00:00Mel, punta po tayo sa Taguig City.
00:02May ilang makina rin nasira, kaya mahaba na po ang pila.
00:05At naroon live, si Bernada Treyas.
00:08Bernada?
00:13Pia, sandali lang nagkaabiria ang automated counting machine sa clustered precinct 228,
00:19pero sapat na ito para lalo pang humaba ang pila ng mga botante dito.
00:23Ayon sa isang electoral board member ay nagkaroon ng paper jam doon sa makina,
00:29pero nang malinis nila ay agad din namang nagresume ang botohan.
00:33Dahil nagpangabot na ang mga senior citizens, mga regular voters, ay siksika na sa mga presinto dito.
00:40Meron na ang mga botante na nagkakasagutan na sa pila dahil na rin sa init ng kanilang ulo na sinasabayan pa ng mainit na panahon.
00:48Itong Taguig Pia ang sixth na vote-rich city sa buong bansa, kaya naman hindi na nakapagtataka na ang daming botante dito.
00:56Pia, kung makikita mo, itong mahabang pila ngayon na nakikita nyo,
01:00ito yung isa sa mga presinto na nagkaroon ng problema ang automated counting machine.
01:05Madalas daw na nagja-jam yung kanilang makina,
01:08pero kapag ka nalinis naman, ay agad din naman nagre-resume yung botahan.
01:12Yun nga lang, talagang titiisin nila ang napakahabang pila ngayon dito.
01:16Dito naman sa may other side, Pia, ito yung lugar kung saan pumipila yung mga senior citizens, mga buntis at yung mga PWDs.
01:26Pero kung mapapansin nyo, marami pa rin naghihintay dito dahil nagkasabay-sabay na nga itong mga regular voters
01:32at yung mga piling sektor na nangangailangan ng special attention.
01:38Kanina natanong rin ni Ivan, narinig ko na tinatanong eh kung talaga bang meron nakastandby ng mga makina
01:44at gano'n ba dapat kabilis makarating yan doon sa isang lugar.
01:49Ayon kaya Chairman George Garcia, ay meron naman daw mahigit 100 na mga repair hubs sa buong bansa
01:56at meron mahigit 16,000 na mga automated counting machines na dapat eh maaaring ipamalit
02:02sakaling magkaroon ng abirya doon sa kanila mga makina.
02:06Mula rito sa Taguig, ako si Bernadette Reyes ng GM Integrated News, dapat totoo sa eleksyon 2025.
02:13Bernadette, balikan ko yung paper jam na binanggit mo dyan sa presinto nyo sa Taguig
02:18kasi sabi mo kailangan linisin.
02:21So gano'n ba kadalas dapat nililinis itong mga ACM?
02:24Kasi yun rin yung naging report ni Jonathan Andal, saka ni Salima Refran doon sa mga lugar nila,
02:29parang marumi yung ACM.
02:31Tsaka alam ba nung ating mga EB members, yung electoral board members,
02:34na may at maya dapat nililinis yung ACM?
02:37Hmm, gano'n na nga ang nangyayari Pia.
02:43Every now and then, talagang kailangan nilang linisin itong ACM para gumana ulit.
02:49Pero kapag kanalinis naman na raw yung paper jam or kung ano mang dumi na nakaka-block doon
02:54sa pasokan ng balota, eh agad din naman nagre-resume yung botohan.
02:58Yun nga lang, talagang Pia, hindi natin maiiwasan.
03:00Dahil nga sa dalas na mag-jump, doon lang naman sa ibang mga presinto, eh humahaba nung yung pila kagaya nito.
03:07Pero tumatagal lamang daw ng mga 5 minutes at nagre-resume na rin yung botohan.
03:10Pero syempre Pia, itong mga 5 minutes na ito, eh talagang nakakaabala na rin doon sa botohan.
03:16At kung mayat-maya nasisira o nakakaroon ng problema yung automated counting machine,
03:20eh talagang lalo pa nga haba yung pila at tatagal pa para sa mga botante ang kanilang pagboto.
03:25Alright, Bernadette, nakikita namin sa iyong likuran yung mga naglalakad dyan sa paligid tapos may mga nag-aabang din sa labas.
03:32Ibig ba sabihin, Bernadette, lahat ng mga presinto dyan sa ground floor, lahat yan yung priority,
03:37yung tinatawag nila, priority polling place?
03:44Actually, Pia, magkakaibaan, yung dito sa gawing kanan ko, yung pinakita natin kanina,
03:49eto yung priority polling place para doon sa mga senior citizens, mga buntis, at doon sa mga persons with disabilities.
03:58Pero Pia, mabanggit ko lang ano, kaya rin tumatagal yung proseso dito kasi bago pala sila bumoto,
04:04ay kailangan pa muna nilang pumirma ng tinatawag na waiver na pinahihintulutan nila na merong mag-aabot sa kanila ng balota,
04:12yan ay kanilang sasagutan, at matapos niyan ay dapat i-endorse rin nila ulit yung kanilang balota.
04:19So may ibang mga senior citizens kanina na umaalma dahil wala silang nakukuha kung baga nung resibo,
04:25kasi hindi na sila yung mismong nagpasok nung kanilang balota doon sa automated counting machines.
04:32Pero yung iba naman na uunawaan dahil, alam mo Pia, para sa ilang mga senior citizens na to,
04:36yung kanilang presinto ay nandun pa sa third floor.
04:39So imagine it's really difficult for some of our senior citizens na akyatin pa yung kanilang presinto para bumoto.
04:46Kaya naman, they're left with no other choice, kundi i-grab na lang yung opportunity na makaboto through the priority polling place,
04:53at least ma-exercise nila yung kanilang right to suffrage. Pia?
04:57Ah, okay. So pero Bernadette, halimbawa may isang senior citizen na pumila dyan kasi nga priority,
05:01tapos nalaman niya, ah, kailangan ko magbigay ng waiver para i-aakyat,
05:05eh gusto niya siya mismo ang mag-aakyat at maghuhulog doon sa kanyang balota.
05:09Pwede rin naman yun kung kakayanin niya.
05:14Tama ka dyan, Pia, pwede naman kasi yung iba talaga eh sigurista,
05:19gusto talaga nilang masiguro na yung kanilang boto ay talagang mabibilang
05:22at gusto nilang sila mismo makawitness na yung kanilang balota ay tinanggap ng makina.
05:28Pwede naman yan, meron tayong ibang mga nakita dito na tumutulong naman,
05:32meron namang assistance na binibigay sa kanila,
05:34para kung sakasakali ay pwede pa rin nilang personal napuntahan yung kanilang presinto.
05:39Yun nga lang, Pia, yung mga presinto dito, hindi na lang tayo makalapit doon sa ibang presinto
05:44dahil siksikan na talaga.
05:47Eh, Pia, it's really hard even for our senior citizens.
05:50Meron namang mga upuan na nakalaan sa kanila para makaupo sila,
05:54habang yung ibang mga botante naman na able pat mga malalakas ay nakatayo.
05:59Pero even still, kahit na gano'n, Pia, talagang sa sobrang siksikan ay talagang mahahapo ang ating mga senior citizens
06:05dahil nga andami rin talagang botante dito sa Taguig City.
06:09Pia?
06:10Pia, pwede ba makisingin?
06:12Ah, yes, of course, Mel.
06:13Bernadette, bilang isang senior citizen, yan,
06:17patanong mo nga dyan kung sino ang dapat sumagot sa aking katanungan.
06:21Eh, bakit baga naman ang para sa senior ay ilalagay sa third floor?
06:31You know, it's a no-brainer.
06:34Diba?
06:35Kung para sa senior, eh, dyan na lang sa tabi-tabi dyan.
06:39Totoo yan.
06:39Meron sana na naayos nila, no?
06:42Oo, hindi, tanong mo, tanong mo.
06:44Ayoko yan, senior ako eh.
06:45Kaya gusto ko sagutin yan.
06:47Bakit nyo ilalagay sa third floor?
06:49Yung para sa senior, pinatatanong po ni Tita Mel.
06:53Kasi talaga andami, mga naka-wheelchair, mga nakatungkod.
06:57Pero kailangan pa nila umakyat sa third floor para lamang makast yung kanilang boto.
07:02Kaya yung iba, dito na nga lang sila sa special polling place bumoboto.
07:06Pero iba nga naman na meron ka pinanghahawakan.
07:09At alam mong ikaw, na-witness mo na pinasok sa makina ang iyong boto.
07:12Siyempre.
07:13Ha, sisingiling kita dyan sa tanong ko, ha?
07:17Maraming salamat sa iyo, Bernadette.
07:19Treyev, mula za tagi.
Comments