00:00Bugün, çağlar boyunca medeniyetlerin geçiş noktasında yer alan ve bir köprü görevi üstlenen
00:12Zevkma Antik Kentindeyiz. 2001 yılında Biricik Barajı'nın yapımı nedeniyle bir kısmı
00:19sular altında kalan kentin tarihi Türkiye İş Bankası'nın da desteğiyle gün geçtikçe daha da aydınlanıyor.
00:30Fırat Nehri'nin kenarında stratejik öneme sahip bir noktada bulunan Zevkma,
00:36M.Ö. 300 civarında Büyük İskender'in komutanlarından Seleukos Nikator tarafından kuruldu.
00:43Oldukça varlıklı olan kent, Fırat manzaralı yamaç villaları, sosyal hayatındaki hareketliliği
00:50ve nehir ticaretiyle her zaman bir cazibe merkezi oldu. Tarihin her döneminde önemini korudu Zevkma.
01:00Zevkma aslında bir aşk hikayesi üzerine kuruluyor.
01:03Helinistik döneminde Büyük İskender'in komutanlarından Seleukos Nikator ve Baktriye ve Pers asıllı karısı Apama'nın aşkı üzerine.
01:12Aslında bu bir yerde Helinistik krallıkların bir stratejisi.
01:18Bu Helinistik globalizasyon dediğimiz farklı kültürleri, etnikleri kaynaştırma politikası üzerine yapılan bir şey.
01:27Büyük olasılıkla burada bu kaynaşmayı sağlayan evliliklerin de yapıldığı çok iyi bilinen bir merkez.
01:33Ki biz yine Helinistik krallardan 3. Antiochus Megas'ın Laodike ile burada evlendiğini biliyoruz.
01:41Özellikle burada evleniyor. Yani evlilikler şehri diyebiliriz Zevkma için.
01:47Günümüzden yaklaşık 2000 yıl önce yaşayan Zevkmalılar evlerinin tabanlarına Fırat nehrinden toplanan taşlarla
01:55mozaik yaptırmaya başladı.
01:57Antik Dünya'nın zengin hikaye repertuarlarıdan seçilmiş olan bu mozaikler ev sahibinin entelektüel ve sosyal kimliği hakkında
02:07bize önemli bilgiler sunarken aynı zamanda dönemin popüler edebi metinleri ve tiyatro oyunlarına ait sahneleri içeriyor.
02:16Zevkma'daki evler kalabalık ailelerin yaşadığı evler.
02:23Bunlar bizim eski konak yaşantıları gibi.
02:27Evin beyi var, evin beyin çocukları var.
02:30Dışarıdan gelen gelinler evlerin belli bölümlerinde yaşıyorlar.
02:36Ve bu her bireye ayrılan odalar yaşam verimleri olarak adlandırıyoruz.
02:42Farklı dekorasyonlara sahip ve o evlerin yaşayanları tarafından seçiliyor.
02:48Dolayısıyla çok geniş bir hikaye repertuarı var mozaik sanatçıları için.
02:54Ve bunların katalogları var.
02:56Yani bunlar resimleniyor.
02:58Katalogla siz evinize bir dekorasyon yaptıracaksanız mozaik, bunları o katalogdan seçiyorsunuz.
03:05Ama seçerken de tabii siz tercih ediyorsunuz bir sürü hikayeden şunu istiyorum veya bu sahneyi istiyorum gibi.
03:13Dolayısıyla evler aslında yaşayanlarının bir yerde entelektüel düzeyini de gösteriyor.
03:20Tabii evlerdeki mozaik dekorasyonlarının seçimi önemli.
03:26Çünkü kalıcı şeyler bunlar.
03:28Yani hemen değiştiremez.
03:30Tabloyu değiştirebilirsiniz ama mozaikleri değiştiremezsiniz.
03:33O bir yerde ev sahibinin bir yerdeki minini de açıklayan bir dekorasyon oluyor.
03:38Bu oda mesela Orfeus, annesi Kaliope ve bir sahnede bu var.
03:45Diğer iki emblema dediğimiz betimli panoda büyük ihtimalle Dionysos'la ilgili sahneler vardı.
03:51Ve çevresinde de yine bizim Çingenekızı dediğimiz aslında Menat olarak adlandırılan
03:59pan, silen gibi yine Dionysos, Dionizyak ritüellerle bağlantılı figürleri görebiliyoruz.
04:05Tabii bu biraz önce bahsettiğim mekanlar daha halka açık.
04:10Yani dışarıdan gelen insanların gördüğü yerler.
04:12Ama bir de özel odalar, mahrem odalar var, yatak odaları.
04:17Bu odalar özellikle evlenen yeni bireyler için aile tarafından verilen paralarla dekore ediliyor.
04:25Ve her birey için aşkla ilgili özellikle yatak odalarında aşkla ilgili romantik,
04:32mitolojiden bilinen veya novella dediğimiz kısa hikayelerden bilinen aşkla ilgili sahneler karşımıza çıkıyor.
04:38Bunlar aslında birazcık yeni evlenen çiftlere mesaj vermek.
04:43Sizin de yaşantınız, evliliğiniz ölümsüz Dionysos'la Ariadne gibi olsun.
04:49Dolayısıyla yatak odaları özellikle de yeni aşıklar için düzenleniyor.
04:54Ve onların aşklarını temsil edecek, alegorik olarak ölümsüz aşklara vurgu yapacak
05:01mitolojiden veya hikayelerden betimler seçiliyor.
05:06Evlerde ortaya çıkarılan buluntular,
05:09Zeugma'da yer alan askeri lejyonun kent kültürüne yansımalarının izlerini taşıyor.
05:15Roma evlerinin kazıları sırasında ortaya çıkan çok sayıdaki askeri teçhizat ve ekipman,
05:21askerlerin sivil yaşantı içindeki varlıklarına da tanıklık ediyor.
05:27Evlerde yaşayanlar arasında askeriyede görev yapmış kişilerin izleri her zaman takip edilemese de
05:34Zeugmalıların ebedi mekanları olan aile mezarlarında bu izleri görmek mümkün.
05:42Zeugma isminden de anlaşıldığı gibi Yunanca bir kelime.
05:47Geçit yeri anlamında, yani Fırat'ın geçildiği yer.
05:51Geçit yerinde tabii birçok etnik grup buradan ticaret yoluyla, askeri seferlerle geçebiliyor.
06:01Konuşlanıyorlar, geçip gitmiyorlar.
06:04Çoğu burada yerleşenler iz bırakıyorlar, kendi kültürlerini taşıyorlar.
06:08Zeugma'da bu nedenle ciddi anlamda bir kozmopolit yapıya sahip.
06:13Dolayısıyla çok geniş coğrafyadan insanların yaşadığı sosyal, etnik, dini kimliklerin bir araya geldiği,
06:23belki farklı mahallelerin kurulduğu, böyle mahalleler de var,
06:26biz bunların izlerini evlerde çok rahat görebiliyoruz.
06:30Sadece evlerde değil, mezarlarda da görüyoruz.
06:33Örneğin, bugün Zeugma'ya geldiğiniz zaman o evlerde yaşayanlar orada değil.
06:39Ama neredeler? Ölüler kenti olarak adlandırılan nekropolisteler.
06:43Yine bu mezarlarda biz loncaları görüyoruz, meslek loncalarını.
06:48Biz bunlara, bunlar için hazırlanmış büyük mezarlar var.
06:53Yani kooperatif gibi para veriyorsunuz.
06:55Eğer kasaplar loncasındaysanız, sizin için toplu mezarlar var.
06:59Orada size ve ailenize mezar odaları veya mezar hazneleri ayrılabiliyor.
07:05Dolayısıyla hem evlerde hem mezarlarda bu sosyal yaşantıyla ilgili
07:10oldukça çarpıcı ipuçlarını bulmak mümkün.
07:14Adını taban mozaiği üzerinde görülen 9 muzadan,
07:18yani günümüzdeki karşılığı ile 9 isim perisinden alan Muzalar Evi,
07:24Zeugma'nın en önemli Roma konutlarından birisi.
07:27Merkezinde ilham perilerinin canlandırıldığı mozaiği ile ünlü bu güzel konut,
07:33ziyaretçilerini tarihi bir yolculuğa çıkarıyor.
07:37Muzalar Evi ilk kazıları 2007 yılında başlandı.
07:43O zaman çok ufak bir sondaj şeklinde yeni bir ev bulmak için,
07:47yeni bilimsel araştırmaları yapmak için bu bölgede çalışmaya başladık.
07:522012 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığımızın destekleri,
07:57o zamanlar yine Gaziantep Valiliği'nin desteği vardı.
08:01Fakat en büyük desteğimiz tabi Türkiye İş Bankası'yla.
08:062012 yılında bize destek olmaya başladı ve onunla bu çalışmalar hız kazandı.
08:10Aynı yıldan sonra 2014 yılında Gaziantep Büyükşehir Belediyesi de destek verdi.
08:16Fakat İş Bankası'nın desteği bize her yıl gittikçe artarak devam etti.
08:21Ve bu çalışmalarla biz aslında Muzalar Evi'ni açabildik.
08:27Ve şu anda da hem restorasyon, konservasyon çalışmaları devam etti bu süreç içinde kazıların yanında.
08:34Ve en sonunda da yani bugün de biz bu evi bir korgan çatıyla kapatıyoruz.
08:42Bu projede büyük oranda Türkiye İş Bankası'nın katkılarıyla gerçekleşiyor.
08:47Yerel idare eden Gaziantep Valiliği de desteklerde bulunuyor.
08:52Muzalar Evi'nin önemine gelirsek, tabii ki mozaikler çok ünlü ki,
08:56özellikle bu eve ismini veren muzalar mozaiği genel dekorasyonu açısından ünlük sayılabilir.
09:06Çok benzer örnekleri yok.
09:09Muzaların yapılışı başlarında taktıkları siren tüylerinden yapılmış taçlarıyla
09:18genel ikonografide özel bir yer oluşturuyor.
09:22Biz buradaki çalışmalarımızla şu şimdiye kadar Zeyugmada tarihlendirilmiş olan
09:29M.S. 3. yüzyılın ilk yarısı olarak tarihlendirilmiş olan mozaikleri
09:34mimari dekorasyon bağlamını da değerlendirerek bir yüzyıl öncesine çekebildik.
09:41Yani Muzalar Evi mozaik tarihlemesi için bu coğrafya Antakya olabilir,
09:48Kuzey Suriye veya Türkiye'nin bu bölgelerindeki diğer mozaikler için
09:52çok ciddi anlamda arkeolojik bir veri verdi.
09:55Ve biz mozaikleri daha önceden diğer bilim insanlarının yazdığı tarihlemeyi
10:01bu ev sayesinde 100 sene öncesine kadar çekebildik.
10:05Yani yepyeni bir bilimsel bir bize bir ipucu verdi.
10:11Ve bu da bir bilimsel yayın olarak Fransa'da yayınlandı.
10:22İZLEDİĞİNİZ İÇİN TEŞEKKÜRLER!
Yorumlar