- 1 year ago
Aired (June 7, 2025): Kilalanin ang mga nurse na may misyong pangalagaan ang kalusugan ng mga person deprived of liberty o PDL.
Ano-ano nga ba ang hamon pagdating sa medikal na pangangailangan ng mga PDL? Tatalakayin natin 'yan sa dokumentaryong ito.
Ano-ano nga ba ang hamon pagdating sa medikal na pangangailangan ng mga PDL? Tatalakayin natin 'yan sa dokumentaryong ito.
Category
🎈
FunTranscript
00:00PASIKAT PA LANG ANG ARAW
00:12Pero para kay Nurse Mac Tabuzu, dito na nagtatapos ang kanyang trabaho.
00:23Tanga ng kanyang bag at mga responsibilidad galing trabaho,
00:27nakangiti siyang uuwi mula sa 24 oras na straight duty
00:33bilang Jail Nurse sa BJMP Jail Facility sa Payatas, Quezon City.
00:44Ang mundong kanilang ginagalawat, umiikot sa iisang misyon,
00:50ang pangalagaan ang kalusugan ng mga Persons Deprived of Liberty o PDL sa loob ng BJMP.
01:00Isa siya sa mga nurse na mas piniling pagsilbihan ang mga tila itinakwil ng lipunan.
01:08Dahil pagdating daw sa nangangailangan ng atensyong medikal,
01:16hindi hadlang ang mga nagtataasang pader at rehas.
01:20Silang mga jail nurse halin hinang naglilingkod sa buong linggo 24-7.
01:38Magsisimula na ang duty ni Jail Nurse Mac bilang team leader
01:53sa kanyang pinapasokang pitan ng BJMP sa Payatas, Quezon City.
01:57Ito ang membro ng kanyang PIN.
02:08Lahat sila mga registered nurse o RN.
02:21Sa unang oras pa lang ng kanilang duty,
02:24sunod-sunod na ang daing na mga PDL.
02:27Mayroon pa po, papa-check-up?
02:30Ano papa-check-up mo?
02:31Ano sir?
02:32Ano nangyari?
02:33Lami-lami lumalabo sir.
02:35Ha?
02:35Luma-lapan din ko.
02:36Yung kabilang mata, lumalabo.
02:39Sige.
02:39Mayroon pa po?
02:40Ako po sir.
02:41Anong papa-check-up mo?
02:42Tatay po ko sir.
02:43Ilang araw na?
02:44Itong araw na po.
02:44Sige.
02:45Anong naramdaman mo kuya?
02:46Mayroon na hirapan po umi sir.
02:47Ilang araw na?
02:49Kapon lang po.
02:50Kapon lang po.
02:51Sige.
02:52Sa akin po sa mata.
02:53Masakit yung bitoka mo?
02:55Hindi naman.
02:56Dito sa tiyan mo.
02:56Hindi naman po.
02:57Parang nairapan lang po umi.
02:58Sige.
02:59Silipin natin mamaya ha.
03:00Sige po.
03:00Salamat po.
03:01O, last na lang last.
03:02Mata po.
03:02Ikaw sa mata.
03:03Anong nangyari sa mata mo?
03:04Tinayipo kasi ito.
03:05Wala lang siyang pampata.
03:07Ah, okay.
03:08Patingin ako.
03:09Patatayipo ako.
03:10Tingin ka sa taas.
03:13Anong nangyari dyan?
03:15Nasaksa ko po ng kachillo.
03:16Ah, sige.
03:17Kasama ni Nurse Mac sa pag-iikot sa mga dormitoryo ng PDL, si Nurse Antoinette Argusino.
03:27Isang oras din ang itinagal nila sa pag-iikot sa mga selda.
03:49Matapos mag-rounds nila Nurse Mac at Nurse Antoinette, bumalik sila sa nurse station
04:09para tugunan naman ang mga PDL na naghihintay sa kanila na may mas malalang karamdaman.
04:16Ayun.
04:17Masaad pa siya.
04:18Humihigot pa siya.
04:19Masaad pa lang nabuhok siya.
04:20Huwag ko lang tumudububas sa inyo.
04:22Huwag hindi ko pasiya.
04:24Pero maya-maya lang, may kinailangang i-ECG.
04:30May nararamdaman daw kasi siyang kirot sa kanyang dibdib.
04:34Describe mo ka sa amin yung nararamdaman niya pa ako siya.
04:37Yung bali, ano bo, ah, hindi ko din sure kasi kung sinisqueeze or pinipress.
04:43Pero parang feeling ko minsan both sa left side ng chest ko.
04:49Parang pinipress siya.
04:50May times naman na parang sinisqueeze siya.
04:54Medyo matagal yung duration.
04:55Hindi lang siya split second parang ganun.
04:58Tulong-tulong naman ang mga jail nurse na alalayan ang PDL na si Ian, di niya tunay na pangalan.
05:13Puhati, pangalan, pangalan, pangalan, pangalan.
05:16Naman pagkale sa wang Привет.
05:17Ado, pangalan.
05:20Father, polis STARTler
05:21Sihini, rambat jaruli
05:22Puhati sang Shopify
05:26I don't know.
05:27I don't know.
05:28I don't know.
05:29Okay.
05:30Okay.
05:31You're a huge fan.
05:33Thank you so much.
05:35You're a huge fan.
05:37I know you're a huge fan.
05:39Can I get to the fan?
05:42I don't know.
05:44You're a huge fan.
05:45I've been a huge fan.
05:47I'm a huge fan.
05:49I've had a huge fan.
05:50I've had some fun stuff.
05:51You're a huge fan.
05:55Okay. Sir Ian, magandang araw po, sir.
06:01Kamusta po kayo ngayon?
06:02Ngayon po, medyo okay na po kesa kanina.
06:06Kanina ba, sir? Ano bang naramdaman po ninyo?
06:08Para na po akong magpupulaps kanina, kundi po dumating yung mga nas.
06:12Nairapan po talaga ako nina.
06:15Ano ba bang mayroon po kayo, sir?
06:17Mayroon po akong sakit sa puso, saka mild struck po ako.
06:21Dito po sa inyong heart condition, ano po ginagawa po ng BGMP para po sa inyo?
06:27Oh ma'am, lagi sila lang lang sa akin naka-assist para pagdating po sa oxygen po.
06:32Tsaka lagi nila akong inomonitor kung ano na po yung lagay ko rin sa celda.
06:44Matapos ang mayigit isang oras na pagmomonitor sa kanyang kalagayan,
06:48Bibilang ako tatlo ah.
06:49Yes, sir.
06:50One, two, three.
06:55Ano, mayroon pa ka?
06:57Tuluyan din nakarecover si Ian at naibalik sa kanyang celda.
07:06Abang nakaalalay sa kanya,
07:08ang kanyang mga kapwa PDL at jail nurse na itinuring ninyang pamilya.
07:14Sige po, sir Ian.
07:16Sir.
07:16Kamusta na po kayo?
07:17Medyo okay na po.
07:18Sa kanina.
07:19Opo.
07:20Opo.
07:20Magsukawin ka sa point ko.
07:22Mas gusto mo ba sila nakataas ang ulo mo?
07:24Okay ba yun, sir?
07:25Okay din ganyan?
07:25Inlaas lang po ng konti.
07:27Ito unang sir, gusto mo naka-
07:29Opo, unang lang po.
07:30Unan.
07:31Magsukawin natin.
07:33Yan.
07:34Okay.
07:37Yan.
07:38Yan.
07:41Yan ito, sir.
07:42Yan.
07:42So, kanina, sir,
07:44medyo malaking improvement ngayon?
07:45Yes, sir.
07:46Magkakasakitang tulong yun, sir.
07:48Medyo sakala dagat.
07:50Opo, oxygen.
07:52Okay.
07:53So, relax ako, sir.
07:55Okay na?
07:56Okay, sir.
07:57Thank you po.
07:57Opo, opo.
07:58At saka, sir, may laman ng oxygen.
08:00Oxygen tank natin.
08:01Sige po.
08:02Ingat po, sir.
08:02Good night po, sir.
08:03Ha?
08:04See you tomorrow po.
08:05Thank you po.
08:05Apo, apo.
08:06Si jail nurse Antonette Argusino
08:15ang itinuturing na pinakabago sa kanila.
08:232022 siya nakapasa sa nursing board exam.
08:26Pagamat nakapagtrabaho na siya noon sa labas bilang nurse, malayong malayo raw ito sa kanyang trabaho ngayon dito sa loob.
08:36Iba talaga kasi dito iba-iba ang story yung maririnig mo sa mga PDL natin na hindi nyo maririnig sa labas.
08:46Kasi as a PDL, doon nila masasabi sa'yo na ganito kami dito sa loob, ito yung ginagawa namin.
08:56At saka, dati, sir, unang tungtong ko sa loob ng jail.
09:02Takot na takot ako, sir.
09:03Kasi, hindi ko pa alam eh.
09:06Hindi naman pala nakakatakot.
09:08Kasi yung mga PDL natin is meron silang kanya-kanyang activities.
09:12May iba-ibang ginagawa sa loob para hindi silang mabore.
09:15So, ano sir, nakaano ako.
09:18Natuwa ako.
09:20And then, natutuwa ako pagka may mga PDL tayong nagpapasalamat sa amin.
09:25Amin na doon si Tonet na di biro ang kanilang trabaho bilang isang jail nurse.
09:34Bakit?
09:34Kasi, kita nyo naman, sir, medyo malaki yung facility namin.
09:38Tapos, ilan lang kaming nurse na umiikot.
09:43Tapos, sa isang selda, sir, sabihin na natin lahat sila may health concern.
09:47Parang, yun yung pinaka-challenge namin, sir.
09:51Kasi, punti lang kaming nurse and then, sobrang medyo madami yung PDL population namin.
10:00Parehas na nangailangan ang mga pasyenteng malaya at mga pasyenteng nakakulong.
10:06Pero para kay jail nurse Tonet, ang pagsisilbi sa mga may sakit na PDL,
10:12may kakaibang sayang na idudulot na di maaring matapatan ng anumang halaga.
10:17Doon naman nam sa aspeto ng emergency.
10:21Ano yung naaalala mong parang memorable na experience na kinilangan mo talagang
10:26na hamon ka bilang isang nurse na umalalay sa isang PDL?
10:30One time, nag-24 hours na akong duty kasi kailangan po ng support ng isang grupo.
10:36And then, meron kaming PDL na stroke siya.
10:40So, hindi talaga siya nagigising eh.
10:47So, parang ano, parang iba na nag-refer na po kami sa Rubin Doktor namin,
10:54na i-emergency pass na po namin, nadali na po namin sa ospital.
10:58Kasi parang iba na yung ano eh, iba na yung ano nung ano eh, nung PDL.
11:03Yun po, dinala po namin sa ER and then,
11:07yun po yung sabi nung ER Doktor doon na namamagana yung ano niya sa otak.
11:11Na ano ako ma'am, parang ano talaga ako.
11:18Kailangan, kailangan niya ng tulong namin.
11:21Naawa ako.
11:24Sa edad niyang yun, na dapat eh,
11:28nag-e-enjoy siya sa labas.
11:30Kasama yung pamilya niya, nandito siya sa loob.
11:32Ang pinakaayaw raw na mangyari ni Nurse Tonette sa kanyang trabaho,
11:45ang mamatayan ng pasyenteng PDL.
11:49Paano namin madadala at paano namin siya maibabalik dito ng buhay?
11:55Siyempre, lahat naman tayo, sir, ayaw nang namamatayan.
11:57Ako, as a nurse, ayaw ko, sir, ayaw ko, ayaw ko, ayaw ko, mamatayan ako.
12:04Na dala ko, nadaling ko sa ospital, tapos mamamatayan ako.
12:08Ayaw ko nang ganun, sir. Sana, wala, wala, walang mangyari na ganun, sir.
12:12Kasi mahirap, mahirap po, mahirap yung ganun.
12:16At pag tinawag ang kapili ito, sagot na ang pangalan at birthday.
12:21Okay?
12:22Apo.
12:23Pangalan ka tayo, no?
12:23Apo.
12:24Bukod sa kanilang panggagamot, pinakakalagan daw nilang mga jail nurse
12:30ang oportunidad na makausap ng marapitan silang mga pinagkaitan ng laya.
12:37Sa akin, sir, hindi naman sa porke PDL sila, ganun ang tingin.
12:43Sa akin, sir, hindi.
12:44As a jail officer, dapat nga, sir, kami ang talagang most na nakakaintindi sa kanila.
12:52Kasi kami ang talagang nasasabihan nila ng anong sa loobin talaga nila,
12:59bakit nila nagawa yung mga bagay na nagawa nila sa labas.
13:03At saka, sabi ko nga sa inyo, sir, laging simpleng thank you lang.
13:08So, bawi na lahat, sir.
13:12Yun ang pinakakataba ng puso sa amin na sabi nila, ma'am, sir, thank you po.
13:19Okay naman, lalo nang nararamdaman.
13:21Hindi naman na hihiro.
13:22Kung si Nurse Tonette ang tatanungin, marami sana siyang hiling para sana mas mapabuti ang kanilang servisyo.
13:30Sana po is, ano, dagdag hospital, sir, na magkikater pa sa amin.
13:40And then, mga gamot, sir, sana.
13:44Sana dagdagan pa nila, lalo na, sir, yung mga, ano namin, mga hypertensive drugs namin, sir.
13:51Kasi usually yun yung pinaka most moving talaga naming mga medicines para sa kanila.
14:01Pagsapit ng alas 11 noong umaga, matumal na ang dating ng mga pasyente.
14:08Marahil ay dahil nagsisesta ang karamihan sa kanila.
14:14Subalit pagdating ng alauno ng hapon,
14:23may dumating na pasyente na may milipit sa sakit ng dyan.
14:28Inobserbahan siya sa loob ng isang oras.
14:39Subalit ang pasyente ito ay hindi na makayanan ang sakit na kanyang nararamdaman.
14:45Kaya minabuti nilang itakbo na sa pinakamalapit na ospital.
14:50Matapos ang halos isang oras na biyahe,
15:10Nakarating din sa ospital ang pasyenteng PDL habang inaalalayan ng nakatutok na jail nurse.
15:21Sa kabutihang palad, idiriklarang ligtas na siya sa panganib.
15:30Kailangan lang doon niyang makonfine para obserbahan.
15:33Sinamahan namin si jail nurse Tabujo sa kanilang rounds o pag-iikot ngayong gabi.
15:51Ang kanilang misyon,
15:54maghatid ng gamot sa mga PDL sa kanilang mismong mga preso.
15:58Ngayong gabi sir, gagawin natin yung ating pang-gabi na rounds.
16:03Gabi-gabi kasi sir,
16:04kailangan namin mag-runs.
16:06Kasi may mga hindi kami naikutan kanina dahil may mga dalaw.
16:10Sipon, sige.
16:12Paracetamol muna tayo, meron ha?
16:14Sige.
16:17Opo,
16:18Tignatin.
16:19Vitamins.
16:21Vitamins ate-ate na lang.
16:23Ito nga nangyayari ngayon,
16:24nagkakaraw sila ng rounds.
16:25At may stulang rolling boutique itong kanilang cart na tinutulak.
16:30Dahil lang naman ito,
16:32mga gamot,
16:33paracetamol,
16:34meron vitamins,
16:35at ibinibigay dun sa mga PDL na medyo hindi maganda ang pakiramdam.
16:40Kaya inaagapan na ngayon pa lang
16:43para hindi na lumala yung kanilang masamang pakiramdam.
16:46Bigyan lang ito ng paracetamol pang-emergency lang.
16:49Ito lang ito.
16:50Pinamigsa ka ito.
16:51Tapos kung pinagtatay ka,
16:52parang yung orison nalang dalawa.
16:54Kasi bukas schedule nyo naman eh.
16:57Okay, sige.
17:02Ika?
17:06Sino dun?
17:08Sige.
17:13Pagkatapos mag-distribute ng gamot sa mga senda,
17:16susundu naman ng stroke patient si Nurse Mac.
17:26Papasanin ang pasyente
17:42dahil ang kanilang wheelchair
17:44gamit ng pasyenteng din nila sa ospital.
17:48Pagkatapos mag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng pag-distribute ng
18:18Here he consults the PBL.
18:48Pagsapit ng alas 12 ng ating gabi, itinuturing nilang patay na oras ito para sa kanila.
19:18Pagtungtong ng alas 5 ng madaling araw,
19:35binigyan nila ng gamot ang TB patients na nasa isolation area ng Quezon City Jade.
19:48Ang isa sa pinaka-aabangang task ng mga jail nurse sa kanilang duty,
20:00ang final medical examination ng mga PDL.
20:18Sa mahigit 3,000 PDL na nakakulong sa BJMP facility na ito,
20:24araw-araw ay may lumalaya na siguradong dumaan sa aruga ng mga jail nurse.
20:30Matapos masusing isagawa ang physical examination,
20:44pinipirmahan ang kanilang medical certificate na isang hakbang papalapit sa muling paglaya.
20:51Ano yung nararamdaman mo? Kapag ka naman may PDL, dati mong ginamot,
21:02inalalayan mo, inalagaan, tapos darating yung araw na makikita mo na ito, lalaya na siya.
21:09Para sa akin po, isang malaking fulfillment yun.
21:11Sa kabila ng kanilang sakripisong ibinibigay, kulang pa rin ang bilang ng mga jail nurse sa ating mga kulungan.
21:39Sa BJMP facility na ito sa QC,
21:4528 sa bawat shift ang kailangang jail nurse para matugunan ng husto
21:50ang pangailangan medikal ng mahigit 3,000 PDLs.
21:58Malayo ito sa nangyuduti ngayong 7 jail nurse sa kada shift.
22:04Kaya apela nila, sana maipasana ng ating mamabatas
22:08ang Magna Carta para sa mga nurse sa bansa na matagal lang nakabimbin sa kongreso.
22:17Ayon kay Howard Caton, Chief Executive Officer ng International Council of Nurses o ICN,
22:24nakababahala na base sa datos na kanilang nakukuha,
22:28lumulobo na ang shortage ng nurses sa buong mundo.
22:34Kasama na rito ang Pilipinas.
22:36A country without nurses will end up with no health care.
22:41People will have to take on responsibility themselves for their health care.
22:47That will have an impact on their lives,
22:51their fulfillment, their ability to live full and productive and active lives.
22:57Minsan na natin nakita ang kahalagahan ng mga nurse noong COVID-19 pandemi.
23:08Guys, bagyan nyo naman o.
23:10At para kay Nurse Mac, doon niya nadama na hindi biro ang sakripisyong ginagawa ng mga nurse sa bansa.
23:17Ayon kay Nurse Mac, malaki ang ipinagbago ng kanyang pananaw sa mga pasyenteng inaalagaan niya.
23:26Dahil sa kasagsagan ng COVID-19 noong 2021, siya mismo ay naging pasyente.
23:33Paano binago yung karalasan mo sa COVID?
23:36Yung paano mo tingnan itrato ang PD&E?
23:39Sobrang laki po ng impact nun sir dyan.
23:42Nung naramdaman ko po na ako po yung pasyente.
23:45Stress, mental, emotional, lalo na po yung mga nakakulong natin na kanyang kliyente.
23:55May nilalagnat, may nagtatay.
23:59Iba po yung stress nila eh.
24:01Parang kami, pag naglalakad kami, pag nanghingi sila ng gamot,
24:06parang dun lang eh, yung maabutan mo lang sila ng gamot sir,
24:10mapangiti mo lang sila,
24:11o sir salamat po na nabigyan nyo kami, natulungan nyo.
24:14Yun lang, malaking impact ngayon para sa kanila eh.
24:18Ma-feel nila na kahit gano'n sila, priority sila sir.
24:23Lalo-lalo na doon sa mga PD&E,
24:25nang walang bisita.
24:26Pero sa kabila nito, isa pa rin sila sa mga pinakanaiiwang sektor.
24:35Kapag hindi raw naagapan ang patuloy na pagbaba ng bilang na mga pumapasok sa field ng nursing,
24:42maaring mauwi raw ito sa isang medical crisis.
24:46Ang pasyenteng PDL na isunugod sa ospital,
24:56nabalik na makaraan ng halos dalawang linggo,
25:04dahil bumuti na raw ang kanyang kalagayan.
25:06Ngayong umaga,
25:18pabala ang mga PDL sa kanikan nilang mga aktibinan.
25:25Hindi raw biro ang buhay sa loob.
25:28Marami sa mga PDL,
25:30nilulunod sa malakas na tunog ng telebisyon ang kanilang lungkot.
25:36Kaya naman,
25:37ang jail nurse,
25:38bukod sa panggagamot,
25:40abala rin sa mga aktibidad para masoportahan ang mental health ng mga PDL.
25:47May exercise sa umaga,
25:50isa o dalawang beses kada linggo.
25:54At pag may sobrang oras,
25:56nakasisingit,
25:57ng paglalaro ng basketball para malibang kahit pa pano.
26:06Saksi sila sa bawat pagdaing ng katawan at damdaming sugatan.
26:13Sa bawat turok ng karayo,
26:15may kalakit na dasal.
26:17Sa bawat tapik ng palad,
26:19may pangakong hindi sila nakalilimot.
26:24Si Nurse Mac,
26:25Natapos na ang 24 oras na duty.
26:32Sa pagkakataong ito,
26:35alam ko na ang kwento sa likod ng kanyang ngiti.
26:39Magandang gabi.
26:46Ako po,
26:47si John Consulta
26:48at ito ang eyewitness.
26:50At ito ang eyewitness.
27:18Maraming salamat sa pagtutok sa eyewitness,
27:25mga kapuso.
27:26Anong masasabi niyo sa dokumentaryong ito?
27:29I-comment na yan.
27:30At mag-subscribe sa GMA Public Affairs YouTube channel.
27:34Anong masasabi niyo sa mintan na yan.
27:36I-comment na yan.
27:36Ako po,
27:37in.
27:39Ako po,
27:39in.
27:39Ako po,
27:39in.
27:40Apo,
27:40at ito ang.
Comments