00:00Esenyurt'la başlayan, daha sonra Beşiktaş'ta devam eden, yine farklı illerdeki kimi belediye başkanlarının görevden alınmış Sayın İmamoğlu'na yönelik soruşturmalar,
00:17bütün bunları bir bütün içinde değerlendirdiğimizde, yani iktidar halkının bir stratejisi olarak da okumak gerekir.
00:27Türkiye Hukuk Devleti içinde bu tür soruşturmalar sırasında medyaya yönelik olarak da var,
00:34yani tutuklama gerekçelerinin ilgili kanun gereği tam da uygun olmadığı şekilde bir değerlendirme var.
00:43Dolayısıyla buradan hareketle aslında ister medya mensuplarına, isterse belediye başkanlarına yönelik bu tür süreçlerin işlemesi,
00:53dünyada örneklerde de gözlendiği gibi bir yargısal otoriterlik olarak değerlendiriliyor.
01:00Yani siyasal iktidarların bir şekilde yargı eliyle özellikle muhalefet üzerinde bir anlamda bir baskı kurması olarak bu yargısal otoriterlik
01:15ve bunun sonucunda da özellikle kendi tabanını konsolide etmesi, muhalefeti bir şekilde kendi alanına hapsetmesi.
01:25Şimdi bu örnek olaylardan bağımsız olarak yargısal otoriterliğin amacı doğrudan doğruya buna yönelik.
01:33Şimdi tabii burada aslında politikayı algıdan ayırt etmek mümkün değil.
01:41Yani çoğu politik tasarrufun arkasında bir algı motivasyonu görüyoruz.
01:49Siyasal iktidarların bu tür dolaylı tasarrufları son talilde kendi seçmen tabanını bir şekilde tutmak, konsolide etmek,
02:00muhalefeti seçmen nezdinde bir olumsuz icraat yaptığına ilişkin kanaat oluşturma,
02:08dolayısıyla muhalefetten uzaklaştırma böyle bir şey var.
02:12Şimdi tabii Türkiye'de bir erken seçim olur mu sorusuna yanıt arar iken bu 2017 anayasa değişiklikleri sonrasında
02:212018'den itibaren geçerli olan Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ya da Alatürk'e başkanlık sistemi bağlamında düşünmemiz gerekir.
02:30Şimdi klasik parlamenter sistemlerde ılımlı bir kuvvet, yumuşak kuvvetler ayrılığı var.
02:37Oysa ki başkanlık sistemlerinde teorik olarak ya da ABD örneğinde sert bir kuvvetler ayrılığı var.
02:45Yani yasama, yürütme, yargı şeklinde.
02:48Şimdi Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ya da başkanlık sistemlerinde parlamentonun bir erken seçim kararı alması
02:55parlamenter sistemle karşılaştırıldığında çok daha zordur.
03:01Hem parlamentonun böyle bir erken seçim kararı alması zor çünkü ağırlıklı olarak başkanın seçilmiş olduğu parti
03:10ya da ittifakla gelmişler seçilmişse parlamentoda bir ittifak çoğunluğu elde tutuyor.
03:18Dolayısıyla hem yasama çoğunluğuna sahip hem devlet başkanı o partiden seçilmiş.
03:23Dolayısıyla erken seçim kararı çıkarmak oldukça zor başkanlık sistemlerinde.
03:28Şimdi çıkabilir mi böyle bir erken seçim bunun koşulları önemli.
03:34Parlamenter sistemde Türkiye'de ilk erken seçim mesela 1957 seçimleriyle başladı.
03:40Daha sonra 1987, 2002, 2018.
03:45Dikkat ederseniz hep bunlar başkanlık sistemine geçmeden önce parlamenter sistemde alınmış erken seçim kararları.
03:53Oysa ki başkanlık sistemine geçtikten sonra ya yasamada çoğunluğun muhalefete ait olması gerekir ki şu anda öyle bir çoğunluk yok.
04:02Erken seçim kararı alınabilmesi için ya da devlet başkanının ülkeyi bir erken seçime getirmesi gerekiyor.
04:09Anayasanın 116. maddesine göre.
04:12Şimdi dünyadaki uygulamalara baktığımızda ciddi anlamda bir siyasal istikrarsızlığın olması gerekiyor.
04:20Bir toplumsal baskının olması gerekiyor.
04:23Ya da başkanlık sistemlerinde devlet başkanı görevden almaya yetkin bir aziz sürecinin olması gerekiyor.
04:31Şu anda Türkiye'de ciddi anlamda bir ekonomik kriz olmasına rağmen.
04:37Dediğim gibi başkanlık sisteminde bir de iktidar yasamada çoğunluğu elde tuttuğu için bir erken seçim çıkması mümkün değil.
04:46Ama tabii önümüzdeki süreçte bir ekonomik krizin gidişatı bir de özellikle muhalefetin erken seçim baskısının bir ciddi toplumsal talebe dönüşüp dönüşmeyeceği son derece önemli.
04:59Yapılan araştırmalarda yüzde ellinin üzerinde bir erken seçim isteyen kitle var.
05:05Ama parlamentoda iktidar istemediği takdirde dediğim gibi bu mevcut sistemde erken seçim kararı çıkarmak çok kolay değil, zor.
05:14Türk siyasal kültüründe toplumsal baskının oluşmasına yönelik demokratik katılımcı değerler ve aktiviteler oldukça sınırlı.
05:26Yani Türk siyasal kültüründe seçmen tipi daha uysal.
05:31Oysa ki yurttaşlık kültürünün egemen olduğu sistemlerde çok ciddi bir toplumsal muhalefet oluşabiliyor iktidara karşı.
05:40Ve batı sistemlerinde erken seçim kararı alınıyorsa sadece muhalefetin değil toplumun da talebiyle oluyor.
05:49Ama Türkiye'de muhalefet ne ölçüde bir toplumsal talep üretecek?
05:55Önemli ölçüde iktidar üzerinde bunun bir zorlayıcı olup olmayacağı da erken seçim kararı alınmamasında etkili olacak.
06:04Ama şu tablo içinde ben iktidar istemediği takdirde bir erken seçim kararı alınabilmesi ancak ve ancak ekonomik krizin şiddetini arttırması koşuluyla mümkün görüyorum.
Yorumlar