00:00Laham savaşları artık Çanakkale Muharebe sahasında başladıktan sonra yeni yönteme
00:14karşı alınması gereken bir dizi önlemler vardı.
00:17Şu an yansıda görmüş olduğumuz belgede Mustafa Kemal Bey'in bu konuda vermiş
00:21olduğu emirlerden bir tanesi ve belgeye baktığımız zaman şundan bahsettiğini
00:25görüyoruz.
00:26Öncesinde başka şeylerden bahsediyor.
00:27Bundan başka Laham ile ilerlediği istikametleri geceliğin mümkün olan mahallelerde cephe
00:32ilerisinde 10-15 metre mesafede müferrit neferler yatırıp zemini dinlemek lazım
00:37olduğu gibi geceleri mümkün mahallelerde cephe ilerisinde 10-15 metre mesafede müferrit
00:42askerler çıkarıp zeminin dinlettirilmesini emrediyor Mustafa Kemal.
00:46Çanakkale Muharebeleri denince akıllara hep 18 Mart Boğaz Muharebesi ve siperler
00:52akta gelmekte.
00:53Fakat Çanakkale Muharebeleri'nin pek de bilinmeyen bir diğer yönü ise yer altında
00:57devam ede gelmekte olan savaştı.
00:5925 Nisan 1915 tarihinde başlayan kara muharebeleri hemen akabinde gerçekleşen
01:04karşılıklı saldırılar sonucunda muharebede yani muharebe arazisinde karşılıklı
01:08siperler birbirine çok fazla yaklaşmıştı.
01:11Özellikle bulunduğumuz noktada yani Bomba Sırtı'nın ismini verdiğimiz alandaki
01:15mevziler 8-10 metre mesafeye kadar birbirine yaklaşmıştı.
01:20Mesafenin azlığına rağmen açıktan bir türlü ilerlenemiyor oluşu tarafları
01:25yeni bir çözüm bulmaya itmişti.
01:27Lahımcılık aslında Türk ordusunun yeni kullandığı bir metot değildi.
01:30Osmanlı Ordu Teşkilatı'nda da zaten Lahımcı Ocağı'nın varlığı bilinmekteydi.
01:34Ve Çanakkale Savaşları da yani Çanakkale Muharebeleri de siper savaşlarına dönüştükten
01:39sonra ve açıktan biraz önce ifade ettiğimiz gibi makine tüfeklerin ve donanma atışının
01:44tesirinden dolayı bir türlü ilerlenememesi sebebiyle Türk askeri bu metodu Çanakkale
01:49Muharebeleri'nde de kullanmaya karar vermişti.
01:52Bu amaçla 5. Tümen Cephesi'nde 5. Tümenin 14. Alayına bağlı ve şu an bulunduğumuz
01:57Bomba Sırtı Güneyi'ndeki mevzilerde Kuizpost mevzilerine çok yakın olduğu için mesafe
02:038-10 metreye kadar düşmüş olduğu için burada Anzak siperlerine karşı tünel açılması
02:09kararlaştırılmış.
02:10Hem Avustralyalılar, Yeni Zelanda'lar hem de Türk tarafı karşılıklı siperatları
02:20altından onlarca tünel kazmaya başladı ve aradan 109 yıl gibi bir zaman geçmiş
02:26olmasına rağmen hala muharebe sahasında bunların izlerini görebilmekteyiz.
02:31Yani en azından ziyaret güzergahında dahi şu an ağzı açık ama giriş yasak olan
02:36çünkü hala çökme tehlikesi olduğu için giriş yasak olan tüneller bulunmakta ve
02:41ziyarete açık olmayan ormanla kapalı alanlarda dahi yapmış olduğumuz araştırmalarda bu
02:47tünellerden hala birçoğuna tesadüf etmekteyiz.
02:50Bu tünellerin içerisinde daha önce yapmış olduğumuz resmi izinlerle yapmış olduğumuz
02:54çalışmalarda özellikle tünel duvarlarında tabi bunlar karanlık sonuçta yer altında
02:59ilerliyorsunuz.
03:00Tünellerin böyle kenarlarına uyuklar kazıldığını yani mum veya aydınlatmak için ya da gaz
03:05bası koymak için kazılmış uyukları görmekteyiz ve hala kopçaların yani ceketini asmak
03:11için demir kopçaların toprağa saplanıldığını görmekteyiz.
03:15Yani hala bu tüneller 109 yıl geçmesine rağmen muharebenin izlerini taşımaktadır.
