinde de yer alsın diye öneri olarak yer alıyor.
02:25Dolayısıyla cevabınız bilimsel olarak da evet artık sıkıntılı boyutlara gelmiş bir dijital bağımlılıktan söz edebiliriz.
02:35Ne gibi zararları var peki bu dijital bağımlılığın?
02:40Peki şimdi bu biraz değişecek.
02:41Dijital bağımlılık çok büyük bir kapsamlı şey olduğu için şimdi örneğin kumar oynama bozukluğunu ele aldığınızda dijitalden oynanan bir şey.
02:50Kumar insanların bir kere temelden hayatını çok büyük ölçüde aileyi de dumura uğratan, zarara sunan, inanılmaz krizlere sebep olan bir şey.
03:02Şimdi bu bir yandan.
03:03Dolayısıyla hangi başlıkları ele alacağımız önemli.
03:06Ama örneğin oyun gibi bir şeyi ele alacaksak insanlar insanlara çok hızlı dopaminerjik hazlar verdiği için, küçük küçük verdiği için ve sürekli verdiği için dolayısıyla neyi bozuyor?
03:18Sosyal medya neyi bozuyor insanlarla?
03:21Bu sistemi bozuyor, ödül sistemini bozuyor.
03:24Dolayısıyla biz ne görüyoruz evi beyinlerde sıklıkla?
03:27Bu bunu evi beyinler, çocuklar sessiz kaldı, ses çıkartmadı, sakin durdukları için uzun bir süre sessiz kalıyorlar.
03:36Ancak evi beyinler ne zaman problem yapmaya başlıyor bunu?
03:40Sınav dönemleri.
03:41Sınav dönemleri genelde kapımız böyle bir çalınır.
03:44İşte hocam yardım edin, bu çocuk kafasını kaldırmıyor.
03:47Aslında benim gördüğüm çocuklar daha öncesinde de kafasını kaldırmıyor.
03:52Ama işte sınav dönemi çocuklardan bir performans beklentisi olduğu için bu durum krize dönüşüyor aile içerisinde.
04:01Ve neticede biz çocuğu aldığımızda, çok özür dilerim hemen noktayı.
04:04Buyurun lütfen.
04:05Burada görüştüğümüzde görüyoruz ki artık tamamen herhangi bir konuya, bir kitaba odaklanma süresi tükenmeye yaklaşmış, ders çalışma, bir yerde böyle sabit bir şekilde kalma konusunda sıkıntı, bunaltı hisseden, yapamayan, yapmak istemeyen ve buradan kaçmak için de daha hızlı çözümler arayan,
04:25ya işte ben bir şirket kuracağım, ben bağımsız olacağım, bir şeyler yapacağım ve dolayısıyla da bir bakıma çocukları kumara ve hızlı kazanç yollarına iten bir sistem oluşmaya başlıyor.
04:39Bu dağınıklık.
04:41Dolayısıyla ne oluşacak?
04:43Derslerimden geri kaldım, depresyondayım, derslerimden geri kalıyorum, anksiyete, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu.
04:51Bakın oyunlarda çok fazla şiddet olduğu için çocukların şiddete duyarsızlaştığına dair, çocukların şiddete duyarsızlaştığına dair bir sürü araştırma var.
05:04Yani yoldan gördükleri bir şiddete karşı çocuk öylece gidiveriyor.
05:08Çünkü oyunda o kadar çok buna maruz kalıyor ki.
05:13Yani öz yeterlilikte eksiklikler.
05:15Çünkü oyunda kendisine sanal bir avatar yaratıp oradan hayatını idame ediyor ama dışarıya çıktığında o kadar insan iç içe insanlarla girememiş ki orada böyle yine böyle donup kalıyor.
05:28Sosyal anlamda da ileride çocuğa sorunlar yaşatıyor o zaman.
05:32Kesinlikle yaratıyor, kesinlikle yaratıyor.
05:34Zaten araştırmalar gösteriyor ki ilk başta oyun bağımlılığı yüksek gelir grubuna aitti.
05:40Çünkü bilgisayarlar, oyun oynama araçları yüksek gelir grubundaydı.
05:44Ancak bilgisayarların, iletişim araçlarının diğer sınıflara da daha gelir grubu düşüp sınıflarda ulaşmasıyla birlikte bu çocukların yaşadıkları yerlere baktığımızda parklar yok.
05:57Oyun alanları yok.
05:59Olsa bile güvenilir değil.
06:01Şiddet yüksek.
06:02Dolayısıyla aile de çocuğun sessizliğini görüp tamam evladım sen o odada tek başına işte sessizliğini çıkartmadan oyuna deyiveriyor bir süre.
06:12Ta ki patlayana kadar.
06:15Peki şimdi Cem Bey bir taraftan oyunlar var.
06:18Ben de şahsen yani bilgisayar oyunlarını çocukluktan beri oynarım.
06:22Hala da işte işten fırsat buldukça belki o anda bir boş vaktim varsa açarım kafam dağılsın diye biraz oyun oynarım.
06:31Bir taraftan oyunlar bir diğer taraftan sosyal medya.
06:35Özellikle de bu shortsların ortaya çıkmasıyla birlikte işte TikTok'ta, Instagram'da, YouTube'da bir dakikayı geçmeyen videolar.
06:42Bunları bir karşılaştırdığımız zaman aynı tehlike boyutundalar mı yoksa biri birinden daha ağır basıyor mu?
06:50Yani çocuğumuzu mesela oyun oynamayı da çok seviyor ama sosyal medyada dolaşmayı da çok seviyor.
06:58Bunların arasında bir ayrım yapabiliyor muyuz?
07:02Temelde yapmıyoruz.
07:03Temelde size ne yaptığına bakıyoruz.
07:06Mesela biz ne duymaya başladık artık?
07:08Kitap okuyamıyorum.
07:09Artık bir şeye odaklanamıyorum.
07:10Uzun süre film izleyemiyorum.
07:11Şimdi dolayısıyla size bunu yapan şey hazzınızı hızlı almanız.
07:17Hızlı bir şekilde tüketici olmanız.
07:19Burada mekanizm olarak oyun oynamakla sosyal medya arasında bu sebeple bir fark yok.
07:27Hangisi sizin vaktinizi ve dikkatinizi çalıyorsa ki zaten bu konuda bir kitap yazıldı.
07:31İsmi de çalınan dikkat.
07:34Olay zaten dikkatinizi sürekli sömürmek ve çalmaktır.
07:38Burada zaten önemli olan oran.
07:40Oran yani sizin ne kadar dikkatinizi çaldı, sizin ne kadar sürenizi çaldı.
07:46İşte günde giriyorum, araçla bir yerden bir yere seyahat ederken biraz sosyal medyaya bakıyorum.
07:50Biraz oyun oynuyorum.
07:52Bunlarda bir problem yok.
07:53İşte hastanede beklerken oyun açıyorum.
07:55Vakit geçsin.
07:56Burada bir problem yok.
07:58Ama bizim tehlikeli olarak arz etmeye başladığımız şey ki, Türkiye'de yapılan bazı araştırmalarda, ben de bu araştırmalardan bir tanesini yaptım.
08:07Bakın o internette oyun oynamak bozukluğu, bozukluk derecesinde.
08:11Yani oyun oynamak değil, artık tehlikeli sınıra ulaşma yüzde on beş yirmiye geldi gençler arasında.
08:17Yüzde on beş yirmi.
08:18On gençten ikisi falan artık ciddi bozukluk derecesinde.
08:25Yani oynayamadıklarında sinir gibi ya da depresyon gibi belirtilerle mi karşı karşıya kalıyor gençler?
08:32Bu gençler evet, yani bu yüzde on beş yirmi dediğim gençler artık öfke krizine girmek olsun, anksiyete olsun, şiddete duyarsızlaşmak olsun, oyunsuz kalamamak, gün içerisinde kafada sürekli oyunu çevirmek, yani oyuna dair bir şeyler düşünmek sürekli.
08:53Bu gençler bunlara maruz kalan gençler.
08:55Ama işte ben öyle günde, yani yarım saat, bir saat sosyal medyaya bakıyorum, biraz oyun.
09:01Biz bu grubu kastetmiyoruz.
09:03Her şeyin azı karar, çoğu zarar biraz psikopatoloji ve psikoloji için de geçerli yani.
09:11Peki şimdi siz on beş yirmilik bir kesimden bahsettiniz gençler arasında.
09:16Ben şu anda varsayıyorum ki bu gençler zaten belki on beşli, yirmili yaşlarında.
09:23Hani o tam bizim ne dijital göçebe ne dijital yerli, aslında dijital yerli oluyorlar da biraz daha en azından çocukluklarında teknolojiyle çok içli dışlı olmadılar muhtemelen ama.
09:34Şimdi de şöyle bir durum var, özellikle yeni doğan çocuklar ağladığı zaman ya da yaramazlık yaptığı zaman, belki ailenin tırnak içinde söylüyorum kafasını şişirdiği zaman hemen telefon çıkıyor cepten, çocuğun eline veriliyor.
09:50Oradan YouTube Shorts'tan ya da Instagram'dan bir shorts açılıyor.
09:55Çocuk başlıyor kendi kendisine bu telefonu kaydırmaya böyle.
10:00İleriki nesillerde bu durum daha da kötü olacak mı?
10:02Yani özellikle bu bizim dopamin dediğimiz durum ve dikkat eksikliği odaklanamama durumu gelecek nesillerde daha da mı tehlikeli olacak?
10:12Yani gelecek nesil kaldı mı bilmiyorum.
10:15Zaten şu an yeterince tehlikeli.
10:17Eğer bu iş bebeklik boyutuna inerse bazen bununla karşılaşan insanlar vardır.
10:23Bebeğin elinden telefonu alıyorlar, bebek böyle hıçkırıp ve ağlama krizine geliyor.
10:27Eyvah benim yeğenim işte o.
10:29Evet şimdi duygu düzenlemeyi kendi kendimize öğrenmemiz gerekir.
10:34İçimden bir kriz, içimden bir öfke, içimden bir depresyon, içimden bir aksiyete çıktı.
10:40Bunu kendi kendime halletme mekanizmasını öğrenmem gerekir.
10:43Nasıl öğreneceğim?
10:44Biraz böyle sabredeceğim, sabretmem.
10:46Biraz böyle nefesimi düzenlemem.
10:47Biraz uğraşacak, kendimi oyalayacak hayatta bir şeyler bulmam gerekir.
10:51Ama ben bunu daha temelden gidip de bir telefon aracılığıyla yapıyorsam, bana bir şey veriyorlar ve susuyorsam, ama onu benden aldıklarında krize giriyorsam,
11:03dolayısıyla duygu düzenleme becerim benim bir şeye sabitlenmiş, bir şeye endekslenmiş durumda oluyor.
11:09Bu zaten tehlikenin kendisi demek yani.
11:14Şöyle bir dünya yaratılır gelecekte, her şey dijitalleşir, herkes hep dijitalde yaşamaya başlar.
11:20O zaman da yeni normal olur.
11:23Ama şu an halen sınavlara girilen bir dünyadayız.
11:26Halen kitap okumanın önemli olduğu, kendimizi geliştirmenin önemli olduğu bir dünyadayız.
11:31Tam olarak o kadar Matrix'te değiliz.
11:35Dolayısıyla bu çatışmalar ve başarısızlıklar, kişisel geliştirmeye, engellemelere sebep oluyor.
11:42Bir gün yeni bir normal inşa edilir.
11:46Cesur bir yeni dünya inşa edilir.
11:48O zaman da biz şey kalırız yani işte.
11:51Yani absürt olan biz oluruz.
11:53Psikopatoloji olan biz oluruz yani.
11:56Anlıyorum. Son olarak daha fazla vaktinizi almayacağım.
11:58Ufak bir sorum daha kaldı.
11:59Şimdi dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğundan bahsettiniz.
12:03Yani bu aşırı bağımlılığın sonuçlarından biri olarak.
12:07Peki bu durumlar ilaçta tedavi boyutuna kadar uzanabiliyor mu?
12:12Yani normalde belki genetik ya da kalıtsal bir sıkıntısı yok çocuğun.
12:16Ancak şu telefona o kadar bağımlı ki.
12:20Bir dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuyla karşı karşıya kalmış.
12:24Ve bunun da çözülebilmesi için bir ilaç tedavisi uygulanması gerekiyor.
12:28Böyle bir duruma kadar ilerliyor mu bu bahsettiğimiz şeyler?
12:32Şimdi bunu ayıralım.
12:34Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu genelde doğuştan olduğu görülen bir şey.
12:39Ama oyunların bunu yaratabileceğine dair çeşitli araştırmalar var.
12:44Yani dolayısıyla yaratabileceğine dair.
12:46Belki bu çocuk bu oyunları zaten bırakabilse,
12:49oyun sonucunda olan bir şey olduğu için
12:51belki dikkat eksikliği ve hiperaktivitesi de azalacak.
12:55Ama öteki türlü dikkat eksikliği ve hiperaktivite dediğimizde o zaten
12:59psikiyatriye ilgilendiren ve ilaç gerektiren bir tedavi.
13:03Şimdi bizim konumuzla altını çizdiğimiz başlık dijital bağımlılık olduğu için
13:08ben dijital bağımlılığı olan bir kişiye istediğim kadar hap vereyim,
13:13madde vereyim, dışarıdan bir şey vereyim.
13:15Ben seni oradan çıkartamadıktan sonra,
13:18dijital o dünyadan seni ayıramadıktan sonra,
13:21seni oradan çıkartmak için peki neye ihtiyacın var?
13:24Bu arada bu da çok lazım.
13:25Yani bizim ilacama ihtiyacımız var böyle bir dünyada,
13:29yoksa bu çocuklar için ya da gençler için buluşma alanları,
13:33spor, gruplar, tiyatro, bir araya gelecek etkinlikler, kamplar,
13:42bunlara mı ihtiyacımız var?
13:43Yani çocuk bilgisayarın başında oyun oynuyor,
13:46bir tane de hap veriyoruz.
13:47Fazladan hayatına bir hap girmiş oldu yani.
13:49Yani tabii o zaman bunun çözümü hem ailenin hem gencin,
13:55çocuğun kendi elinde biraz da kendini frenlemesi gerekiyor.
13:59Bu dijital bağımlılık, oyun bağımlılığı konusunda.
14:02Şimdi bağımlılık içine girdiğinizde kendi çözümlemesi çok zor olan bir şey.
14:08Dolayısıyla aile sisteminin ele alınması lazım.
14:11Eğer ki eli kolu bağlı insanlar varsa,
14:14bu artık bireysel terapilik bile bir işlek.
14:16Yani siz bağımlısınız mesela,
14:19sizi terapiye almam bile yetmiyor artık.
14:21Özellikle gençlerden bahsediyor zaten.
14:23Aile gelecek, komple bir sistem gelecek.
14:26Ne oldu, nasıl da oldu?
14:28Çünkü bazen aileler engelleyemeyiz bir boyuta da geliyor.
14:32Ve çocukla çatışmalar başlıyor.
14:34Dolayısıyla aile terapilerinin önemli olduğu başlıklardan bir tanesi,
14:39bu dijital bağımlılıklar.
14:41Yetişkin bir insandır, yetişkin bir insan kendisi rahatsız oluyordur.
14:44Ya ben artık kitap okuyamıyorum.
14:46İnsanlarla ilişkin bozulmaya başladı.
14:48Bireysel terapi tabii ki de uygun olan yani.
14:52Peki.
14:53Sayın Doğan, çok teşekkür ediyorum.
14:54Bugün vakit ayırdınız.
14:55Dediğim gibi teknolojiler geçen gün gelişmeye devam ediyor.
14:58Yeni teknolojiler, yeni uygulamalar, yeni oyunlar.
15:02Artık dizi, film izlemekten bile açıkçası oyun oynamak
15:04daha çok tercih edilen bir duruma dönüştü.
15:07Burada da bir endüstri var.
15:08Biz de merak ettik.
15:10Bakalım bu tehlikeli bir şey mi ya da ne gibi artıları, ne gibi eksilir var.
15:15Bunları konuşmak istedik.
15:16Siz de bugün bizi kırmadınız.
15:18Ağzınıza sağlık iyi ki katıldınız bugün.
15:20Çok teşekkür ederim.
15:22Yani unutulmamasını istediğim bir şey de şu.
15:24Karşımızda korkunç bir sektör var.
15:27Ve tek istediği şey sizin dikkatinizi almak ve sizin paranızı cebinizden almak.
15:32Dolayısıyla yani bu konuda buradan çıkmak için yalnızsınız.
15:38O yüzden iyi ki varsınız bu konuda farkındalık yarattığınız için.
15:43Sağ olun.
15:44Biz söyleyelim onu iyi ki varsınız.
15:46En azından uzman bir isimden doğru bilgiler öğrendik.
15:49Tekrardan çok teşekkür ediyorum.
15:50Ağzınıza sağlık.
15:51Teşekkür ederim.
15:52Hoşçakalın.
15:53Evet sevgili Cumhuriyet TV izleyicileri, uzman klinik psikolog Cem Doğan konuğumuzdu.
15:59Dijital bağımlılık, oyun bağımlılığı üzerine konuştuk.
16:03Eksi yönlerinden bahsettik.
16:04Bu bağımlılık seviyesine ulaşılmış durumdan nasıl birey, çocuk, genç kurtulabilir bunu anlattı uzman konuğumuz bize.
16:13Biz her gündemin olduğu gibi bu tip gündemlerin de takipçisiyiz.
16:18Sizlere aktaracağız ancak bu programı burada noktalıyoruz.
16:21Başka bir programda yeniden görüşmek üzere.
Yorumlar