00:00Bugün 12 İyon kentinden birisi olan Teos'tayız.
00:0618. yüzyılın başlarından itibaren araştırmacı ve gezginlerin ilgi odağı olan kentte,
00:13Türkiye İş Bankası Dionysos Tapınağı'nın ayağa kaldırılmasına verdiği destekle
00:18kazı ve restorasyon çalışmalarına katkı sunuyor.
00:22Antik Vinan mitolojisinde şarabın, neşenin ve tiyatronun tanrısı Dionysos'u,
00:29kendisine mal eden pek çok Yunan kentinden biridir Teos.
00:33Dionysos mu Teos'luları seçmiştir, Teos'lular mı Dionysos'u bilinmez.
00:39Ancak anlaşılan o ki Teos'lular kentlerini Dionysos'la özdeşleştirerek onu koruyucu tanrıları olarak bellemişlerdi.
00:47Orhan Uras'tan gelen Atamaz sahilde kızı aray bırakmış ve kenti nereye kurayım diye araştırma yaparken
00:56kızı çakıl taşlarıyla ev yapmaya başlamış, üst üste koymuş taşları ve babası geri döndüğünde
01:02babasına demiş sen bir kent kurmak için yeri ararken ben senin için bir kent kurdum demiştir.
01:09Özellikle 6. yüzyıldan itibaren kentin belleğinde kurucu olarak Atamaz yer ediyor.
01:16Tabi kentin öne çıkmasında önemli etmenlerden bir tanesi de kentteki Dionysos kültü.
01:22Biliyoruz ki biz 5. yüzyıldan itibaren kenti Antestere'ye bayramları var.
01:26Yılda 3 gün süren genelde 15 Nisan 15 Mart arasında olan bir bayram bu.
01:33Bu bayramda 3 gün boyunca kentteki çeşmelerden sıcak ve kokulu bir şarabın aktığını,
01:41bunu da Dionysos'un kente bağ şeklini, Dionysos'un mucizesi olduğunu,
01:48bu yüzden de Dionysos'un Teos'ta doğduğunu ileri sürmüşlerdir.
01:53Teos M.Ö. 3. yüzyılda şair, müzisyen ve tiyatroculardan oluşan sanatçılara kapılarını açtı
02:01ve tarihte ilk kez Sanatçılar Birliği'nin kurulduğu kent oldu.
02:05Sanatçılar Tanrı adına düzenledikleri pek çok şenlik ve bayramla kentin adını geniş coğrafyalara duyurdu.
02:12Ancak Dionysos Sanatçılar Birliği'ne verilen ayrıcalıklar zamanla sorun haline geldi.
02:18Teoslılar kendi iradeleriyle yaklaşık 100 yıl önce kentlerine aldıkları sanatçıları
02:24bu kez de huzursuzluk yarattıkları ve kent gelirlerine ortak oldukları gerekçesiyle sürgün etti.
02:31Tabi Teos'u arkeoloji literatürüne katan önemli özelliği olarak gördüğümüz diğer bir unsur ise
02:39Teos'ta kurulmuş olan Ionia ve Hellespontos Dionysos Sanatçılar Birliği'dir.
02:45Bu birlik uluslararası ilişkiler alanına sahip tüm Batı Anadolu'da oyunlar düzenleyen bir birlik olarak karşımıza çıkıyor.
02:53Ve özellikle M.Ö. 3. yüzyılın son çeyreğinde Teos'ta kurulduğunu
02:59ve M.Ö. 130'larda ya da 2. yüzyılın son çeyreğine kadar yaklaşık 100 yıllık bir süre içerisinde Teos'ta faaliyet gösterdiklerini biliyoruz.
03:07Binattan önce 230-220'lere tahlinen Kitametonia yazıtından biliyoruz ki
03:126000 drahma değerinde bir arazi bu sanatçılar birliğine verilmiş ve kent vergilerinden muhafaza tutulmuşlar.
03:21Tabi bizim bu sanatçılarla ilgili bilgilerimiz yeni yaptığımız kazlarda bir nebze olsun açıklığa kavuştu.
03:38Politros Eğitim Vakıf Yazıtından bilebiliyoruz ki kız ve erkek çocukları aynı anda okulda ders alıyorlar.
03:46Öncelikle müzik, dil bilgisi, beden eğitimi, spor talim dersleri aldıklarını biliyoruz.
03:53Ve bunların vakıfça ödenen maaşlarını biliyoruz.
03:57Okul sınavlarının önceleri gimnazyumda sonra kapalı mekan olduğu için meclis binasında yapıldığını biliyoruz.
04:04Roma döneminde de en azından bu entelektüel yapı Roma'ya da iyi ilişkilerin kurmasını sağlamış
04:10ve olasılıkla Apamea Barışı'ndan sonra da Teos'un özgür bir kent stasyonuna kavuşmasını sağlamıştır.
04:24Tabi antik kaynaklar bize kentte yaşamış ya da kentte doğmuş, belli bir süre yaşamış önemli kişilekler hakkında bilgi veriyor.
04:32Bunlarından en önemlisi ve arkeoloji literatüründe Teos'u öne çıkaran kişi ise ünlü aşk şairi Anekreon'dur.
04:39Daha çok tabi doğayla, güzellikle alakalı ve belki biraz daha çok erkekler üzerine,
04:46erkeklere duyulan aşk üzerine şiirlerinin ağırlıkta olduğunu biliyoruz Anekreon'un.
04:50Anekreon'a atfedilen şiirimizin adı Leukadia Kayası.
04:54Leukadia Kayası'ndan aşağı bıraktım kendimi beyaz köpüklü sulara aşkın sarhoşluğuyla.
05:02Helenistik dönemde Teos'ta önemli bir yere sahip olan Dionysos kültü,
05:07aslında Grek dünyasındaki siyasi ve ekonomik koşullara karşı bir tepki olarak doğmuş,
05:13daha sonra propaganda aracı haline gelerek tiyatroya ve şölenlere dönüşmüştü.
05:18İşte bu kült şölenlerinin merkezindeki Dionysos Tapınağı,
05:22Teos'un en gösterişli yapılarından biri olmasının yanı sıra Anadolu'daki en büyük tapınaklardan birisi olarak biliniyor.
05:30Teos, ünlü mimar Hermogenes'e ait olduğu bilinen bu tapınağın yanı sıra,
05:34döneminin pek çok anıtsal yapısıyla zamanında ne kadar görkemli bir şehir olduğunu bize anlatıyor.
05:44Teos, M.Ö. 6. yüzyıldan itibaren mimari dokusu artarak gelişen bir kent.
05:50Özellikle Arkaik dönem kent suru, Akropol'daki Hekatonpedos Tapınak,
05:56Klasik dönem kent surları, Helenistik dönem kent surları ki bu surlar yaklaşık 4 kilometre uzunluğunda 65 hektarlık bir alanı çevriliyor.
06:03Ama kentte en çarpıcı yapılarımız Hermogenes'in eseri olan Dionysos Tapınağı,
06:07Antik Tiyatro, hemen arkamızdaki Meclis binası ve şu an kazı çalışmalarının sürdüğü Tanrıça Roma ve Augustus Tapınağı.
06:142010 yılında başladığımız bu çalışmaların asıl ilme kazanması Türkiye İş Bankası'nın maddi destek vermesiyle oldu.
06:22Özellikle 2018 yılında bu maddi desteği almaya başladık.
06:26Bu sene 7. yılımız.
06:28Böylelikle Dionysos Tapınağı'nın mimarını, mimarının teoremlerini,
06:34tapınağın uzun yaşamı boyunca geçirdiği evreleri tespit edip sonunda tapınağı kısmen restore etmek istiyoruz.
06:43Kentin antik dönemde tanınmasını sağlayan en önemli özelliklerden birisi de kentte çıkarılan Lukulus mermeri.
06:51Antik dönemde sadece Teos'taki ocaklardan elde edilen bu mermerler,
06:55yapılarda kullanılmak üzere imparatorluk sınırları içinde yer alan pek çok bölgeye gönderiliyordu.
07:04Clilius'un bize aktardığı Lukulus mermeri sadece Teos bölgesinde çıkıyor.
07:08Buradan çıkan özellikle Africano türü mermerleri biz 450'ye yakın imparatorluk kentinde tespit ediyoruz.
07:17Özellikle Roma'da Basilica Iulia'nın onlarca adet sütunu Teos'tan giden Lukulus mermeriyle ya da Africano mermeriyle yapılmıştır.
07:27Yine günümüzde ayakta olan başka bir yapı Roma'daki Pantyon'un eşik taşı Teos'tan giden bu Lukulus mermerinden yapılmıştır.
07:36Blokun ocağın neresinden çıktığı, ne zaman çıktığı, kaç numarada blok olduğu ve konsülün ismi gibi birçok isim ya da kısaltmalar var.
07:46Bu kısaltmaları biliyoruz. Yaklaşık burada 70 tane yarı işle blok var.
07:49Hepsinin kendine has kesim tekniği var. Basamaklandırılmış.
07:53Kimine göre bu basamaklandırılmış bloklar gideceği yerde plaka boyunu gösteriyor.
07:58Kimilerine göre ise ben de o fikri destekliyorum.
08:02Bunlar hemen arkada gördüğümüz Karagöl'deki derinin ocakta çıkıyor.
08:06Yani eskisinden orası mermer ocağıydı.
08:09Sonrasında ocak işlemini bitirdikten sonra içerisi su doldurularak göle dönüştürülmüş.
08:14O yüzden görüntüsü de kara olduğu için Karagöl adını almış.
08:18Arkeoloji literatürüne de Karagöl mermer ocağı diye geçer.
08:22Teos'u hem antik dönemde hem de modern dünyada adını duyuran önemli bir meta diyelim, önemli bir malzeme bu mermer türü.
08:31Teos yazıtlarıyla da oldukça dikkat çeken kentlerden birisi.
08:36Özellikle Helinistik ve Roma dönemi hakkında önemli bilgiler veren yazıtlar arasında
08:40kral mektupları, vakıf yazıtları ve başka kentlerle yapılan anlaşmalar bulunuyor.
08:46Ancak yazıtlar arasında birisi gerçekten çok ilginç.
08:51Özellikle 60'lı yıllarda yapılan kazılarda ortaya çıkarılan kral mektupları.
08:57İşte bunlardan ilki M.Ö. 246 yılına talenen eski Mısır kralı 2. Bitolemaios'un kente yazılmış olduğu mektup.
09:05Ardından 204 yılına talenen 3. Antiyokos yani Büyük Antiyokos'un, Seleukos kralı Büyük Antiyokos'un kente yazmış olduğu mektuplar.
09:13Ve ardından bizim 2017 yılında bulmuş olduğumuz Kira Sözleşmesi geliyor.
09:18Bu Kira Sözleşmesi zengin bir kişi büyük bir yeri, araziyi içindeki kölelerle ve müştemilatla birlikte gençlere,
09:27gençler çünkü bir toplum içerisinde sosyal bir topluluk grupları var.
09:32Onlara gelir kaydedilsin diye bu toprağı, araziyi bağışlamış.
09:37Onlar da bu araziyi kiraya vermişler.
09:41Ve bu kiraya verirken de işte şartlar arasında diyor ki bu kira verilebilmesi için bir kefil 6 tane şahit gerekiyor.
09:50Efendime söyleyeyim hangi ay kiranın başlayacağı, kira ödenmezse ne kadar faiz uygulanacağı,
09:56kiracının sorumluluklar arasında araziye iyi bakacağı, müştemilata iyi bakacağı,
10:01köylere iyi bakacağı gibi birçok ayrıntılı bilgi yer alıyor.
10:11Özellikle Kültür ve Turizm Bakanlığı'na verdikleri izin ve maddi destek için,
10:16Türkiye İş Bankası'na 2018 yılından itibaren Dinozor Tapınağı'na verdikleri maddi destek için,
10:21Türk Tarih Kurumu'na, İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne,
10:24Yaşar Oldik ve Ankara Üniversitesi'ne son olarak Surcon International ile
10:29Gigant Swiss firmalarına verdikleri destekten ötürü çok teşekkür ediyorum.
Yorumlar