00:008 Aralık sabahı HE Tahrir Şam yani HTŞ 27 Kasımdan beri sürdürdüğü geniş çaplı saldırıların son adımı olarak Suriye'nin başkenti Şam'a girdi.
00:09Kısa süre içinde devlet televizyonunda konuşan silahlı grup üyeleri devlet başkanı Beşer Esad'ın Şam'ı terk ettiğini ve yönetimin devrildiğini açıkladı.
00:17Esad ve ailesi şimdi bizzat Rus lider Vladimir Putin'in kararıyla Moskova'da.
00:23Esad bir zamanlar Londra'da gözdoktorluğu eğitimi alırken 10 yıldan uzun süredir devam eden kanlı iç savaşta büyük yara alan ülkenin otoriter liderine dönüşmüştü.
00:32Suriye lideri Beşer Esad'ın yaşamında çok sayıda belirleyici an olmasına rağmen bunların en önemlisi yaşadığı yerden binlerce kilometre uzaklıktaki bir trafik kazası oldu.
00:42Bu an sadece Esad'ın hayatını değil Orta Doğu içinde bir kader anı olacaktı.
00:47Beşer Esad başlarda babasının halefi olarak yetiştirilmemişti.
00:50Suriye Cumhurbaşkanlığı makamına gelişine giden yol abisi Basil'in 1994 yılının başlarında Şam yakınlarındaki bir araba kazasında ölmesiyle açıldı.
01:00Beşer Esad bu sırada Londra'da göz hastalıkları eğitimi alıyordu.
01:03Basil'in ölümünden sonra küçük kardeşinin Suriye'de iktidarı hazırlama planları yapıldı.
01:08Daha sonra yüz binlerce kişinin ölümüne milyonlarca kişinin de evlerinden olmasına neden olacak bir iç savaşta liderlik yapacaktı.
01:15Beşer Esad 1965'te Hafız Esad ve Anisa Makluf'un çocuğu olarak dünyaya geldi.
01:21Doğduğu sırada Suriye, Orta Doğu ve ötesindeki gelişmeler çok önemliydi ve Arap milliyetçiliği bölgedeki çok sayıda ülkede bölgesel siyasete hakimdi.
01:30Ve zaten Suriye'de bundan farklı değildi.
01:33Bazı partisi Mısır ve Suriye arasındaki kısa ömürlü birleşmenin ardından iktidara geldi ve Arap milliyetçiliği söylemini yaydı.
01:40Dönemin çoğu Arap ülkesi gibi Suriye'de bir demokrasi değildi ve çok partili seçimler yoktu.
01:46Esad ailesinin bağlı olduğu Alevi toplumu Suriye'deki en dezavantajlı gruplardandı ve bu zorluk nedeniyle çok sayıda Alevi Suriye ordusuna katıldı.
01:55Hafız Esad da bir subay ve bazı partisinin sıkı bir destekçisi olarak ortaya çıktı ve 1966'da savunma bakanı oldu.
02:02Hafız Esad gücü elinde toplamasından sonra 1971'de Suriye Cumhurbaşkanı oldu ve bu görevi 2000 yılındaki ölümüne dek sürdürdü.
02:11Bu uzun iktidar dönemi Suriye'de bir dizi askeri darbenin yaşandığı bağımsızlık dönemine bir tezat oluşturuyordu.
02:17Hafız Esad ülkesini demir yumrukla yönetti, muhalefeti bastırdı ve demokratik seçimleri reddetti.
02:24Ancak dış politikada pragmatik bir çizgi izledi.
02:26Sovyetler Birliği ile ittifak yaparken 1991'deki Körfez Savaşı'nda ABD öncülüğündeki koalisyona katıldı.
02:33Beşer Esad siyaset ve askerlikten uzak farklı bir yol seçmişti.
02:37Tıp alanında kariyer yapmaya karar verdikten sonra Şam Üniversitesi'nden mezun oldu ve Londra'daki Western Göz Hastanesi'nde göz hastalıkları uzmanlığı için 1992'de İngiltere'ye taşındı.
02:48Orada batılı değer yargılarını benimsedi.
02:51Gelecekteki eşi Esma İlahras ile Londra'da tanıştı.
02:54Esma King College'taki bilgisayar mühendisliği bölümünde okuyordu ve daha sonra bir yüksek lisans programı için Harvard Üniversitesi'nde kabul edilmişti.
03:02Ancak yaşamı kısa bir süre sonra bambaşka bir yola girecekti.
03:06Basil'in Ocak 1994'teki ölümü Beşer'in yaşamının yönünü değiştirdi.
03:11Derhal Londra'dan geri çağrıldı ve Suriye'nin bir sonraki lideri haline getirilmesi çalışmalarına başlandı.
03:16Beşer Esad orduya katıldı ve gelecekteki rolü için kamuoyunda bir imaj oluşturulmaya başlandı.
03:22Hafız Esad Haziran 2000'de öldü ve 34 yaşındaki Beşer Esad Suriye anayasasındaki 40 yaş gerekliliği değiştirdikten sonra ülkenin cumhurbaşkanı oldu.
03:32Esad 2000 yazında cumhurbaşkanlığına yemin ettiği sırada farklı bir siyasi tondaydı.
03:37Şeffaflıktan, demokrasiden, kalkınmadan, çağdaşlaşmadan, hesap verirlikten ve kurumsal düşünceden bahsediyordu.
03:44Esad'ın iktidarının ilk 10 yılında Suriye'nin İran'la ilişkileri güçlendi, Katar ve Türkiye ile ilişkiler de gelişti.
03:51Esad ve ailesinin Türkiye ve Erdoğan ailesi ile ilişkilerine bölümümüzün ilerleyen dakikalarında geleceğiz ama
03:56iktidardaki ilk 10 yıldan sonra muhalif sesler Suriye'de bastırılmaya devam ediliyordu ve bu dönemden sonra Esad'ın yönetimi artık otoriter olarak tanımlanabilirdi.
04:06Aralık 2010'da eşi Esma Esad Vogue dergisine bir söyleşi verdi ve evlerinin demokratik olarak yönetildiğini söyledi.
04:13Ruslu seyyar sebze satıcısı Muhammed Boazizli'nin bir kadın polisinin kendisine tokat atmasından sonra
04:19kendini yakmasıyla başlayan Arap baharı Mısır, Libya, Yemen, Bahreyn ve nihayet Suriye'ye ulaştı.
04:26Mart 2011'de Çölde Bir Gül başlığıyla yayımlanan ve daha sonradan geri çekilen Vogue söyleşisinde
04:32Suriye bombalı saldırılardan, gerilimlerden ve adam kaçırmalardan uzak bir ülke diye tanımlanmıştı.
04:38Ne yazık ki bu imaj takip eden aylarda ve yıllarda çok değişti.
04:42Savaş boyunca Rusya ve İran destekli silahlı örgütler Esad güçlerinin yanında müdahil olurken
04:46Türkiye ve körfez ülkeleri silahlı muhalif gruplara destek verdi.
04:50Bölgesel müdahaleler mezhep ayrımını daha da derinleştirdi.
04:54İslamcı güçler Alevilere karşı düşmanca bir tutum takınırken Hizbullah öncülüğündeki İran'a sadık Şii milisler
05:00Esad yönetimini desteklemek için ülkeye akın etti.
05:03Komşu Irak'ta aşırılıkçı IŞİD örgütü yükselişe geçmişti ve örgüt Suriye'de toprak kazanmak için iç savaştan faydalandı.
05:11Ve Suriye'nin doğusundaki Rakka'yı başkenti ilan etti.
05:14Ağustos 2013'te Şam yakınlarında muhaliflerin elinde tuttuğu Doğu Guta'da yüzlerce kişi kimyasal saldırı sonucu öldü.
05:22Batılı güçler ve Suriyeli muhalif gruplar saldırıdan Esad yönetimini sorumlu tuttu.
05:27Şam iddiaları şiddetle reddetti ancak uluslararası baskı ve tehditler karşısında kimyasal silah stoğunun imha edilmesine onay verdi.
05:362015'te ülkenin büyük bölümünün kontrolünü kaybeden Esad yönetimi çöküşün eşiğine gelmiş gibiydi ancak Rusya'nın askeri müdahalesi gidişatı tersine çevirdi.
05:45Ve Beşar Esad önemli bölgeleri geri kazandı.
05:482018-2020 arasında bölgesel ve uluslararası anlaşmalarla hükümet güçlerinin Suriye'nin büyük kısmına hakim olduğu,
05:55İslamcı muhalif örgütlerle Kürt milislerin Doğu ve Kuzey Doğu'da kontrolü paylaştığı bir düzen kuruldu.
06:01Bu anlaşmalar Beşar Esad'ın konumunu güçlendirdi.
06:04Ülke aşamalı olarak Arap diplomasi sahnesine geri döndü.
06:07Suriye 2023'te Arap Birliği'ne yeniden girdi ve Arap ülkeleri Şam'da büyükelçiliklerini yeniden açmaya başladı.
06:15Türkiye ile ilişkilere biraz daha yakından bakalım.
06:17Cumhurbaşkanı Erdoğan 2011'de diplomatik ilişkilerin kesilmesinden bu yana verdiği en olumlu mesajda
06:23geçen Haziran ayında Esad ile ailece görüşebileceklerini söylemişti.
06:27Nasıl ki biz Suriye ile ilişkilerimizi çok çok canlı tuttuysak geçmişte,
06:33ailece görüşmelere varıncaya kadar biliyorsunuz Sayın Esad ile biz bu görüşmeleri yaptık.
06:44Yarın olmaz diye bir şey kesinlikle mümkün değil, yine oldu.
06:49Erdoğan, zalim Esad, eli kanlı diktatör, terörist gibi laflar ettiği Beşar Esad ile
06:54savaşın başlangıcından önce çok yakın bir ilişkide sahipti.
06:57Hatta Tayyip Erdoğan'ın kızı Sümeyye Erdoğan, senede 3 defa ailece görüştüklerini
07:02ve bir keresinde arkadaşlarıyla Şam'a gittiğinde kendilerini Esma Esad'ın ağırladığını söylemişti.
07:07Sonra herkesin bildiği o ünlü Bodrum tatili yapıldı.
07:10Beşar Esad ve eşi Esma Esad 2008'de tatil için Bodrum'a gelmiş ve onları Tayyip Erdoğan ile eşi Emine Erdoğan karşılamıştı.
07:18Erdoğan 2011 Haziran seçimlerinden 2 gün önce o dönem başbakanken Suriye'deki gelişmelere
07:24daha fazla sessiz kalamayacaklarını ve iyi ilişkilerin ilelebet süremeyeceğini söyledi.
07:29Böylece zalim Esad dönemine geçilmiş oldu.
07:32Erdoğan bir adım daha ileri giderek 2012 yılında Şam'da Emevi Camii'nde namaz kılacağız demişti.
07:38Bu yaz aylarında Türkiye ile Esad yönetimi arasında bir normalleşme sürecinin başlayacağı umuluyordu
07:44ve başta da belirttiğimiz gibi Erdoğan bana göre teröristtir dediği Esad'la ailecek görüşebileceklerini söylemişti.
07:50Bu Suriye'ye uzatılan bir barış eli olarak değerlendirildi.
07:5327 Kasım'daki geniş çatlı saldırıların başlamasından çok kısa bir süre önce Erdoğan Esad'dan umudunu kesmediğini de söylemişti.
08:00Suriye'de son yıllarda kötüleşen ekonomik krize karşın Esad iktidarına karşı en büyük meydan okumadan sağ çıkmış gibi görünüyordu.
08:08Fakat Ekim 2023'te Hamas, İsrail'e sürpriz bir saldırı düzenledi
08:13ve Gazze'deki savaşın etkileri hızla Lübnan'a özellikle de Esad'ın müttefiki Hizbullah'a yayıldı.
08:18Hizbullah çatışmada büyük kayıplar verdi ve örgütün lideri Hasan Nasrallah öldürüldü.
08:23Lübnan'da ateşkesin başladığı gün militan İslamcı heyet tahrir Şam ve beraberindeki silahlı örgütler
08:29sürpriz bir saldırı düzenleyip hızla ülkenin en büyük kenti Halep'i ele geçirdiler.
08:34Muhalifler hızla ilerleyip Hama'yı ve diğer kentleri alırken Güney bölgeleri hükümetin elinden kayıp gitti.
08:40Başlıca müttefikleri İran ve Rusya yardıma koşmadı ve Esad'ın konumu tehlikeye girdi.
08:4527 Kasım'da başlayan saldırılar başkent Şam'ın ele geçirilmesi ve Beşer Esad'ın bir uçakla ülkeden kaçmasıyla sona erdi.
Yorumlar